Wpis do rejestru zabytków do poprawki

Rzecznik praw obywatelskich domaga się wprowadzenia nowego obowiązku dla organów administracji w postaci nakazu informowania właścicieli o wpisaniu nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków.

Procedurę taką przewiduje ustawa z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. nr 162, poz. 1568). Rozstrzygnięcie jest podejmowane przez samorząd w uzgodnieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków.

Obecnie wpis taki nie następuje w formie decyzji administracyjnej, przez co zakwalifikowanie danego obiektu jako zabytku nie daje jego właścicielom możliwości kontroli działań administracji i odwołania się od jej rozstrzygnięć.

Obecnie obowiązujące przepisy nie przewidują także doręczenia właścicielowi zawiadomienia o umieszczeniu obiektu w ewidencji. Uprawniony nie ma więc żadnej wiedzy na ten temat i często o nowym stanie prawnym nieruchomości dowiaduje się dopiero na etapie postępowania o wydanie warunków zabudowy lub pozwolenia na budowę. Wtedy nie ma on już możliwości zakwestionowania słuszności bądź zgodności z prawem wpisu do rejestru.

Zdaniem RPO właściciel powinien być informowany o uznaniu jego nieruchomości za zabytek już na etapie postępowania administracyjnego, które zmierza do takiego stwierdzenia. Rzecznik w liście do ministra kultury wskazuje, że osoba taka powinna mieć również prawo do wniesienia skargi do sądu administracyjnego, gdy nie zgadza się z decyzją organu, która ma zawierać pouczenie o sposobie jej wniesienia.

Zdaniem generalnego konserwatora zabytków wpis nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków nie stanowi ingerencji władzy w prawa właściciela, nie tworzy bowiem nowej sytuacji prawnej, a jedynie potwierdza pewne fakty.

Z opinią tą nie zgadza się RPO. W ocenie rzecznika, choć wpis do gminnej ewidencji nie rozstrzyga, czy dana nieruchomość jest zabytkiem, czy też nie, to jednak na skutek jego dokonania w obrocie prawnym jest ona traktowana jak zabytek.

Zdaniem RPO efektem wpisu jest znaczące ograniczenie uprawnień właściciela nieruchomości związanych z wykonywaniem jego praw. Wpływa on też na długość trwania postępowań w sprawie warunków zabudowy i pozwolenia na budowę, a także na treść wydawanych w nich rozstrzygnięć.

Wobec tego zdaniem RPO dokonanie wpisu nie może być pozostawione do swobodnego uznania administracji bez żadnego wpływu na tok tego postępowania ze strony właściciela nieruchomości, którego praw i obowiązków ono dotyczy.

Właściciel zabytku powinien mieć również prawo do wniesienia skargi do sądu administracyjnego

Karolina Topolska

karolina.topolska@infor.pl