Rozwiązania przez nas przyjęte będą chwalone także w Unii Europejskiej

Jaki jest cel zmian?

Generalnym założeniem ustawy była aktywizacja mediacji oraz wsparcie przedsiębiorców w szybszym dochodzeniu roszczeń. Poza tym wydana w 2008 r. dyrektywa UE nakazywała państwom członkowskim upowszechniać i aktywizować mediację cywilną i gospodarczą jako metodę polubownego rozwiązywania sporów. Nowe przepisy kładą nacisk na mediacje przedsądową oraz pozasądową, wprowadzając do kodeksu postępowania cywilnego nowy wymóg formalny w postaci wskazania w piśmie wszczynającym postępowanie, czy strony podjęły działania w celu polubownego rozwiązania sporu, czym te działania się zakończyły, lub jeśli się ich nie podjęło, to dlaczego.

Czy nowy wymóg formalny sprawi, że pełnomocnicy zaczną namawiać klientów do korzystania z polubownych metod rozwiązań konfliktu?

Niepodjęcie prób ugodowych przed wszczęciem sporu sądowego nie będzie skutkowało zwrotem pozwu, ale sąd będzie miał możliwość zastosowania sankcji finansowej. Będzie miał możliwość przyznania pełnomocnikowi większego wynagrodzenia za zwiększony nakład pracy za czynności podjęte w celu polubownego rozwiązania sporu na etapie przedsądowym. Strony, a przede wszystkim pełnomocnicy, muszą się liczyć z tym, że ich działania lub zaniechanie będą oceniane przez sąd ustalający ich koszty postępowania i wynagrodzenie.

Czy do spełnienia wymogu nie wystarczy po prostu wysłanie wezwania do zapłaty, czy to musi być wezwanie do stawiennictwa przed mediatorem?

Nowe przepisy kodeksu postępowania cywilnego mówią o informacji dotyczącej podjęcia próby mediacji lub innego pozasądowego rozwiązania sporu. Może to być także wezwanie do dobrowolnego spełnienia świadczenia, jeżeli będzie w nim zawarta jakaś propozycja pozasądowego rozwiązania sporu w sposób polubowny. Nie chodzi jednak o powrót do starych przepisów dochodzenia roszczeń przed sądem w sprawach gospodarczych, ale o zaktywizowanie stron w celu wypracowania praktyki podejmowania polubownych metod rozwiązywania sporów już na etapie przedsądowym.

Co w sytuacji, gdy któraś ze stron nie podejmie próby polubownego rozwiązania sporu lub mediacji?

Jeżeli nie podjęto prób ugodowych przed wszczęciem postępowania, bo np. nie było takiej możliwości, było zbyt mało czasu, strona nie wiedziała, gdzie się zwrócić - to wówczas sąd może wezwać stronę (a nie pełnomocnika) na spotkanie informacyjne. Objaśni na nim, co to jest mediacja, dlaczego warto z niej skorzystać, jakie są przywileje uzyskiwane dzięki skorzystaniu z tego rozwiązania. Jeżeli strona bez uzasadnienia nie stawi się na spotkaniu, to sąd będzie mógł ją obciążyć kosztami stawiennictwa drugiej strony. Chodzi o to, żeby strony spotkały się w jednym miejscu i podjęły ewentualnie decyzję, czy skierować sprawę do mediacji, zanim przewód sądowy faktycznie się rozpocznie.

Jak ocenia pani szanse na skuteczne zastosowanie nowych rozwiązań w praktyce?

Ustawodawca nie kwestionuje podstawowej zasady, że mediacja jest dobrowolna, i założył, że mediacji stronom nie można narzucać. Nowe rozwiązania znajdują się pomiędzy rozwiązaniami włoskimi (gdzie mediacje są w wielu sprawach obowiązkowe) i np. orzecznictwem sądów brytyjskich (gdzie bardzo mocno akcentuje się korzyści płynące z dobrowolnych mediacji). Jest to rozwiązanie kompromisowe, tzn. maksymalnie dużo zachęt i maksymalnie dużo nacisku na te instytucje przy zachowaniu podstawowej zasady, jaką jest dobrowolność. Myślę, że nasze rozwiązania będą chwalone także w UE.

Główną zachętą jest przyznanie stronie wszczynającej postępowanie, która przed pierwszą rozprawą zawrze ugodę ze swoim przeciwnikiem, prawa do zwrotu całej uiszczonej opłaty sądowej. Rozszerzono także możliwość skorzystania z prawa pomocy, zwolnienia z kosztów sądowych także na postępowanie mediacyjne. Dla przedsiębiorców zachętą mają być m.in. udogodnienia podatkowe, a mianowicie możliwość rozliczania w bieżącym okresie tych, nazwijmy to korzyści, upustów, różnic powstałych w wyniku zawarcia przed mediatorem ugody. Nie ma już konieczności korekty zobowiązań na wiele lat wstecz. Likwiduje to dużą przeszkodę, jaką stanowiły dodatkowe koszty związane z korektą wszystkich deklaracji podatkowych.

Czy nowa procedura nie wydłuży nazbyt postępowań sądowych?

Doświadczenia krajów europejskich pokazują, że aktywizacja stron w kierunku mediacji może jedynie przyspieszyć rozpoznanie spraw. Liczba spraw do rozpoznania przez sędziego maleje, a to oznacza, że będące w referacie sprawy można wyznaczać częściej i rozpoznawać szybciej. Rzeczywisty wpływ nowych regulacji zależy przede wszystkim od aktywności wszystkich zainteresowanych: sędziów, stron, mediatorów i pełnomocników.

©?

@RY1@i02/2016/009/i02.2016.009.18300360d.802.jpg@RY2@

Katarzyna Przyłuska-Ciszewska adwokat, mediator, prezes Centrum Mediacyjnego przy Naczelnej Radzie Adwokackiej

Rozmawiał Patryk Słowik

Mediacja jest dobrowolna i nie można jej stronom narzucać. Główną zachętą jest przyznanie stronie wszczynającej postępowanie prawa do zwrotu nawet całej uiszczonej opłaty sądowej, jeżeli w wyniku mediacji przed pierwszą rozprawą zawrze ona ugodę ze swoim przeciwnikiem.