Kiedy i w jaki sposób pozwany może podważyć wyrok zaoczny

Jeżeli pozwany nie stawił się na rozprawę, mimo że został zawiadomiony przez sąd w sposób właściwy o dniu i miejscu posiedzenia (miał więc możliwość wzięcia w niej udziału), to wówczas zostaje wydany wyrok zaoczny. W praktyce jest on niekorzystny dla pozwanego, ponieważ uwzględnia żądania pozwu. W takiej sytuacji sąd przyjmuje, że prawdziwe są twierdzenia powoda o okolicznościach faktycznych, które zostały przytoczone w pozwie lub w pismach procesowych doręczonych pozwanemu przed rozprawą, pod warunkiem że nie budzą one uzasadnionych wątpliwości albo nie zostały przytoczone tylko po to, aby obejść prawo.

Sąd wydaje wyrok zaoczny również wówczas, gdy pozwany wprawdzie stawił się na rozprawę, ale nie bierze w niej udziału. Ma to miejsce wtedy, gdy pozwany nie zabiera w ogóle głosu w sprawie, np. nie bierze udziału w przesłuchaniu świadków, nie składa żadnych wniosków ani oświadczeń. Jednak nawet i w takiej sytuacji sąd nie wyda wyroku zaocznego, gdy merytoryczne rozpoznanie sprawy nie jest dopuszczalne.

Sąd wydaje wyrok zaoczny, wówczas gdy pozwanemu w sposób prawidłowo zostało doręczone wezwanie na rozprawę. Musi on dokładnie informować pozwanego o miejscu i czasie rozpoznania spraw. Oznacza to, że w dniu rozprawy sąd musi dysponować dowodem doręczenia wezwania. W praktyce często zdarza się, że w dniu wyznaczonym na sądowe posiedzenie sąd nie dysponuje jeszcze takim dowodem, a potwierdzenie właściwego doręczenia wezwania zostanie doręczone do sądu już po dniu rozprawy.

W takiej sytuacji, jeżeli w dniu rozprawy, na którą nie stawił się pozwany, sąd nie ma jeszcze zwrotnego poświadczenia odbioru przez niego wezwania, to wówczas może zastrzec, że wyda wyrok zaoczny po jego otrzymaniu. Wyrok zaoczny może wydać wówczas na posiedzeniu niejawnym w ciągu dwóch tygodni po otrzymaniu doręczenia. Sąd go nie ogłasza, ale z urzędu nadaje mu rygor natychmiastowej wykonalności.

Wyroki zaoczne doręcza się z urzędu obu stronom z pouczeniem o przysługujących im środkach zaskarżenia. Jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika procesowego, doręczenia wyroku zaocznego należy dokonać pełnomocnikowi z pouczeniem o przysługujących środkach zaskarżenia, także wtedy, gdy jest nim adwokat, radca prawny lub rzecznik patentowy (uchwała SN z 15 kwietnia 2010 r. sygn. akt III CZP 21/10).

Wyrok zaoczny sąd uzasadnia w dwóch przypadkach. Po pierwsze ma to miejsce, gdy powództwo zostało oddalone w całości lub w części, a powód zażądał uzasadnienia w ciągu tygodnia od doręczenia mu wyroku. Sąd jest zobowiązany do sporządzenia uzasadnienia swojej decyzji również w przypadku, gdy powód, który żądania takiego nie zgłosił, wniósł apelację w przepisanym terminie. Oznacza to, nie są zatem uzasadniane te wyroki zaoczne, które w całości powództwo uwzględniają. Przy czym nie ma tu żadnego znaczenia, czy uwzględnienie powództwa nastąpiło jedynie na skutek twierdzeń powoda, czy po przeprowadzeniu postępowania dowodowego. Żądanie spóźnione sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym. Gdy wniosek o jego sporządzenie został złożony w ustawowym terminie, uzasadnienie wyroku powinno zawierać wskazanie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, a mianowicie: ustalenie faktów, które sąd uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, oraz wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa.

