Jest szansa na rozwiązanie problemu podwójnych orzeczeń spadkowych

W 2023 r. oraz w pierwszych miesiącach tego roku rzecznik praw obywatelskich wniósł 13 skarg nadzwyczajnych i cztery skargi o wznowienie postępowania w sprawach dotyczących tzw. podwójnych postanowień spadkowych. Ponadto w biurze RPO nadal są procedowane kolejne wnioski o interwencję w analogicznych sprawach. Dlatego też prof. Marcin Wiącek wielokrotnie apelował do resortu sprawiedliwości o podjęcie prac legislacyjnych mających na celu rozwiązanie tego zagadnienia. Interwencje te przyniosły w końcu skutek, gdyż do wykazu prac legislacyjnych Rady Ministrów trafiła zapowiedź projektu nowelizacji kodeksu cywilnego i kodeksu postępowania cywilnego, w której proponuje się wprowadzenie nowej instytucji, która ma pozwolić uporać się z tym problemem.

Negatywna sytuacja

Zazwyczaj w celu nabycia spadku po osobie zmarłej jest wszczynane sądowe postępowanie spadkowe. Możliwe jest również udanie się do notariusza, który może dokonać poświadczenia spadkobrania przez uprawnioną do tego osobę, jednak ta ścieżka jest zarezerwowana jedynie dla spraw niespornych. Gdy potencjalni spadkobiercy pozostają w sporze, pozostaje skierowanie sprawy do sądu. W takim przypadku sprawa kończy się wydaniem postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, dzięki czemu spadkobiercy wstępują w prawa zmarłego. Problem pojawia się jednak, gdy okazuje się, że w obrocie prawnym znajduje się więcej niż jedno orzeczenie tego typu. W takim przypadku zainteresowani mogą albo żądać wznowienia postępowania, albo zwrócić się do uprawnionego podmiotu o wniesienie do Sądu Najwyższego skargi nadzwyczajnej w ich sprawie. Do takich podmiotów ustawodawca zaliczył m.in. rzecznika praw obywatelskich. Tyle tylko, że od 3 kwietnia br. nie będzie już możliwości wnoszenia do SN skargi nadzwyczajnej od postanowień, które uprawomocniły się po 17 października 1997 r. „Odpadnie zatem jedyny instrument prawny, który aktualnie umożliwia wyeliminowanie z obrotu postanowienia spadkowego wydanego przy naruszeniu przepisów o powadze rzeczy osądzonej w sytuacji upływu terminów pozwalających na wzruszenie takiego postanowienia w trybie wznowienia postępowania” – uzasadnia potrzebę wprowadzenia zmian resort sprawiedliwości. Zgodnie z art. 407 k.p.c. skargę o wznowienie wnosi się w terminie trzech miesięcy od momentu, gdy strona dowiedziała się o podstawie wznowienia.