Ustawa z 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (cz. 7)

1. Kontroli, o której mowa:

1) w art. 50 pkt 1 lit. a-j i art. 87 podlegają:

a) kierujący pojazdami w zakresie i na zasadach określonych w:

- przepisach ustawy,

- art. 129a ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym,

- ustawie z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych,

b) przedsiębiorcy wykonujący przewóz drogowy,

c) podmioty, o których mowa w art. 3 ust. 2,

2) w art. 50 pkt 1 lit. k podlegają:

a) przedsiębiorcy osobiście wykonujący przewozy drogowe,

b) osoby niezatrudnione przez przedsiębiorcę, lecz osobiście wykonujące przewozy drogowe na jego rzecz

- zwani dalej "kontrolowanymi".

2. Kontroli, o której mowa w ust. 1, nie podlegają pojazdy przewożące wartości pieniężne w rozumieniu przepisów o ochronie osób i mienia.

●Katalog podmiotów, które podlegają kontroli Inspekcji Transportu Drogowego, w zakresie określonym w art. 50 pkt 1 lit. a-k oraz w art. 87 u.t.d., został określony w art. 68 u.t.d.

●Do pierwszej kategorii podmiotów, które ma prawo kontrolować ITD, zalicza się kierowców wykonujących przewóz drogowy (zarobkowy i niezarobkowy) pojazdami samochodowymi o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony w transporcie drogowym rzeczy bądź samochodami osobowymi lub autobusami w transporcie drogowym osób.

Podczas wykonywania przewozu drogowego kierowcy mogą być kontrolowani w zakresie:

a) posiadania niezbędnych dokumentów związanych z wykonywanym przewozem (art. 87 u.t.d.),

b) obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd po odcinkach drogi publicznej objętej systemem viaTOLL (art. 13 ust. 1 pkt 3 ustawy z 21 marca 1985 r. o drogach publicznych; t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 260 ze zm.), oraz

c) posiadania odpowiednich dokumentów uprawniających do kierowania pojazdem samochodowym (art. 129a ustawy z 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym; t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 1137 ze zm).

●Drugą kategorię podmiotów, którą może kontrolować ITD, stanowią przedsiębiorcy wykonujący działalność gospodarczą w zakresie przewozu osób lub rzeczy albo wykonujący przewozy pomocniczo w stosunku do innej podstawowej działalności gospodarczej, w zakresie określonym w ustawie o transporcie drogowym.

●Trzecią kategorię podlegającą kontrolom ITD stanowią podmioty niemające statusu przedsiębiorcy oraz podmioty wykonujące przewozy w ramach:

a) powszechnych usług pocztowych,

b) usług polegających na przewozie odpadów komunalnych lub nieczystości ciekłych,

c) usuwania skutków awarii lub wypadków pojazdami pomocy drogowej.

Do wykonywania przewozów przez te podmioty mają zastosowanie odpowiednie przepisy dotyczące niezarobkowego przewozu drogowego, co oznacza obowiązek posiadania odpowiednich dokumentów wymaganych przy takim przewozie.

●Czwartą, ostatnią kategorię, stanowią przedsiębiorcy osobiście wykonujące przewozy drogowe (w tym czynności kierowania) oraz osoby fizyczne niezatrudnione przez przedsiębiorcę, lecz wykonujące na podstawie umowy cywilnoprawnej (np. umowy-zlecenia) przewozy drogowe na jego rzecz. Czynności kontrolne w stosunku do tych osób związane są m.in. z przestrzeganiem norm czasu pracy, które wynikają z ustawy o czasie pracy kierowców.

●Kontrola sprawowana przez inspektorów transportu drogowego zgodnie z art. 68 ust. 2 u.t.d. nie obejmuje przewozu drogowego realizowanego przez pojazdy przewożące wartości pieniężne. Sposób ich przewożenia uregulowany jest w ustawie z 22 sierpnia 1997 r. o ochronie osób i mienia (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1099) oraz w rozporządzeniu ministra spraw wewnętrznych i administracji z 7 września 2010 r. w sprawie wymagań, jakim powinna odpowiadać ochrona wartości pieniężnych przechowywanych i transportowanych przez przedsiębiorców i inne jednostki organizacyjne (Dz.U. nr 166, poz. 1128 ze zm.).

1. Inspektor wykonuje czynności kontrolne, z zastrzeżeniem ust. 1a, w umundurowaniu oraz posługuje się legitymacją służbową i znakiem identyfikacyjnym.

1a. Inspektor może wykonywać bez umundurowania czynności kontrolne podczas kontroli:

1) w przedsiębiorstwie;

2) przewozów regularnych, o ile nie wymaga to zatrzymywania pojazdów na drodze poza przystankami;

3) transportu drogowego taksówką, o ile nie wymaga to zatrzymywania pojazdów na drodze poza postojem.

2. Umundurowanie służbowe przysługuje Głównemu Inspektorowi, wojewódzkiemu inspektorowi, ich zastępcom, inspektorom, a także na zasadach określonych przez Głównego Inspektora, w drodze zarządzenia, pracownikom Głównego Inspektoratu Transportu Drogowego.

3. Minister właściwy do spraw transportu określi, w drodze rozporządzenia, dystynkcje i wzór umundurowania, o którym mowa w ust. 2, normy umundurowania i sposób jego przydziału oraz zasady i sposób noszenia umundurowania, jak również ustali kryteria przydziału umundurowania, warunki jego używania, mając na uwadze okres używalności umundurowania.

3a. Minister właściwy do spraw transportu, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw finansów publicznych, mając na względzie zakres zadań i sposób ich realizacji przez osoby, o których mowa w ust. 2, określi, w drodze rozporządzenia:

1) wysokość i warunki przyznawania równoważnika pieniężnego w zamian za umundurowanie;

2) elementy umundurowania stanowiące podstawę do określenia wysokości równoważnika;

3) tryb przyznawania, przypadki odmowy przyznania oraz terminy wypłacania równoważnika;

4) wysokość, warunki przyznawania i terminy wypłaty ryczałtu pieniężnego za czyszczenie chemiczne umundurowania.

4. Minister właściwy do spraw transportu określi, w drodze rozporządzenia, wzór legitymacji inspektora oraz szczegółowy sposób postępowania z nią związanego. Do legitymacji służbowej podlegają wpisaniu następujące dane osobowe: imię, nazwisko, stanowisko. Rozporządzenie ustali sposób wydawania legitymacji oraz przypadki, w których podlega ona wymianie i zwrotowi, a także sposób jej używania i przechowywania.

5. Minister właściwy do spraw transportu określi, w drodze rozporządzenia, wzór odznaki identyfikacyjnej inspektora i oznakowania pojazdu służbowego oraz szczegółowy sposób postępowania z nimi związany. Rozporządzenie to ustali w szczególności sposób używania i przechowywania odznaki.

6. Pracownicy, o których mowa w art. 76a ust. 1, w czasie wykonywania obowiązków służbowych posługują się legitymacją służbową oraz odznaką identyfikacyjną. Do legitymacji służbowej podlegają wpisaniu następujące dane: imię i nazwisko oraz stanowisko lub nazwa komórki organizacyjnej Głównego Inspektoratu Transportu Drogowego, w której zatrudniony jest pracownik.

7. Główny Inspektor określi, w drodze zarządzenia, wzór legitymacji i odznaki, o których mowa w ust. 6, oraz sposób ich wydawania, przypadki, w których podlegają one wymianie i zwrotowi, a także sposób ich używania i przechowywania.

●Zasady wykonywania czynności kontrolnych przez ITD zostały uregulowane w art. 69 u.t.d.

Ustawodawca wprowadza zasadę, w myśl której inspektor ITD dokonując czynności kontrolnych, obowiązany jest przeprowadzać je w umundurowaniu, używając przy tym legitymacji służbowej oraz znaku identyfikacyjnego.

●Obowiązują trzy wyjątki od zasady obowiązkowego umundurowania inspektora wykonującego czynności kontrolne. Dotyczą one sytuacji, gdy kontrola:

1) przeprowadzana jest w przedsiębiorstwie, czyli w siedzibie przedsiębiorcy prowadzącego działalność gospodarczą związaną ze świadczeniem usług przewozowych,

2) dotyczy przewozów regularnych, pod warunkiem, że nie będzie wymagała zatrzymywania pojazdów na drodze poza przystankami,

3) dotyczy transportu drogowego taksówką, o ile nie wymaga to zatrzymywania pojazdów na drodze poza postojem. Brak umundurowania nie zwalnia jednak kontrolującego od obowiązku okazania legitymacji służbowej i odznaki identyfikacyjnej.