Pozwany, przeciwko któremu zapadł wyrok zaoczny, może złożyć sprzeciw w ciągu tygodnia od doręczenia mu wyroku. Podlega on opłacie w wysokości połowy opłaty od pozwu. Sprzeciw składany jest w formie pisma procesowego. W przypadku postępowań z zakresu stosunku pracy i ubezpieczeń społecznych pracownik lub ubezpieczony może złożyć sprzeciw ustnie do protokołu. W piśmie zawierającym sprzeciw pozwany powinien przytoczyć zarzuty przeciwko żądaniu pozwu oraz fakty i dowody na ich uzasadnienie. Przytoczenie zarzutów przeciwko żądaniu pozwu jest równoznaczne z przytoczeniem zarzutów przeciwko rozstrzygnięciu wyroku zaocznego.

Wniesiony sprzeciw przewodniczący wydziału (wyznaczony sędzia) ocenia pod względem spełnienia warunków formalnych. W wypadku stwierdzenia braków sąd wzywa stronę do ich uzupełnienia, wyznaczając stosowny termin. Skutkiem nieuzupełnienia braków w tym terminie jest odrzucenie sprzeciwu. Takie same konsekwencje wystąpią w przypadku wniesienia sprzeciwu po terminie, a także jego nieopłacenia. W każdym przypadku sąd odrzuca sprzeciw na posiedzeniu niejawnym.

Jeżeli sprzeciw został złożony prawidłowo, przewodniczący wyznacza termin rozprawy i zarządza doręczenie sprzeciwu powodowi. Należy pamiętać, że sprzeciw od wyroku zaocznego jest pierwszym oświadczeniem składanym w sprawie przez pozwanego. W konsekwencji mogą być w nim podnoszone wszystkie zarzuty, jakie strona może składać przed wdaniem się w spór co do istoty sprawy, a więc np. zarzut niewłaściwości sądu czy zarzut zapisu na sąd polubowny. W pierwszym przypadku sąd przekaże postępowanie do sądu właściwego. W sprawie objętej natomiast zapisem na sąd polubowny sąd zgodnie z art. 1165. Paragraf 1 kodeksu postępowania cywilnego odrzuca pozew.

Należy pamiętać, że wniesienie sprzeciwu nie pozbawia mocy zaskarżonego wyroku zaocznego i w zakresie, w jakim zaopatrzony został klauzulą wykonalności, może być on wykonany, chyba że rygor zostanie zawieszony. Wyrok ten traci moc dopiero wskutek uchylenia go. Na wniosek pozwanego sąd może jednak zawiesić rygor natychmiastowej wykonalności nadany wyrokowi zaocznemu, jeżeli został on wydany z naruszeniem przepisów o dopuszczalności jego wydania albo jeżeli pozwany uprawdopodobni, że jego niestawiennictwo było niezawinione, a przedstawione w sprzeciwie okoliczności wywołują wątpliwości co do zasadności wyroku zaocznego. Taki wniosek sąd może rozstrzygnąć na posiedzeniu niejawnym, nie czekając do terminu wyznaczonej w wyniku wniesienia sprzeciwu rozprawy.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy sąd, uznając rozstrzygnięcie zawarte w wyroku zaocznym za prawidłowe, utrzymuje go w mocy w całości. Jeżeli okaże się, że było ono w całości lub częściowo niesłuszne, sąd uchyla wyrok zaoczny w całości lub w odpowiedniej części i wydaje orzeczenie zgodne z wynikami przeprowadzonego postępowania dowodowego. Od tak wydanego rozstrzygnięcia zarówno pozwanemu, jaki i powodowi przysługuje apelacja do sądu odwoławczego.

@RY1@i02/2010/142/i02.2010.142.183.0010.001.jpg@RY2@

Wzór sprzeciwu od wyroku zaocznego

Łukasz Sobiech

lukasz.sobiech@infor.pl

Art. 399-349 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).