Można uchylić zabezpieczenie na podstawie nieprawomocnego wyroku

Zgodnie z uchylonymi już przepisami o postępowaniu w sprawach gospodarczych, nieprawomocny wyrok sądu pierwszej instancji (np. w sprawie o zapłatę) stanowił tytuł zabezpieczenia, wykonalny bez nadawania mu klauzuli wykonalności z art. 479^19a kodeksu postępowania cywilnego (dalej: k.p.c.). Odpis takiego (nieprawomocnego) orzeczenia był zatem wystarczającą podstawą do zajęcia przez komornika m.in. rachunku bankowego dłużnika lub ustanowienia hipoteki przymusowej.

Postępowania sprzed lat

Przepis ten przestał obowiązywać od 3 maja 2012 r. Jednak nadal znajduje on zastosowanie do postępowań gospodarczych wszczętych przed tą datą. W konsekwencji, pomimo upływu dwóch lat od zmiany przepisów, w niektórych wypadkach nieprawomocny wyrok sądu pierwszej instancji może stanowić samodzielną podstawę ustanowienia zabezpieczenia.

Pozwany może jednak bronić się przed nadmiernym obciążeniem jego majątku. Zabezpieczenie udzielone na podstawie nieprawomocnego wyroku można ograniczyć, a nawet uchylić.

W kwestiach dotyczących zabezpieczenia art. 479^19a k.p.c. zawiera odesłanie do art. 492 par. 2 k.p.c, zgodnie z którym sąd na wniosek pozwanego może ograniczyć zabezpieczenie według swego uznania. Przepis ten odsyła z kolei do art. 742 k.p.c., zgodnie z którym - gdy odpadnie lub zmieni się przyczyna zabezpieczenia - można żądać uchylenia lub zmiany prawomocnego postanowienia, na podstawie którego zabezpieczenie zostało udzielone.

Wątpliwości może budzić dopuszczalność stosowania wymienionych przepisów do ograniczania lub uchylania zabezpieczenia inkorporowanego w treść nieprawomocnego wyroku sądu gospodarczego. Należy bowiem zwrócić uwagę, że art. 742 k.p.c. odwołuje się do postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia, podczas gdy w przypadku nieprawomocnego wyroku sądu gospodarczego żadne dodatkowe postanowienie nie jest wydawane. Wyrok jest bowiem samodzielnym tytułem uprawniającym do uzyskania zabezpieczenia, wykonalnym bez nadawania mu klauzuli wykonalności.

Odpowiednie stosowanie artykułu

Warto zatem podkreślić, że obecnie żaden przepis prawa nie wyklucza możliwości ograniczenia lub całkowitego uchylenia tytułu zabezpieczenia inkorporowanego w nieprawomocnym wyroku sądu gospodarczego. Wniosek taki wynika wprost z treści przywołanego art. 479^19a k.p.c., który poprzez kilkukrotne odesłania odwołuje się do odpowiedniego stosowania przepisów dotyczących ograniczenia lub uchylenia prawomocnego postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia.

Pomimo uchylenia przepisów o postępowaniu w sprawach gospodarczych kwestia zabezpieczenia nieprawomocnie zasądzonych roszczeń nadal budzi kontrowersje, gdyż wiele postępowań wszczętych przed 3 maja 2012 r. jest jeszcze w toku. Z kolei nadmierne zabezpieczenie jest tylko pozornie zbieżne z interesami uprawnionego, gdyż jego skutki mogą poważnie wpłynąć na zdolność pozwanego do kontynuowania prowadzonej przez niego działalności, a zatem także na regulowanie istniejących zobowiązań.

@RY1@i02/2014/096/i02.2014.096.21500070b.802.jpg@RY2@

Tomasz Jaros radca prawny w Kancelarii Prawnej Chałas i Wspólnicy

Tomasz Jaros

radca prawny w Kancelarii Prawnej Chałas i Wspólnicy

Podstawa prawna

Art. 479^19a, art. 492 par. 2, art. 742 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 ze zm.).