W praktyce na tym tle niekiedy dochodzi do sporów między kontrolowanymi przedsiębiorcami a ITD. Często pojawia się np. pytanie: czy możliwe jest, by pracownik administracji dokonał przejazdu kontrolowanego, a jego zeznania stały się dowodem w postępowaniu kontrolnym? Zdarza się np., że pracownik urzędu marszałkowskiego sprawdza, czy kierowca wydaje pasażerom bilety, czy bilety są z ulgą, na co później przewoźnik otrzymuje dofinansowanie. Najczęściej na ostatnim przystanku czeka już ITD i wtedy przeprowadzana jest wspólna kontrola.

W wyroku z 28 września 2012 r. (sygn. akt II GSK 1158/11) Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że "Skorzystanie przez pracowników administracji z oferty przejazdu chociażby w celu sprawdzenia, czy oferujący usługę wykonuje ją zgodnie z obowiązującymi przepisami u.t.d., nie jest żadną prowokacją i mieści się w granicach dozwolonych prawem, a zeznania tych osób złożone w postępowaniu kontrolnym stanowią równoprawny dowód z protokołem kontroli".

●Katalog osób zatrudnionych w ITD, które są uprawnione do noszenia munduru, został określony w art. 69 ust. 2 u.t.d.

Prawo to przysługuje: głównemu inspektorowi transportu drogowego, zastępcy głównego inspektora transportu drogowego, wojewódzkim inspektorom transportu drogowego, zastępcom wojewódzkich inspektorów transportu drogowego, inspektorom ITD będącym pracownikami Głównego Inspektoratu Transportu Drogowego oraz pracownikom wojewódzkich inspektoratów transportu drogowego, zatrudnionym na stanowiskach inspektorów, a także pracownikom Głównego Inspektoratu Transportu Drogowego niebędącym inspektorami ITD, lecz uprawnionym do noszenia umundurowania ITD na zasadach określonych - w drodze zarządzenia - przez głównego inspektora transportu drogowego.

●W art. 69 ust. 3-5 u.t.d. zawarto cztery upoważnienia do wydania przez ministra właściwego do spraw transportu aktów wykonawczych do ustawy.

Pierwszy z nich ma określać dystynkcje i wzór umundurowania służbowego ITD, normy umundurowania, sposób i kryteria jego przydziału, zasady i sposób noszenia oraz warunki jego używania. Realizacja upoważnienia nastąpiła poprzez wydanie rozporządzenia ministra transportu, budownictwa i gospodarki morskiej z 31 lipca 2012 r. w sprawie umundurowania Inspekcji Transportu Drogowego (Dz.U. z 2012 r. poz. 920). Zgodnie z rozporządzeniem umundurowanie składa się z ubioru wyjściowego i polowego. Zasadnicze składniki obu rodzajów umundurowania, liczba, rodzaj i okresy używalności poszczególnych składników zostały określone w załącznikach do tego rozporządzenia.

Drugie upoważnienie dotyczy aktu, który określać będzie wysokość i warunki przyznawania równoważnika pieniężnego w zamian za umundurowanie, elementy umundurowania stanowiące podstawę do określenia wysokości równoważnika, tryb przyznawania, przypadki odmowy przyznania oraz terminy wypłacania równoważnika, a także wysokość, warunki przyznawania i terminy wypłaty ryczałtu pieniężnego za czyszczenie chemiczne umundurowania.

Wypełnienie delegacji określonej w art. 69 ust. 3a u.t.d. nastąpiło poprzez wydanie rozporządzenia ministra infrastruktury z 8 lipca 2011 r. w sprawie wysokości i warunków przyznawania w Inspekcji Transportu Drogowego równoważnika pieniężnego w zamian za umundurowanie (Dz.U. nr 150, poz. 892). Uprawnionym do umundurowania w Inspekcji Transportu Drogowego, którym nie wydano poszczególnych składników umundurowania, przysługuje równoważnik pieniężny. W rozporządzeniu określono wysokość równoważnika za poszczególne składniki umundurowania oraz procedurę i warunki wypłaty tego ryczałtu.

●Artykuł 69 ust. 4 u.t.d. zawiera trzecie upoważnienie, które powinno określić wzór legitymacji inspektora oraz szczegółowy sposób postępowania z nią. Wykonanie tej delegacji stanowi rozporządzenie ministra transportu, budownictwa i gospodarki morskiej z 10 kwietnia 2012 r. w sprawie wzoru legitymacji służbowej inspektorów Inspekcji Transportu Drogowego (Dz.U. poz. 401), w którym oprócz wzoru legitymacji służbowej inspektora ITD określono sposób jej wydawania, używania i przechowywania, a także przypadki, w których podlega ona wymianie i zwrotowi. Inspektor na okres swojego zatrudnienia w ITD otrzymuje legitymację służbową. Legitymację wydaje GITD za pośrednictwem właściwego dla miejsca zatrudnienia wojewódzkiego inspektora transportu drogowego lub kierującego komórką organizacyjną Głównego Inspektoratu Transportu Drogowego właściwą do spraw kadr. Okres ważności legitymacji służbowej wynosi dwa lata od 1 lipca roku wydania do 30 czerwca roku upływu ważności. [wzór legitymacji]

●Ostatnie upoważnienie zawarte jest w art. 69 ust. 5 u.t.d. Wydane na jego podstawie rozporządzenie miało określać wzór odznaki identyfikacyjnej inspektora i oznakowania pojazdu służbowego oraz szczegółowy sposób postępowania z nimi. Realizacja tego upoważnienia nastąpiła poprzez wydanie rozporządzenia ministra transportu, budownictwa i gospodarki morskiej z 10 kwietnia 2012 r. w sprawie wzoru odznaki identyfikacyjnej inspektorów Inspekcji Transportu Drogowego oraz oznakowania pojazdów służbowych Inspekcji Transportu Drogowego (Dz.U. poz. 402). Zgodnie z przepisami rozporządzenia odznaka przysługuje każdemu inspektorowi ITD przez cały okres zatrudnienia w inspekcji. Odznakę wydaje główny inspektor transportu drogowego i przekazuje ją za pośrednictwem właściwego dla miejsca zatrudnienia wojewódzkiego inspektora transportu drogowego lub kierującego komórką organizacyjną Głównego Inspektoratu Transportu Drogowego. W rozporządzeniu określono również warunki korzystania z odznaki identyfikacyjnej oraz sposób postępowania w przypadku jej utraty, zniszczenia lub uszkodzenia. Wzór oznakowania pojazdu służbowego ITD (ciemnozielona barwa nadwozia) z podświetlaną tablicą z napisem oraz znak ITD określony został w załączniku nr 2 do przedmiotowego rozporządzenia.

●W art. 69 ust. 6 u.t.d. z uwagi na to, że ustawodawca powierzył uprawnienia kontrolne, przysługujące co do zasady jedynie inspektom ITD, również pracownikom Głównego Inspektoratu Transportu Drogowego, trzeba było wskazać, że w czasie wykonywania przez nich obowiązków służbowych są zobowiązani do posługiwania się legitymacja służbową i odznaką identyfikacyjną. Ich wzór zgodnie art. 69 ust. 7 u.t.d. określa główny inspektor transportu drogowego w drodze wewnętrznego zarządzenia. W legitymacji służbowej pracownika Głównego Inspektoratu Transportu Drogowego wpisuje się jego imię i nazwisko oraz stanowisko lub nazwę komórki organizacyjnej Głównego Inspektoratu Transportu Drogowego, w której jest zatrudniony.

1. Czynności kontrolnych inspektor dokonuje po okazaniu legitymacji służbowej oraz doręczeniu upoważnienia do przeprowadzenia kontroli.

1a. Czynności kontrolnych przemieszczających się środków transportu inspektor dokonuje po okazaniu kierującemu legitymacji służbowej.

1b. Upoważnienie, o którym mowa w ust. 1, zawiera co najmniej:

1) wskazanie podstawy prawnej;

2) oznaczenie organu kontroli;

3) datę i miejsce wystawienia;

4) imię i nazwisko inspektora upoważnionego do przeprowadzenia kontroli oraz numer jego legitymacji służbowej;

5) firmę przedsiębiorcy objętego kontrolą;

6) określenie zakresu przedmiotowego kontroli;

7) wskazanie daty rozpoczęcia i przewidywany termin zakończenia kontroli;

8) podpis osoby udzielającej upoważnienia;

9) pouczenie o prawach i obowiązkach kontrolowanego przedsiębiorcy.

2. (uchylony).

