Zaległe należności ubezpieczeniowe można zapłacić również za zmarłego

Mąż po śmierci żony, która współpracowała z nim przy prowadzeniu działalności gospodarczej, może zapłacić za nią zaległe składki. To umożliwia otrzymanie renty rodzinnej przez dzieci.

W 2008 r. ZUS odmówił zajęcia się sprawą o wsteczne objęcie ubezpieczeniami społecznymi zmarłej żony wnioskodawcy. Jednocześnie nie zgodził się na wznowienie postępowania w tej sprawie. Spór dotyczył okresu od 1999 r. do 2000 r., kiedy kobieta pomagała mężowi w pracy w sklepie. Właściciel sklepu nie opłacał za nią składek jak za osobę współpracującą, chociaż w tej sytuacji był płatnikiem. Nie zgłosił jej także do ubezpieczenia społecznego.

Sąd I instancji, do którego trafiło odwołanie przedsiębiorcy, uznał, że jest to wystarczający powód, aby sprawę oddalić. Nie sprawdzano nawet, czy zmarła małżonka faktycznie wykonywała pracę w sklepie męża.

Niezadowolony z wyroku właściciel sklepu złożył apelację od tego wyroku. Zainteresowany wskazał, że nie można pozbawiać go możliwości występowania w tej sprawie.

Sąd apelacyjny jednak oddalił apelację. Wskazał, że zgodnie art. 4 pkt 2 lit. a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2007 r. nr 11, poz. 74 z późn. zm.) prawo do objęcia ubezpieczeniami dotyczy wyłącznie osób żywych. Natomiast była współpracownica sklepu zmarła w 2007 r. i nie została objęta ubezpieczeniami za czas, którego dotyczył spór. Płatnik powinien więc ją zgłosić za życia.

Zainteresowany zaskarżył ten wyrok skargą kasacyjną. Jego zdaniem sąd apelacyjny niewłaściwie interpretował przepisy, odmawiając mu prawa zgłoszenia zmarłej żony do ubezpieczenia społecznego oraz zapłacenia zaległych składek. Wskazał także, że w art. 83a ust. 1 wyżej wymienionej ustawy brak jest ograniczenia czasowego takiego zgłoszenia. Z tego też powodu śmierć nie powinna być przeszkodą w opłaceniu zaległych pieniędzy.

Sąd Najwyższy po zbadaniu sprawy uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Sąd apelacyjny błędnie bowiem przyjął, że właściciel sklepu będący płatnikiem miał ograniczone czasowo prawo do rozpoczęcia postępowania w sprawie o objęcie ubezpieczeniami społecznymi osoby współpracującej.

Tymczasem zgon współmałżonka nie ogranicza prawa płatnika do sfinansowania w całości z własnych środków składek za taką osobę. Nie ma bowiem podstaw prawnych, aby sądzić, że śmierć osoby współpracującej uchyla zobowiązania składkowe płatnika wynikające z prawa ubezpieczeniowego.

Bożena Wiktorowska

bozena.wiktorowska@infor.pl

Wyrok Sądu Najwyższego z 4 lipca 2012 r., sygn. akt III UK 130/11.