Melioracja - czy to zadanie lokalne, czy państwowe

Na podstawie art. 9 ust. 1 pkt 13 ustawy z 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 145 z późn. zm.; dalej: ustawa) rowem jest "sztuczne koryto prowadzące wodę w sposób ciągły lub okresowy, o szerokości dna mniejszej niż 1,5 m przy ich ujściu".

Rowy melioracyjne można zdefiniować jako te, które służą do odwadniania danego terenu. Są one, zgodnie z art. 73 ust. 1 pkt 1 ustawy, urządzeniami melioracji wodnych szczegółowych. Służą regulacji stosunków wodnych, m.in. ochronie użytków rolnych przed powodziami.

Problem właściciela

Co do zasady za wykonywanie oraz utrzymywanie rowów melioracyjnych odpowiedzialni są właściciele nieruchomości, na których rowy się znajdują. Zdarzają się jednak przypadki, gdy nieruchomość, na której znajduje się rów, jest własnością Skarbu Państwa bądź jednostki samorządu terytorialnego. Wówczas można przyjąć, iż obowiązki w zakresie utrzymania rowów melioracyjnych spoczywają na właściwych organach tych podmiotów. W uchwale Regionalnej Izby Obrachunkowej w Warszawie z 7 grudnia 2010 r. nr 313/K/10 organ wskazał, iż rada gminy nie jest uprawniona do zaplanowania w swoim budżecie wydatków na finansowanie "działań profilaktycznych zapobiegających powodzi - interwencyjna poprawa stanu technicznego kanału w O.", który w myśl art. 72 ust. 1 ustawy jest własnością Skarbu Państwa, a nie gminy. Dodatkowo trzeba zauważyć, iż np. za utrzymanie rowów znajdujących się w pasie drogowym drogi gminnej odpowiada gmina jako właściciel gruntu przyległego do drogi.

Utrzymywanie rowów melioracyjnych może być również wykonywane przez spółki wodne. Ich celem, jak wskazano w wyroku WSA w Lublinie z 24 listopada 2009 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Lu 570/2009, jest przede wszystkim prowadzenie działań zmierzających do zaspokojenia potrzeb publicznych (społecznych) w dziedzinie gospodarki wodnej. Dotyczy to przede wszystkim budowy, użytkowania i konserwacji urządzeń gospodarki wodnej na obszarze objętym aktywnością spółki. W takiej spółce może uczestniczyć także np. gmina, która w ten sposób będzie jako jej członek zobowiązana do utrzymywania rowów melioracyjnych.

Upomnienie i egzekucja

Zainteresowani właściciele gruntów są zobowiązani do utrzymywania urządzeń melioracji wodnych szczegółowych. Ten obowiązek wynika z art. 77 ust. 1 ustawy. W razie niewykonywania tego obowiązku starosta w drodze decyzji administracyjnej ustala szczegółowe terminy i zakresy jego wykonywania. Egzekucja tego obowiązku następuje według przepisów ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 1015 z późn. zm.). Egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli organ administracji publicznej (starosta, który wydał decyzję ustalającą na podstawie art. 77 ust. 2 ustawy), po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał pisemne upomnienie (którego koszt obciąża zobowiązanego). Zawarte musi w nim być wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Można je wszcząć po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia.

Sposobami egzekucji obowiązku utrzymywania urządzeń melioracji wodnych szczegółowych mogą być: grzywna w celu przymuszenia oraz wykonanie zastępcze. Nałożenie grzywny w celu przymuszenia stanowi formę ekonomicznej presji, która ma skłonić zobowiązanego, poprzez dolegliwość finansową, do wykonania nałożonego na niego w przeszłości obowiązku, od którego się uchyla (WSA w Szczecinie w wyroku z 9 grudnia 2010 r., sygn. akt II SA/Sz 897/2010).

Wykonanie zastępcze polega zaś na wykonaniu przez organ administracji publicznej obowiązku za zobowiązanego. W tym przypadku będzie to wykonanie decyzji w zakresie utrzymywania urządzeń melioracji wodnych szczegółowych. Koszt i ryzyko takiego wykonania ponosi jednak zobowiązany. W przypadku wyboru tego sposobu egzekucji dochodzi do wygaśnięcia obowiązku ustalonego w decyzji starosty. Zamiast niego powstaje zobowiązanie pieniężne, tj. na zobowiązanym ciąży obowiązek zapłaty kosztów wykonania zastępczego.

Agnieszka Sznajder

 radca prawny