3. Inspektor ma obowiązek zapoznać kontrolowanego z jego prawami i obowiązkami wynikającymi z ustawy.

4. Inspektor wykonuje czynności kontrolne w obecności kontrolowanego albo osoby przez niego upoważnionej, a w przypadku, o którym mowa w ust. 1a, w obecności kierującego.

●W art. 70 u.t.d. został określony sposób postępowania inspektora przystępującego do czynności kontrolnych. W każdym przypadku kontroli drogowej, jak również kontroli przeprowadzanej u przedsiębiorcy, inspektor transportu drogowego powinien w pierwszej kolejności wylegitymować się, okazując podmiotowi kontrolowanemu swoją legitymację służbową.

Okazanie przez inspektora legitymacji stanowi formalne rozpoczęcie kontroli. Od tej pory może on przejść do dokonywania dalszych czynności w ramach kontroli. [przykład 1]

Jeżeli kontrola przeprowadzana jest w siedzibie przedsiębiorcy prowadzącego działalność gospodarczą w zakresie transportu drogowego, to inspektor oprócz okazania legitymacji służbowej powinien również przedstawić kontrolowanemu pisemne upoważnienie do przeprowadzenia przedmiotowej kontroli.

●W ust. 1b omawianego artykułu wskazano elementy, jakie powinny znaleźć się w każdym upoważnieniu. Powinno ono zawierać: wskazanie podstawy prawnej, oznaczenie organu kontroli, datę i miejsce wystawienia. Konieczne jest podanie imienia i nazwiska inspektora upoważnionego do przeprowadzenia kontroli oraz numeru jego legitymacji służbowej. Niezbędnym elementem jest również podanie firmy przedsiębiorcy objętego kontrolą, określenie zakresu przedmiotowego kontroli, wskazanie daty rozpoczęcia i przewidywanego terminu zakończenia kontroli, podpis osoby udzielającej upoważnienia, a także pouczenie o prawach i obowiązkach kontrolowanego przedsiębiorcy. Wskazany katalog elementów upoważnienia nie ma charakteru zamkniętego, a więc może zawierać także inne dane związane z kontrolą.

●W myśl art. 70 ust. 3 u.t.d. inspektor ma obowiązek zapoznania kontrolowanego z jego prawami i obowiązkami, jakie wynikają z u.t.d., m.in. w zakresie zgłoszenia uwag bądź zastrzeżeń do sporządzonego przez inspektora protokołu kontroli.

Ponadto ustawodawca wskazał, że przy przeprowadzaniu przez inspektora kontroli w siedzibie przedsiębiorcy powinien być osobiście obecny przedsiębiorca. Jeżeli zaś obecność przedsiębiorcy jest niemożliwa - w czynnościach kontrolnych powinna brać udział osoba przez niego upoważniona.

Z kolei kontrola drogowa przeprowadzona jest w obecności osoby, która kierowała pojazdem zatrzymanym do kontroli.

Zatrzymanie pojazdu do kontroli może być dokonane tylko przez umundurowanego inspektora.

●W art. 71 u.t.d. został uregulowany sposób, w jaki może dojść do zatrzymania przez inspektora pojazdu samochodowego. Wcześniejsza wersja tego przepisu (tj. obowiązująca przed 31 grudnia 2010 r.) wskazywała, że do zatrzymania pojazdu mogło dojść w sytuacji, gdy inspektor znajdował się przy oznakowanym pojeździe służbowym albo w miejscu, w którym umieszczono znak drogowy uprzedzający kierujących pojazdami o kontroli drogowej. W obecnym brzmieniu przepisu ustanowiony został tylko jeden warunek, wskazujący, że zatrzymanie pojazdu do kontroli może być dokonane jedynie przez umundurowanego inspektora. [przykład 2]

Znacznie ułatwiło to działanie kontrolerom IDT. Wcześniej się zdarzało, że sądy administracyjne uchylały kary nakładane na kontrolowanych właśnie z powodu niespełnienia niektórych przesłanek wskazanych w art. 71 we wcześniejszym brzmieniu (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 29 marca 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 62/11). Ocena legalności zatrzymania pojazdu nie mogła być zatem pomijana przy rozpoznawaniu skarg na decyzje administracyjne o nałożeniu kary pieniężnej przez inspektora transportu drogowego (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 maja 2008 r., sygn. akt II GSK 116/08).

Kontrolowany jest obowiązany umożliwić inspektorowi dokonanie czynności kontrolnych, a w szczególności:

1) udzielić ustnych lub pisemnych wyjaśnień, okazać dokumenty lub inne nośniki informacji oraz udostępnić dane mające związek z przedmiotem kontroli;

2) udostępnić pojazd, a w uzasadnionych przypadkach wynikających z przeprowadzonej kontroli pojazdu na drodze, obiekt, siedzibę przedsiębiorcy oraz wszystkie pomieszczenia, w których przedsiębiorca prowadzi działalność gospodarczą bądź też przechowuje mienie przedsiębiorstwa;

3) umożliwić sporządzenie kopii dokumentów wskazanych przez kontrolującego;

4) umożliwić sporządzenie dokumentacji filmowej lub fotograficznej, jeżeli może ona stanowić dowód lub przyczynić się do utrwalenia dowodu w sprawie będącej przedmiotem kontroli;

5) umożliwić przekazanie, za potwierdzeniem odbioru, oryginału zapisu urządzenia samoczynnie rejestrującego prędkość jazdy, czas jazdy i postoju lub karty kierowcy, oraz gromadzonych przez kontrolowany podmiot wydruków z tachografu cyfrowego i karty kierowcy, których kontrola będzie dokonywana w siedzibie organu kontroli.

●Uprawnienie inspektorów do kontroli warunków wykonywania transportu drogowego związane jest z obowiązkami kontrolowanego. W art. 72 u.t.d. została określona lista poszczególnych obowiązków kontrolowanego, których wypełnienie ma umożliwić przeprowadzenie czynności kontrolnych.

Tak więc kontrolowany ma w szczególności obowiązek:

1) udzielania ustnych lub pisemnych wyjaśnień, okazywania dokumentów lub innych nośników informacji oraz udostępniania danych mających związek z przedmiotem kontroli,

2) udostępnienia pojazdu, a w uzasadnionych przypadkach wynikających z przeprowadzonej kontroli pojazdu na drodze - także obiektu, swojej siedziby oraz wszystkich pomieszczeń, w których przedsiębiorca prowadzi działalność gospodarczą bądź też przechowuje mienie przedsiębiorstwa,

3) umożliwić sporządzenie kopii dokumentów wskazanych przez kontrolującego;

4) umożliwić sporządzenie dokumentacji filmowej lub fotograficznej, jeżeli może ona stanowić dowód lub przyczynić się do utrwalenia dowodu w sprawie będącej przedmiotem kontroli;

5) umożliwić przekazanie, za potwierdzeniem odbioru, oryginału zapisu urządzenia samoczynnie rejestrującego prędkość jazdy, czas jazdy i postoju lub karty kierowcy, oraz gromadzonych przez kontrolowany podmiot wydruków z tachografu cyfrowego i karty kierowcy, których kontrola będzie dokonywana w siedzibie organu kontroli.

Przedstawiony w ustawie katalog czynności, które powinien wykonać kontrolowany podmiot, ma jedynie charakter przykładowy, o czym świadczy użyty w przepisie zwrot "w szczególności". A zatem jest to katalog otwarty, który wskazuje przede wszystkim na podstawowe działania kontrolowanego, które nie powinny utrudniać inspektorowi przeprowadzenia czynności kontrolnych.

Niepoddanie się lub uniemożliwienie przeprowadzenia kontroli w całości lub części jest sankcjonowane. Zgodnie z załącznikiem nr 3 do ustawy o transporcie drogowym wysokość kary za to naruszenie wynosi 10 000 zł (tj. określonej pod lp. 1.5), a podmiotem odpowiedzialnym jest przedsiębiorca.

W praktyce często pojawia się pytanie o odpowiedzialność przedsiębiorców za błędy popełnione przez zatrudnionych przez niego pracowników podczas czynności kontrolnych.

