Prawo cytatu i jego ograniczenia

Możliwe jest skorzystanie z cudzego dzieła bez uzyskania zgody jego autora. Taką możliwość przewiduje m.in. zawarte w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych prawo cytatu.

Choć korzystanie z cudzego dzieła, jeśli objęte jest ono ochroną z tytułu majątkowych praw autorskich, wymaga zgody jego twórcy, prawo cytatu jako jeden z przejawów ograniczonego użytku stanowi wyjątek od tej reguły. Co istotne, nie odnosi się ono wyłącznie do formy tekstowej, dotyczy również innych dzieł objętych prawem autorskim, na przykład prac muzycznych czy graficznych. Przy realizacji tego prawa należy pamiętać jednak o kilku zasadach.

Urywki lub drobne utwory w całości można przytaczać w swoim dziele tylko wtedy, gdy stanowi ono samoistną całość, a więc jest utworem w rozumieniu prawa autorskiego. Cytaty mają pełnić funkcję uzupełniającą i stanowić racjonalnie nieznaczną część całości zapożyczającego dzieła. Przepisy prawa nie regulują jednak, w jakim stopniu. Jednoznacznego stanowiska nie zajęły też ani orzecznictwo, ani doktryna.

By można było mówić o prawie do cytatu, istotny jest także jego cel. Ustawa zezwala na cytowanie w ściśle określonych warunkach: wyjaśnienia, nauczania, analizy krytycznej lub w zakresie cech typowych dla gatunku twórczości (np. satyry).

Aby prawo cytatu było realizowane we właściwy sposób, musi być on w treści odpowiednio odróżniony od autorskich treści cytującego. W sposób wyraźny należy również oznaczyć twórcę i źródło przytoczenia w każdym miejscu, w którym posiłkujemy się cytatem, nawet jeśli autor cytatu nie jest nam znany, a jego tożsamości nie da się ustalić.

Korzystając z prawa cytatu, należy wystrzegać się sytuacji nierzetelnego wykorzystania dzieła poprzez zniekształcenia pierwotnych myśli jego autora, co zaś mogłoby postawić go w złym świetle. W takiej sytuacji autorowi przysługiwałoby powództwo o naruszenie dóbr osobistych.

@RY1@i02/2012/094/i02.2012.094.07000080e.802.jpg@RY2@

Jakub Kralka, Kancelaria Prawna Świeca i Wspólnicy

Jakub Kralka

Kancelaria Prawna Świeca i Wspólnicy