Uchwała NSA: burmistrz reprezentuje samorząd przed sądem

NSA w uchwale w składzie siedmiu sędziów z 13 listopada 2012 r. (I OPS 3/12) uznał, że w sprawach ze skarg do sądu na uchwałę rady gminy zdolność procesową ma wójt (burmistrz, prezydent miasta), a nie rada gminy. Wyjątkiem jest sytuacja, kiedy w sprawie zachodzą okoliczności szczególne, których nieuwzględnienie mogłyby prowadzić do pozbawienia rady gminy prawa do sądu.

Niejednolite orzecznicztwo

W dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych pojawiły się rozbieżne wyroki. Część sądów orzekała, że w sprawach, których przedmiotem jest skarga na uchwałę rady gminy, zdolność procesową ma wójt (burmistrz, prezydent). Inne natomiast uznawały, że zdolność tę ma rada gminy. Dlatego prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego wystąpił z wnioskiem o podjęcie uchwały rozstrzygającej te wątpliwości. Na podstawie art. 36 par. 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269, ze zm.) prezes może wystąpić o podjęcie uchwały wyjaśniającej przepisy prawne, których stosowanie wywołało rozbieżności w orzecznictwie. Taka uchwała jest nazywana abstrakcyjną, ponieważ nie jest podejmowana na podstawie konkretnej sprawy, jaka zawisła przed sądem.

Prokurator Prokuratury Generalnej wniósł o podjęcie uchwały, że zdolność procesową ma wójt (burmistrz, prezydent).

Reprezentacja na zewnątrz

Podstawą do rozstrzygnięcia wątpliwości był art. 31 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2001 r. nr 142 poz. 1591 z późn. zm.). Zgodnie z nim wójt lub burmistrz organizują pracę zarządu, kierują bieżącymi sprawami gminy oraz reprezentują ją na zewnątrz. Ponadto dalsze przepisy nie zawierają żadnych ograniczeń ani wyłączeń kompetencji wójta w odniesieniu do reprezentowania gminy. W przypadku gminy oznacza to, że ustawowo przypisana wójtowi kompetencja do jej reprezentowania, obejmuje także dokonywanie czynności procesowych na zewnątrz, w postępowaniu sądowym. Rada gminy, nie posiadając kompetencji w tym zakresie, nie może przekazać ich przewodniczącemu rady.

Sąd przypomniał również, że na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym wójt wykonuje uchwały rady gminy i zadania gminy, a do zadań tych należy m.in. określanie sposobu wykonywania uchwał. Radzie gminy przysługuje domniemanie właściwości, ale tylko w odniesieniu do tych, które nie są ustawowo przypisane innym organom. Jeśli więc wójt jest reprezentantem gminy w sferze publicznoprawnej, jak i cywilnoprawnej, to jest zobowiązany do przedstawiania aktów organów gminy, przyjmowania i składania oświadczeń woli i pism w stosunkach zewnętrznych, a tym samym do podpisywania każdego pisma procesowego w postępowaniach sądowych.

Takie stanowisko nie oznacza jednak, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym - w szczególnych sytuacjach, na gruncie konkretnej sprawy - w sprawach ze skarg na uchwały rady gminy - gmina nie może być reprezentowana w postępowaniu sądowym przez przewodniczącego rady.

- Zgodnie z uchwałą ogólna zasada, że gminę reprezentuje na zewnątrz jej organ wykonawczy, nie może przyjmować charakteru bezwzględnego w postępowaniu sądowoadministracyjnym - mówi dr Tomasz Filipowicz, radca prawny w Kancelarii Prof. Marek Wierzbowski i Partnerzy Adwokaci i Radcowie prawni.

Chodzi m.in. o sytuacje konfliktu między radą gminy a jej organem wykonawczym, tj. gdy zachodzi konflikt interesów prawnych rady gminy i wójta lub gdy z przedmiotu uchwały wynika, że sprawa dotyczy interesu prawnego wójta. Nieuwzględnienie tych sytuacji mogłoby prowadzić do pozbawienia organu stanowiącego - rady gminy - możności ochrony sądowej jej interesu prawnego, uprawnień i kompetencji.

Zdaniem dr. Tomasza Filipowicza w razie wystąpienia takiej właśnie konfliktowej sytuacji, rada gminy w podjętej uchwale upoważnia do jej reprezentowania w sprawie sądowoadministracyjnej, przewodniczącego rady.

- Przedmiotową uchwałę należy ocenić pozytywnie, przecina ona występujące w orzecznictwie i literaturze istotne rozbieżności na tle tak ważnego zagadnienia, jakim jest reprezentacja rady gminy w postępowaniu sądowoadministracyjnym - ocenia dr Filipowicz.

Ważne

Zgodnie z uchwałą NSA ogólna zasada, że gminę reprezentuje na zewnątrz jej organ wykonawczy, nie może przyjmować charakteru bezwzględnego w postępowaniu sądowoadministracyjnym

Przemysław Molik

przemyslaw.molik@infor.pl