Jak wynika z wyroku NSA z 9 listopada 2011 r. (sygn. akt II GSK 1118/10), to pracodawca odpowiada za działania zatrudnionych pracowników (kierowców). Obowiązkiem pracodawcy jest zapewnienie prawidłowej organizacji pracy i sprawowania pełnego, skutecznego nadzoru nad zatrudnionymi pracownikami oraz czuwanie nad tym, aby wykonywali powierzone im obowiązki w sposób zgodny z prawem. Przedsiębiorca zatrudnia pracowników na swoje ryzyko, a to oznacza, że jest obciążony skutkami ich działań. Dotyczy to także odpowiedzialności administracyjnej. A zatem brak stosowania przez przedsiębiorcę właściwych rozwiązań obciąża pracodawcę i nie może być usprawiedliwieniem wyłączającym jego odpowiedzialność. [przykład 3]

1. W toku kontroli inspektor może:

1) legitymować kierowców i inne osoby w celu ustalenia tożsamości, jeżeli jest to niezbędne dla potrzeb kontroli;

2) badać dokumenty i inne nośniki informacji objęte zakresem kontroli;

3) dokonywać oględzin i zabezpieczać zebrane dowody;

3a) zatrzymać kartę kierowcy w przypadkach, o których mowa w art. 14 ust. 4 lit. c rozporządzenia Rady (EWG) nr 3821/85 z dnia 20 grudnia 1985 r. w sprawie urządzeń rejestrujących stosowanych w transporcie drogowym (Dz. Urz. WE L 370 z 31.12.1985, str. 8 oraz Dz. Urz. WE L 274 z 9.10.1998, str. 1), lub kartę przedsiębiorstwa;

4) przesłuchiwać świadków i zasięgać opinii biegłych;

5) przesłuchiwać kontrolowanego w charakterze strony, jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla ustaleń kontroli.

1a. W przypadku, gdy w trakcie kontroli drogowej zostaną stwierdzone naruszenia obowiązków lub warunków przewozu drogowego, przesłuchanie świadka podczas wykonywania tej kontroli może odbywać się bez udziału strony lub osoby przez nią wyznaczonej.

2. W przypadku nieusprawiedliwionego niestawienia się kontrolowanego, świadka lub biegłego na wezwanie inspektora stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.

●W art. 73 u.t.d. został wyliczony katalog uprawnień przysługujących inspektorowi transportu drogowego podczas dokonywania czynności kontrolnych. Katalog tych uprawnień ma charakter zamknięty, a więc nie może podlegać rozszerzeniu.

●Po pierwsze, inspektor transportu drogowego uprawniony jest do legitymowania kontrolowanych przez siebie kierowców, a także innych osób (np. pasażerów w przewozach regularnych w zakresie wydania przez kierowcę odpowiedniego biletu na przejazd), gdy jest to konieczne ze względu na przeprowadzane czynności kontrolne. Oznacza to, że inspektor nie może legitymować każdego, lecz jedynie takie osoby, które są związane z dokonywaną przez niego kontrolą. Czynność legitymowania ma na celu ustalenie tożsamości kontrolowanej osoby (art. 73 ust. 1 pkt 1 u.t.d.).

●Po drugie, inspektor może badać dokumenty (np. uprawnienia i zezwolenia przewozowe) i inne nośniki informacji (np. zapisy z tachografu cyfrowego), które związane są z zakresem prowadzonej przez niego kontroli. Podobnie jak w pierwszym przypadku żądanie okazania poszczególnych dokumentów powinno być związane z przedmiotem kontroli (art. 73 ust. 1 pkt 2 u.t.d.).

Powszechne kontrowersje wzbudza żądanie przez inspektora okazania dowodu zakupu towaru (np. faktury), w sytuacji kiedy wszystkie istotne dla kontroli dane zawarte są w liście przewozowym. Jest to także powszechna praktyka służb celnych niektórych krajów niebędących członkami UE (np. w Rosji, na Białorusi, w Turcji), które na podstawie faktury zamiast listu przewozowego decydują o miejscu załadunku towaru, żądając wtedy zupełnie innego zezwolenia na wjazd na terytorium danego kraju, w przypadku zaś jego braku nakładają kary pieniężne.

●Po trzecie, inspektor jest również uprawniony do dokonywania oględzin miejsca zdarzenia i zabezpieczania zebranych dowodów (art. 73 ust. 1 pkt 3 u.t.d.). Z oględzin inspektor powinien sporządzić protokół zgodnie z zasadami kodeksu postępowania administracyjnego. Zebrane dowody inspektor powinien zabezpieczyć przed ich zniszczeniem lub utratą, a zatem powinien sporządzić kserokopie dokumentów, potwierdzając ich zgodność z oryginałem, dokonać utrwalenia miejsca zdarzenia i rozmieszczenia dowodów rzeczowych poprzez sporządzenie dokumentacji fotograficznej, filmowej albo przy użyciu innych nośników informacji.

●Po czwarte, inspektor może zatrzymać kartę kierowcy w przypadkach, o których mowa w art. 14 ust. 4 lit. c rozporządzenia 3821/85, lub kartę przedsiębiorstwa (ust. 1 pkt 3a w art. 73 u.t.d.). Karta kierowcy jest imienna i nie może, w okresie swojej ważności, zostać cofnięta ani zawieszona z jakichkolwiek powodów, chyba że zostanie uznana przez właściwe władze państwa członkowskiego za sfałszowaną lub gdy kierowca korzysta z karty, której nie jest posiadaczem, oraz wówczas, gdy zatrzymana karta została wydana na podstawie fałszywych oświadczeń bądź sfałszowanych dokumentów. Jeżeli takie zawieszenie lub cofnięcie karty dokonane jest przez państwo członkowskie inne niż państwo, które wydało kartę, państwo członkowskie, które zawiesiło lub cofnęło kartę, zwróci ją władzom państwa, które wydały kartę, oraz wskaże powody jej zwrócenia.

●Po piąte, inspektor jest uprawniony do przesłuchiwania świadków i zasięgania opinii biegłych (art. 73 ust. 1 pkt 4 u.t.d.).

Przesłuchanie przeprowadzone przez inspektora będzie dotyczyło osób, które jego zdaniem mają wiedzę istotną z uwagi na dokonywane czynności kontrolne. Przesłuchujący powinien uprzedzić świadka o prawie odmowy zeznań i odpowiedzi na pytania oraz o odpowiedzialności za fałszywe zeznania (art. 83 par. 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego; t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.; dalej: k.p.a.).

Zgodnie z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego nikt nie ma prawa odmówić zeznań w charakterze świadka, z wyjątkiem małżonka strony, wstępnych, zstępnych i rodzeństwa strony oraz jej powinowatych pierwszego stopnia, jak również osób pozostających ze stroną w stosunku przysposobienia, opieki lub kurateli. Świadek może odmówić odpowiedzi na pytania, gdy odpowiedź mogłaby narazić jego lub bliskich na odpowiedzialność karną, hańbę lub bezpośrednią szkodę majątkową albo spowodować naruszenie obowiązku zachowania prawnie chronionej tajemnicy zawodowej (art. 83 par. 1 i 2 k.p.a.).

Treść przesłuchania powinna być utrwalana poprzez sporządzanie w jego trakcie protokołu. Protokół ten po zakończeniu spisywania zeznania powinien zostać przedstawiony osobie przesłuchiwanej (odczytany) w celu zapoznania się z jego treścią. Następnie - po zaakceptowaniu treści - protokół powinien zostać podpisany przez wszystkich uczestników przesłuchania.

Jeżeli świadek odmawia złożenia podpisu, wówczas stosowna adnotacja powinna znaleźć się w protokole.

●Ostatnim, szóstym uprawnieniem inspektora jest możliwość zasięgania opinii biegłych mających specjalistyczną wiedzę z różnych dziedzin w celu dogłębnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy będącej przedmiotem kontroli.

Zgodnie z art. 84 par. 1 k.p.a. jeżeli w sprawie jest wymagana specjalistyczna wiedza, organ administracji publicznej może zwrócić się do biegłego o wydanie opinii.

●W przypadku gdy w trakcie kontroli drogowej zostaną stwierdzone naruszenia obowiązków lub warunków przewozu drogowego, stosownie do brzmienia art. 73 ust. 1a u.t.d. przesłuchanie świadka podczas wykonywania tej kontroli może odbywać się bez udziału strony lub osoby przez nią wyznaczonej.

Kontrola drogowa jest czynnością jednorazową, niedającą się w danych warunkach powtórzyć, a jej specyfika wyraża się tym, że zazwyczaj jest przeprowadzana pod nieobecność przedsiębiorcy. Kierowca w jej ramach jako podmiot kontrolowany obowiązany jest zadośćuczynić obowiązkom określonym w art. 72 pkt 1- 5 u.t.d., w tym również obowiązkowi udzielenia wyjaśnień, zarówno ustnych, jak i pisemnych. Owe wyjaśnienia - zaprotokołowane i podpisane - stanowią wraz z protokołem kontroli dowód w sprawie. Zatem dochowanie obowiązku przeprowadzenia dowodu, jakim jest przesłuchanie kierowcy w obecności przedsiębiorcy, jak wskazał NSA w wyroku z 10 czerwca 2008 r. (sygn. akt II GSK 153/08), nie ma zastosowania do sytuacji kontroli na drodze. Z kolei jak zauważył WSA w Bydgoszczy w wyroku z 19 lutego 2014 r. (sygn. akt II SA/Bd 1431/13), art. 73 u.t.d. jest regulacją szczególną wobec art. 79 k.p.a., który wskazuje na konieczność uprzedniego zawiadomienia strony o miejscu i terminie dokonania przesłuchania świadka. W trakcie kontroli drogowej wymagane jest na ogół przesłuchanie świadka w danym momencie, co wyklucza zastosowanie art. 79 k.p.a.

