Koniec klauzulowego szantażu

Bez większego echa weszły niedawno w życie dwie nowelizacje rozporządzeń (radcowskiego i adwokackiego), które zmniejszają minimalną stawkę za zastępstwo procesowe w sprawach dotyczących niedozwolonych klauzul umownych. Minimalne stawki dla profesjonalnych pełnomocników w tych sprawach obniżono aż sześciokrotnie, bo z 360 złotych do 60 zł. Pozwy już znajdujące się w sądach będą co prawda załatwiane według dotychczasowych stawek, ale tylko do zakończenia sprawy w danej instancji.

Ministerstwo Sprawiedliwości do reformy przekonały skargi małych i średnich przedsiębiorców, których słono kosztowały pozwy stowarzyszeń konsumenckich atakujących falami niekiedy całe branże: tłumaczy przysięgłych, e-sklepy, pośredników nieruchomości, szkoły językowe i prywatne uczelnie, biura turystyczne itp. Warto jednak zauważyć, że zwrot kosztów zastępstwa procesowego stowarzyszeniom konsumenckim to nie jedyny wydatek przedsiębiorcy przegrywającego sprawę. Ponadto z reguły uiszcza on 600 zł kosztów postępowania na rzecz Skarbu Państwa. Musi też zapłacić za publikację wyroku w Monitorze Sądowym i Gospodarczym (to wydatek od kilkuset do nawet 1000 zł). Te koszty się jednak nie zmienią.

Co ma dać obniżka stawek opłat za zastępstwo profesjonalnego prawnika? Lawina pozwów zalewa od kilku lat Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (specjalny wydział Sądu Okręgowego w Warszawie). W 2012 r. wpłynęło do niego 13 954 spraw z sygnaturą Amc, dotyczących głównie niedozwolonych klauzul umownych, choć nie tylko, nie tylko zresztą za sprawą stowarzyszeń konsumenckich, ale też m.in. Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.

Niemniej jednak zdecydowana większość spraw sądowych to obecnie powództwa stowarzyszeń konsumenckich. Rok wcześniej było takich spraw niecałe 6000, a w 2009 r. - jedynie ok. 2000. Widać więc coroczny gwałtowny przyrost pozwów.

Pęcznieje też rejestr niedozwolonych klauzul umownych prowadzony przez UOKiK. Na tej czarnej liście możemy znaleźć obecnie już ponad 4500 wpisów, przez co jest on mało czytelny, zwłaszcza że niektórzy przedsiębiorcy figurują na nim z kilkoma klauzulami, nierzadko pochodzącymi z tego samego wzorca umownego.

Cichą dezaprobatę dla działań stowarzyszeń stara się też okazywać sam sąd - nie zawsze skutecznie. W kilku swoich orzeczeniach sędziowie na różne sposoby starali się zniechęcić stowarzyszenia do dzielenia wzorców umownych i skarżenia po jednej klauzuli. Zdarzało się na przykład, że sąd nie chciał przysądzać kosztów, gdy pozwany od razu uznał powództwo. Uznawano też, że stowarzyszenia zwykłe (czyli trzyosobowe, które łatwo zarejestrować) nie mają zdolności sądowej. Fali powództw to jednak nie zatrzymało, co oznacza, że w sądzie trzeba zatrudniać dodatkowych sędziów i personel, a na terminy rozpraw czeka się nawet po kilkanaście miesięcy.

Czy zmiana przepisów odniesie skutek? Przekonamy się za kilka, kilkanaście miesięcy, jak poznamy statystyki sądowe za 2013 r. Ministerstwo liczy, że odcięcie stowarzyszeniom łatwego źródła dochodu zniechęci je do masowych powództw. Może się przeliczyć, bo dla przedsiębiorców nadal mimo wszystko tańsze może być zawarcie ugody ze stowarzyszeniem niż droga sądowa zakończona umieszczeniem w rejestrze i kilkutysięcznymi wydatkami. Innym aspektem konfliktu przedsiębiorców ze stowarzyszeniami jest to, że firmy zaczęły zwracać uwagę, czy ich umowy nie naruszają przepisów konsumenckich. Dobrze byłoby, aby wyważyć argumenty obu stron i nie dopuścić do tego, aby przedsiębiorcy łamiący przepisy czuli się bezkarni.

Dla przedsiębiorców nadal tańsze może być zawarcie ugody ze stowarzyszeniem niż droga sądowa

@RY1@i02/2013/106/i02.2013.106.21500020a.802.jpg@RY2@

Michał Kosiarski prawnik, właściciel firmy Kos-Consulting

Michał Kosiarski

prawnik, właściciel firmy Kos-Consulting