●Zgodnie z art. 73 ust. 2 u.t.d. w przypadku nieusprawiedliwionego niestawienia się kontrolowanego, świadka lub biegłego na wezwanie inspektora odpowiednio stosuje się przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Jak wynika z art. 88 k.p.a., jeżeli podmiot będący obowiązanym jako świadek lub biegły do osobistego stawienia się przed organem administracji, mimo prawidłowego wezwania w tym zakresie, nie stawia się bez uzasadnionej przyczyny albo bezzasadnie odmawia złożenia zeznania, wydania opinii, okazania przedmiotu oględzin albo udziału w innej czynności urzędowej, to w takiej sytuacji podmiot może być ukarany przez organ przeprowadzający dowód grzywną do 50 zł, a w razie ponownego niezastosowania się do wezwania - grzywną do 200 zł.

1. Z przeprowadzonych czynności kontrolnych inspektor sporządza protokół kontroli.

2. Protokół podpisują inspektor i kontrolowany. Odmowę podpisania protokołu przez kontrolowanego kontrolujący odnotowuje w protokole kontroli i podaje jej przyczynę.

3. Oryginał protokołu kontroli zatrzymuje kontrolujący, a kopię doręcza się kontrolowanemu kierowcy, przedsiębiorcy lub podmiotowi wykonującemu przewóz drogowy.

4. Do protokołu kontroli kontrolowany może wnieść zastrzeżenia.

●Przeprowadzenie kontroli przez inspektora ITD powinno zostać potwierdzone poprzez sporządzenie protokołu kontroli. Postępowanie kontrolne jest postępowaniem szczególnym, w którym stronę (podmiot wykonujący przewóz drogowy) reprezentuje kierowca kontrolowanego pojazdu.

Jak wynika z orzecznictwa sądów administracyjnych (wyroki NSA: z 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 1399/10; z 8 lipca 2010 r., sygn. akt VI SA/Wa 863/10; z 30 września 2008 r., sygn. akt II GSK 257/08), istota protokołu z kontroli wyraża się w tym, że dokument ten odzwierciedla i potwierdza istniejący w momencie kontroli stan faktyczny, a nie stan prawny. W konsekwencji protokół kontroli powinien czynić zadość wymogom określonym w art. 68 k.p.a. Jako zaś dokument urzędowy w rozumieniu art. 76 par. 1 k.p.a., sporządzony w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe i w ich zakresie działania, stanowi dowód tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone. Protokół korzysta z domniemania wiarygodności zawartych w nim ustaleń z tego jeszcze względu, że sporządzany jest z udziałem przedstawiciela podmiotu kontrolowanego, który ma prawo wnieść do niego zastrzeżenia. Protokół obrazuje stan faktyczny, który później może być trudny do odtworzenia.

Dlatego trzeba pamiętać, że podpisanie bez zastrzeżeń przez osobę kontrolowaną protokołu stanowi dowód w sprawie.

Tę kwestię przedsiębiorca powinien mieć na uwadze, powierzając zadania pracownikom. Jak wynika z wyroku NSA z 19 maja 2010 r. (sygn. akt II GSK 613/09), powierzenie kierowcy wykonania określonego przewozu przez przedsiębiorcę jest równoznaczne z tym, że przedsiębiorca ten godzi się na to, że ewentualna kontrola drogowa będzie realizowana w obecności kierowcy, który będzie bezpośrednim adresatem pytań i uwag inspektorów i jako pierwszy będzie musiał odnieść się do protokołu kontroli, a następnie pokwitować odbiór tego dokumentu. Brak możliwości podpisania protokołu kontrolnego przez kontrolowanego przewoźnika w żadnym razie nie może ani podważyć wyników kontroli, ani zniweczyć jej celu.

●Protokół sporządzony z przeprowadzonej kontroli powinien zostać podpisany przez kontrolującego inspektora i kontrolowanego. Na podstawie art. 74 ust. 2 u.t.d. kontrolowanemu przysługuje prawo odmowy podpisania protokołu, jednakże w każdym przypadku odmowa złożenia podpisu przez kontrolowanego powinna być odnotowana w protokole ze wskazaniem jej przyczyny.

Ponadto w art. 74 ust. 4 u.t.d. określono dodatkowe uprawnienie dla kontrolowanego w postaci wniesienia zastrzeżeń do protokołu kontroli, gdy nie zgadza się on z zawartą w protokole treścią. [przykład 4]

●Jak wynika z przepisu - protokół powinien być sporządzony w dwóch egzemplarzach. Oryginał protokołu zatrzymuje kontrolujący, a kopię należy doręczyć kontrolowanemu kierowcy, przedsiębiorcy lub podmiotowi wykonującemu przewóz drogowy.

Wyniki kontroli wykorzystywane są do formułowania wniosków o wszczęcie postępowania:

1) administracyjnego o cofnięcie uprawnień przewozowych przedsiębiorcy, określonych przepisami ustawy;

2) karnego lub karno-skarbowego;

3) w sprawach o wykroczenia;

4) przez organy Państwowej Inspekcji Pracy;

5) przewidzianego w umowach międzynarodowych w stosunku do przedsiębiorców zagranicznych.

●Jak wynika wprost z art. 75 u.t.d., skutkiem stwierdzenia nieprawidłowości przez inspektorów podczas czynności kontrolnych może być wszczęcie określonego postępowania. W pierwszej kolejności może być to postępowanie administracyjne w sprawie cofnięcia licencji na wykonywanie transportu drogowego lub odpowiedniego zezwolenia na wykonanie określonego rodzaju przewozu. Przesłanki cofnięcia licencji zostały określone w art. 15 u.t.d., przesłanki cofnięcia zezwolenia na przewóz osób zostały zaś określone w art. 24 ust. 4 u.t.d.

●Negatywne wyniki kontroli mogą także skutkować wnioskiem o wszczęcie postępowania karnego lub postępowania karnoskarbowego. Złożenie takiego wniosku oznacza, że właściwy organ procesowy zobowiązany będzie do prowadzenia postępowania karnego w związku z popełnieniem przestępstwa określonego w kodeksie karnym lub postępowania w związku z popełnieniem przestępstwa lub wykroczenia karnoskarbowego określonego w kodeksie karnym skarbowym.

●Z zawiadomieniem o popełnieniu przestępstwa występuje główny inspektor transportu drogowego lub wojewódzki inspektor transportu drogowego, kierując je do prokuratury, policji lub innego organu ścigania.

●Ponadto wyniki kontroli mogą uzasadniać wszczęcie postępowania w sprawach o wykroczenia, postępowania prowadzonego przez organy Państwowej Inspekcji Pracy lub postępowania przewidzianego w umowach międzynarodowych w stosunku do przedsiębiorców zagranicznych.

Należy podkreślić, że wszczęcie wymienionych rodzajów postępowań nie wyklucza także wszczęcia postępowania administracyjnego wobec przedsiębiorcy za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym (wyrok NSA z 12 października 2010 r., sygn. akt II GSK 850/09).

1. Inspektorem może być osoba, która:

1) posiada obywatelstwo polskie;

2) ma nienaganną opinię i nie była karana za przestępstwo umyślne;

3) legitymuje się świadectwem dojrzałości po zdanym egzaminie maturalnym;

4) posiada prawo jazdy co najmniej kategorii B;

5) ukończyła 25 lat oraz posiada wymagany stan zdrowotny;

6) złożyła z wynikiem pozytywnym egzamin kwalifikacyjny.

2. Zatrudnienie pracownika Inspekcji na stanowisku inspektora poprzedzone jest praktyką w ramach kursu specjalistycznego zakończonego egzaminem kwalifikacyjnym, z zastrzeżeniem art. 76a ust. 3.

2a. Zatrudnienie pracownika Inspekcji na stanowisku inspektora następuje w ramach służby nadzoru nad ruchem drogowym, służby kontroli opłat drogowych albo służby kontroli transportu drogowego.

2b. Główny Inspektor Transportu Drogowego może powoływać inne niż wymienione w ust. 2a rodzaje służb określając ich organizację, zakres działania oraz właściwość terytorialną.

2c. Zatrudnienie w jednej ze służb, o których mowa w ust. 2a, nie wyklucza wykonywania przez inspektora Inspekcji czynności kontrolnych przypisanych do zadań innych służb Inspekcji.

3. Inspektor podlega co najmniej raz w roku szkoleniu organizowanemu przez Głównego Inspektora w celu podniesienia poziomu wiedzy fachowej.

4. Minister właściwy do spraw transportu określi, w drodze rozporządzenia:

1) programy ramowe kursów specjalistycznych dla poszczególnych rodzajów służb oraz kursów uzupełniających, z uwzględnieniem wiedzy niezbędnej do wykonywania czynności inspektora w ramach danego rodzaju służby, w tym minimalne liczby godzin zajęć na poszczególnych kursach, a także kryteria oceny i sposoby przeprowadzania egzaminów kwalifikacyjnych oraz wzór zaświadczenia o złożeniu egzaminu kwalifikacyjnego z wynikiem pozytywnym;

2) warunki i tryb przeprowadzania badań lekarskich i psychologicznych w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do wykonywania czynności inspektora.

●W art. 76 ust. 1 u.t.d. określono wymogi, jakie powinna spełniać osoba, która chciałaby podjąć pracę na stanowisku inspektora transportu drogowego. Katalog ten ma charakter zamknięty. Osoba taka powinna mieć obywatelstwo polskie, cieszyć się nienaganną opinią i nie może być karana za przestępstwo umyślne, musi legitymować się świadectwem dojrzałości po zdanym egzaminie maturalnym, posiadać prawo jazdy co najmniej kategorii B, a ponadto mieć ukończone 25 lat oraz potwierdzić wymagany do pracy inspektora stan zdrowotny, złożyć z wynikiem pozytywnym egzamin kwalifikacyjny.

Przygotowanie kandydata do pracy odbywa się w ramach specjalistycznego kursu. Jego celem jest należyte przygotowanie do wykonywania obowiązków inspektora transportu drogowego. Kurs zakończony jest egzaminem kwalifikacyjnym. Uczestnictwo w kursie specjalistycznym jest obowiązkowe dla wszystkich kandydatów do pracy, z wyłączeniem pracownika Głównego Inspektoratu Transportu Drogowego. W art. 76a ust. 3 u.t.d. dopuszcza się bowiem możliwość zwolnienia z obowiązku uczestniczenia w specjalistycznym kursie, jeżeli pracownik ten uzyska zgodę głównego inspektoratu transportu drogowego na skierowanie bezpośrednio na egzamin kwalifikacyjny.

Zatrudnienie pracownika ITD na stanowisku inspektora zgodnie z art. 76 ust. 2a u.t.d. następuje w ramach służby nadzoru nad ruchem drogowym, służby kontroli opłat drogowych albo służby kontroli transportu drogowego. Jednocześnie ustawodawca dopuścił, aby główny inspektor transportu drogowego mógł powoływać inne niż wymienione rodzaje służb, określając ich organizację, zakres działania oraz właściwość terytorialną. Taka sytuacja może być konieczna w przypadku powierzenia ITD kolejnych zadań kontrolnych wymagających zmian organizacyjnych.

Zatrudnienie w jednej ze służb nie wyklucza wykonywania przez inspektora ITD czynności kontrolnych przypisanych do zadań innych służb.

W celu podniesienia poziomu wiedzy fachowej inspektor podlega co najmniej raz w roku szkoleniu organizowanemu przez głównego inspektora transportu drogowego.

●W art. 76 ust. 4 u.t.d. zawarta jest delegacja do określenia:

1) programu ramowego kursów specjalistycznych dla poszczególnych rodzajów służb oraz kursów uzupełniających, a także kryteriów oceny i sposobu przeprowadzania egzaminów kwalifikacyjnych oraz wzoru zaświadczenia o złożeniu egzaminu kwalifikacyjnego z wynikiem pozytywnym;

2) warunków i trybu przeprowadzania badań lekarskich i psychologicznych w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do wykonywania czynności inspektora.

Realizacja upoważnienia zawartego w art. 76 ust. 4 pkt 1 u.t.d. nastąpiła przez wydanie rozporządzenia ministra transportu, budownictwa i gospodarki morskiej z 31 lipca 2012 r. w sprawie programów kursów specjalistycznych oraz kursów uzupełniających i przeprowadzania egzaminów kwalifikacyjnych (Dz.U. z 2012 r. poz. 901 ze zm.).

Zgodnie z rozporządzeniem program ramowy kursu specjalistycznego składa się z zajęć teoretycznych oraz praktyki. Kurs specjalistyczny kończy się egzaminem kwalifikacyjnym I stopnia - dla służby nadzoru nad ruchem drogowym i dla służby kontroli opłat drogowych, lub egzaminem kwalifikacyjnym II stopnia - dla służby kontroli transportu drogowego oraz dla kursu specjalistycznego uzupełniającego. Egzamin kwalifikacyjny I stopnia oraz egzamin kwalifikacyjny II stopnia przeprowadza komisja egzaminacyjna powołana przez głównego inspektora transportu drogowego. Egzamin kwalifikacyjny I stopnia oraz egzamin kwalifikacyjny II stopnia składają się z dwóch części. Pierwsza to egzamin pisemny w formie testu zawierającego zbiór pytań i odpowiedzi wielokrotnego wyboru, mającego na celu sprawdzenie wiedzy egzaminowanego. Druga odbywa się w formie egzaminu praktycznego mającego na celu sprawdzenie umiejętności przeprowadzenia kontroli oraz zachowania się egzaminowanego w czasie wykonywania czynności kontrolnych.

●Wypełnieniem dyspozycji z art. 76 ust. 4 pkt 2 u.t.d. jest rozporządzenie ministra infrastruktury z 7 lutego 2002 r. w sprawie warunków i trybu przeprowadzania badań lekarskich i psychologicznych w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do wykonywania czynności inspektora transportu drogowego (Dz.U. nr 12, poz. 117). W rozporządzeniu określono m.in. zakres badań lekarskich i psychologicznych. Badania lekarskie obejmują badania ogólne stanu zdrowia, badania specjalistyczne i pomocnicze, w tym obowiązkowe badanie psychiatryczne, okulistyczne i otolaryngologiczne. Badanie psychologiczne obejmuje w szczególności określenie poziomu rozwoju intelektualnego, opis cech osobowościowych kandydata, z uwzględnieniem funkcjonowania w sytuacjach trudnych, a także określenie poziomu dojrzałości społecznej osoby badanej. Po przeprowadzeniu badań lekarskich i psychologicznych wystawiane jest pisemne orzeczenie stwierdzające istnienie lub brak przeciwwskazań zdrowotnych lub psychologicznych do wykonywania czynności inspektora transportu drogowego.

1. Uprawnienia inspektorów Inspekcji określone w ustawie, w art. 129a ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym oraz w ustawie z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych przysługują również pracownikom Głównego Inspektoratu Transportu Drogowego po spełnieniu warunków, o których mowa w art. 76 ust. 1.

2. W czasie wykonywania zadań, o których mowa w art. 50, do pracowników Głównego Inspektoratu Transportu Drogowego, o których mowa w ust. 1, stosuje się przepisy art. 55 ust. 1-1b i ust. 2 pkt 1, art. 56, art. 57 ust. 1 i 3, art. 69 ust. 1-3a, art. 70-74, art. 89 ust. 1 i art. 93 ust. 1.

3. Decyzję o skierowaniu pracownika Głównego Inspektoratu Transportu Drogowego na egzamin kwalifikacyjny, o którym mowa w art. 76 ust. 1 pkt 6, podejmuje Główny Inspektor Transportu Drogowego. W takim przypadku skierowanie na egzamin kwalifikacyjny, o którym mowa w art. 76 ust. 1 pkt 6, nie wymaga odbycia przez pracownika kursu specjalistycznego oraz praktyki w ramach tego kursu.

●Regulacja art. 76a u.t.d. polega na rozszerzeniu uprawnień kontrolnych przysługujących inspektorom ITD w zakresie wynikającym z ustawy o transporcie drogowym, ustawy o drogach publicznych oraz ustawy - Prawo o ruchu drogowym również na pracowników Głównego Inspektoratu Transportu Drogowego. Jedynym wymogiem, jaki musi spełnić pracownik GITD, jest spełnienie warunków określonych w art. 76 ust. 1 u.t.d. dla inspektora ITD (patrz komentarz do art. 76).

Jak słusznie zauważyła R. Strachowska w komentarzu do u.t.d. (R. Strachowska, "Ustawa o transporcie drogowym. Komentarz", opubl. LEX/el 2012), uprawnienia kontrolne pracowników GITD mogą być wykorzystywane do:

1) rekontroli i sprawowania nadzoru inspekcyjnego nad prawidłowością czynności kontrolnych prowadzonych przez inspektorów zatrudnionych w wojewódzkich inspektoratach transportu drogowego;

2) kontroli, o której mowa w art. 50 u.t.d.

●W art. 76a ust. 3 u.t.d. została wprowadzona możliwość skierowania pracownika GITD na egzamin kwalifikacyjny dla inspektorów. Decyzje o skierowaniu podejmuje główny inspektor transportu drogowego. W takim przypadku skierowanie na egzamin kwalifikacyjny nie wymaga odbycia przez pracownika kursu specjalistycznego oraz praktyki w ramach tego kursu.

1. Do pracowników Inspekcji zatrudnionych na stanowiskach urzędniczych, w tym inspektorów, stosuje się przepisy ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (Dz. U. Nr 227, poz. 1505, z późn. zm.), z zastrzeżeniem ust. 2.

2. Do pracowników Inspekcji zatrudnionych na stanowiskach inspektorów nie mają zastosowania przepisy art. 4 ustawy, o której mowa w ust. 1.

3. Do pracowników innych niż wymienieni w ust. 1 mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych (Dz. U. z 2013 r. poz. 269).

●Wszyscy pracownicy zatrudnieni w ITD, czyli w Głównym Inspektoracie Transportu Drogowego i jego delegaturach oraz w wojewódzkich inspektoratach transportu drogowego, zostali podzieleni na dwie kategorie:

1) pracowników zatrudnionych na stanowiskach urzędniczych, w tym także na stanowiskach inspektorów transportu drogowego,

2) pracowników w inspekcji, ale niebędących na stanowiskach urzędniczych.

Do pierwszej kategorii pracowników ustawodawca nakazuje stosowanie w sposób bezpośredni przepisów ustawy z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1111 ze zm.). Pracownicy ci są członkami korpusu służby cywilnej. W zakresie stosowania ustawy o służbie cywilnej ustawodawca wprowadza jednak jeden wyjątek. Nie ma zastosowania do tej grupy pracowników art. 4 ustawy o służbie cywilnej. Z artykułu tego wynika, iż w służbie cywilnej może być zatrudniona osoba, która: 1) jest obywatelem polskim, 2) korzysta z pełni praw publicznych, 3) nie była skazana prawomocnym wyrokiem za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe, 4) ma kwalifikacje wymagane na dane stanowisko pracy, 5) cieszy się nieposzlakowaną opinią.

Do drugiej kategorii pracowników ITD, niezatrudnionych na stanowiskach urzędniczych, ustawodawca nakazuje stosować przepisy ustawy z 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 269).

Inspektorom wykonującym czynności kontrolne przysługuje miesięczny dodatek inspekcyjny do wynagrodzenia w wysokości do 100% wynagrodzenia.

●Zgodnie z art. 78 u.t.d. inspektorom wykonującym czynności kontrolne przysługuje dodatek inspekcyjny, który stanowi dodatek do wynagrodzenia zasadniczego. Przysługuje on tylko tym inspektorom, którzy w danym miesiącu kalendarzowym dokonywali czynności kontrolnych, czyli przeprowadzali kontrole drogowe lub kontrole w siedzibie przedsiębiorcy. Wysokość dodatku ma uznaniowy charakter i może wynosić maksymalnie 100 proc. wynagrodzenia.

1. Inspektorzy podczas i w związku z pełnieniem obowiązków służbowych korzystają z ochrony przewidzianej w Kodeksie karnym dla funkcjonariuszy publicznych.

2. Inspektorzy podczas i w związku z pełnieniem obowiązków służbowych mają prawo:

1) żądać niezbędnej pomocy od instytucji państwowych oraz organów administracji rządowej i samorządu terytorialnego, które w zakresie swojego działania obowiązane są nieodpłatnie udzielić żądanej pomocy w granicach obowiązujących przepisów prawa;

2) zwracać się do przedsiębiorców, jednostek organizacyjnych i organizacji społecznych, a w nagłych wypadkach również do każdej osoby, o udzielenie niezbędnej pomocy w granicach obowiązujących przepisów prawa.

3. Przepisy ust. 1 i 2 stosuje się odpowiednio do pracowników Głównego Inspektoratu Transportu Drogowego, o których mowa w art. 76a ust. 1.

●Inspektorzy transportu drogowego podczas i w związku z pełnieniem obowiązków służbowych korzystają z ochrony przewidzianej dla funkcjonariuszy publicznych. Funkcjonariuszem publicznym jest osoba będąca pracownikiem organu kontroli państwowej, a więc również ITD.

Ma to istotne znaczenie. Osoby, które są kontrolowane, powinny pamiętać, że funkcjonariusz publiczny w polskim prawie karnym korzysta ze szczególnej ochrony.

Stosownie do art. 222 par. 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz.U. nr 88, poz. 553 ze zm.; dalej: k.k.): "kto narusza nietykalność cielesną funkcjonariusza publicznego lub osoby do pomocy mu przybranej podczas lub w związku z pełnieniem obowiązków służbowych, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 3".

●Jak wynika z art. 79 ust 2 u.t.d., inspektorzy mogą żądać niezbędnej pomocy od instytucji państwowych oraz organów administracji rządowej i samorządu terytorialnego. Organy te obowiązane są nieodpłatnie udzielić żądanej pomocy w granicach obowiązujących przepisów prawa, a także zwracać się do przedsiębiorców, jednostek organizacyjnych i organizacji społecznych, a w nagłych wypadkach również do każdej osoby, o udzielenie niezbędnej pomocy w granicach obowiązujących przepisów prawa.

Z uprawnienia tego, stosownie do brzmienia art. 79 ust. 3 u.t.d., korzystają również pracownicy Głównego Inspektoratu Transportu Drogowego, którzy mają uprawnienia inspektorów ITD i są w trakcie wykonywania czynności służbowych.

1. Tworzy się centralną ewidencję naruszeń stwierdzonych w wyniku przeprowadzanych kontroli, zwaną dalej "ewidencją".

2. W ewidencji gromadzi się odpowiednio do rodzaju, przedmiotu i zakresu przeprowadzonej kontroli w szczególności:

1) informacje i dane o kontroli oraz kontrolującym, w tym określające:

a) miejsce kontroli,

b) kategorię drogi,

c) datę i godzinę rozpoczęcia kontroli,

d) skontrolowane dokumenty,

e) imię, nazwisko, stanowisko i przydział służbowy kontrolującego,

f) stwierdzone naruszenia i nałożone kary,

g) uwagi i zalecenia pokontrolne,

h) numer protokołu kontroli;

2) informacje i dane o kontrolowanych, w tym określające:

a) firmę przedsiębiorcy lub nazwę podmiotu wykonującego przewóz lub organizatora transportu,

b) siedzibę przedsiębiorcy lub adres podmiotu wykonującego przewóz lub organizatora transportu,

c) numer NIP,

d) numer REGON,

e) tabor znajdujący się w prawnej dyspozycji kontrolowanego,

f) rodzaj oraz zakres uprawnienia do wykonywania przewozów,

g) numer uprawnienia i nazwę organu, który wydał uprawnienie,

h) imię i nazwisko oraz datę urodzenia kierowcy lub zarządzającego transportem,

i) obywatelstwo oraz adres kierowcy lub zarządzającego transportem,

j) numer ewidencyjny PESEL kierowcy lub zarządzającego transportem;

3) informacje i dane o pojeździe i przyczepie, w tym określające:

a) dane właściciela i użytkownika pojazdu,

b) rodzaj pojazdu,

c) markę, typ i numer rejestracyjny pojazdu,

d) masę własną, dopuszczalną ładowność i dopuszczalną masę całkowitą pojazdu,

e) liczbę miejsc;

4) informacje i dane o ładunku, w tym określające:

a) dane załadowcy,

b) miejsce pochodzenia i przeznaczenia ładunku,

c) rodzaj przewozu.

2a. (uchylony).

2b. W ewidencji gromadzi się również informacje i dane o wszelkich poważnych naruszeniach przepisów wspólnotowych w zakresie transportu drogowego, których dopuścili się przewoźnicy mający siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub za które odpowiedzialni są przewoźnicy mający siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, które to naruszenia doprowadziły do nałożenia kary przez którekolwiek państwo członkowskie lub doprowadziły do czasowego bądź trwałego cofnięcia licencji wspólnotowej lub jej kopii poświadczonej za zgodność z oryginałem. Wpisy do ewidencji dotyczące tymczasowego lub trwałego cofnięcia licencji wspólnotowej pozostają w ewidencji przez okres co najmniej dwóch lat od daty upływu okresu cofnięcia w przypadku cofnięcia tymczasowego, lub od daty cofnięcia w przypadku cofnięcia trwałego.

2c. Do celów określonych w ust. 3c, art. 54 ust. 2 pkt 1, 8 i 10 oraz ust. 4 i art. 54b ust. 4 w ewidencji gromadzi się również informacje i dane o przeprowadzonych kontrolach, w wyniku których nie stwierdzono naruszeń.

3. Ewidencję prowadzi w systemie teleinformatycznym Główny Inspektor, który jest administratorem danych i informacji zgromadzonych w ewidencji.

3a. Główny Inspektor prowadzi ewidencję w sposób zapewniający ochronę zgromadzonych w niej danych, w szczególności przed ich kradzieżą, zniszczeniem, uszkodzeniem, utratą, nieuprawnionym zwielokrotnianiem, modyfikowaniem, przetwarzaniem lub usuwaniem, a także w sposób zapewniający każdorazowe automatyczne odnotowywanie dostępu do ewidencji oraz czynności związanych z wprowadzaniem, modyfikacją i usuwaniem danych.

3b. Dostęp do ewidencji posiadają wyłącznie osoby upoważnione, w tym w szczególności pracownicy Inspekcji Transportu Drogowego, w stopniu i zakresie wynikającym z wykonywanych przez te osoby obowiązków służbowych związanych z realizacją ustawowych zadań Inspekcji.

3c. Zgromadzone w ewidencji dane Główny Inspektor udostępnia na żądanie innych organów administracji publicznej, jednostek samorządu terytorialnego, sądów i prokuratury oraz instytucji organizacji międzynarodowych, w zakresie w jakim organy te i instytucje są uprawnione do żądania danych na podstawie odrębnych przepisów.

4. Główny Inspektor udostępnia zainteresowanym organom uprawnionym do wydawania licencji, zezwoleń na wykonywanie przewozów regularnych specjalnych, zaświadczeń na wykonywanie przewozów drogowych na potrzeby własne, zaświadczeń na wykonywanie publicznego transportu zbiorowego lub potwierdzeń zgłoszenia przewozu, o których mowa w przepisach ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o publicznym transporcie zbiorowym, dane i informacje, o których mowa w ust. 2, dotyczące naruszeń dokonanych na obszarze właściwości tych organów lub naruszeń dokonanych przez przewoźników, którym organy te wydały dokumenty.

●Centralna ewidencja naruszeń utworzona na podstawie art. 80 u.t.d. stanowi bazę naruszeń ujawnionych w toku kontroli. Ewidencja ta zawiera dane dotyczące informacji o przeprowadzonych kontrolach, dane i informacje o przedsiębiorcach i kierowcach oraz stwierdzonych naruszeniach i nałożonych karach, a także informacje i dane o pojeździe i ładunku.

W ewidencji gromadzi się również informacje i dane o wszelkich poważnych naruszeniach przepisów wspólnotowych w zakresie transportu drogowego, których dopuścili się przewoźnicy mający siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub za które odpowiedzialni są przewoźnicy mający siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, które to naruszenia doprowadziły do nałożenia kary przez którekolwiek państwo członkowskie lub doprowadziły do czasowego bądź trwałego cofnięcia licencji wspólnotowej lub jej kopii poświadczonej za zgodność z oryginałem (art. 80 ust. 2a u.t.d.).

Wpisy do ewidencji dotyczące tymczasowego lub trwałego cofnięcia licencji wspólnotowej pozostają w ewidencji przez okres co najmniej dwóch lat od daty upływu okresu cofnięcia w przypadku cofnięcia tymczasowego, lub od daty cofnięcia w przypadku cofnięcia trwałego.

●Organem odpowiedzialnym za prowadzenie ewidencji oraz administratorem danych i informacji w niej gromadzonych zgodnie z art. 80 ust. 3 u.t.d. jest główny inspektor transportu drogowego. Ewidencja prowadzona jest w systemie teleinformatycznym lub elektronicznym.

●Zgromadzone w ewidencji dane główny inspektor udostępnia na żądanie innych organów administracji publicznej, jednostek samorządu terytorialnego, sądów i prokuratury oraz instytucji organizacji międzynarodowych w zakresie, w jakim organy te i instytucje są uprawnione do żądania danych na podstawie odrębnych przepisów.

Ponadto art. 80 ust. 4 u.t.d. określa uprawnienie dla organów wydających licencje i zezwolenia oraz zaświadczenia na przewozy drogowe, a także zaświadczenia na wykonywanie publicznego transportu zbiorowego lub potwierdzenia zgłoszenia przewozu, o których mowa w przepisach ustawy o publicznym transporcie zbiorowym, do dostępu do danych zgromadzonych w centralnej ewidencji naruszeń. Przedmiotowa regulacja ma na celu zwiększenie skuteczności nadzoru nad wydawanymi uprawnieniami poprzez dostęp do danych o naruszeniach popełnianych przez przedsiębiorców.

Dane i informacje przekazują do ewidencji:

1) wojewódzki inspektor;

2) Komendant Główny Straży Granicznej, Szef Służby Celnej, Główny Inspektor Pracy, właściwy miejscowo komendant wojewódzki Policji, zarządcy dróg.

●W art. 81 u.t.d. zostały określone organy, które są zobowiązane do przekazywania danych i informacji, jakie gromadzone są w centralnej ewidencji naruszeń. Są to organy, które zgodnie z art. 89 ust. 1 pkt 1-6 u.t.d. zostały uprawnione do nakładania kar pieniężnych za naruszenia ujawnione w trakcie kontroli drogowej. Do tych organów zalicza się: wojewódzkich inspektorów transportu drogowego, komendanta głównego Straży Granicznej, szefa Służby Celnej, głównego inspektora pracy, komendantów wojewódzkich Policji oraz zarządców dróg.

Administrator danych przetwarzający dane osobowe na potrzeby ewidencji jest zwolniony z obowiązku informacyjnego określonego w art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2002 r. Nr 101, poz. 926, z późn. zm.).

●Główny inspektor transportu drogowego, prowadząc centralną ewidencję naruszeń, jest administratorem danych zgromadzonych w owej bazie, przetwarzającym dane osobowe na potrzeby niniejszej ewidencji. Omawiany przepis zwalnia GITD z obowiązku informacyjnego określonego w art. 25 ust. 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (t.j. Dz.U. z 2014 r. nr 1188 ze zm.). Wynikający z niego obowiązek informacyjny powstaje w przypadku zbierania danych osobowych nie od osoby, której one dotyczą. Polega na konieczności poinformowania tej osoby, bezpośrednio po utrwaleniu zebranych danych, m.in. o: adresie swojej siedziby i pełnej nazwie, celu i zakresie zbierania danych, a w szczególności o odbiorcach lub kategoriach odbiorców danych. W związku ze zwolnieniem wynikającym z art. 82 u.t.d. główny inspektor transportu drogowego tych obowiązków realizować nie musi.

Rozdział 9a

Ochrona praw pasażerów

Przepisy rozdziału stosuje się do pasażerów korzystających z przewozu drogowego w ramach usług, o których mowa w art. 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 181/2011.

●Przepisy rozdziału 9a - Ochrona praw pasażerów zostały dodane do ustawy o transporcie drogowym z dniem 4 kwietnia 2015 r. Dokonano tego na podstawie art. 1 pkt 8 ustawy z 20 marca 2015 r. o zmianie ustawy o transporcie drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r. poz. 390).

Nowela wprowadziła do polskiego systemu prawnego przepisy umożliwiające zastosowanie rozporządzenia (UE) nr 181/2011 z 16 lutego 2011 r. dotyczącego praw pasażerów w transporcie autobusowym i autokarowym oraz zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 2006/2004 (Dz.Urz. UE z 2011 r. L 55, s. 1), które zasadniczo jest stosowane wprost. Rozporządzenie to ustanawia przepisy w zakresie transportu autobusowego i autokarowego dotyczące m.in. niedyskryminacji pasażerów w zakresie warunków transportu oferowanych przez przewoźników, ich praw w przypadku wypadków, których skutkiem jest śmierć lub odniesienie obrażeń lub utrata lub uszkodzenie bagażu, praw w przypadkach odwołania lub opóźnienia itp.

Zgodnie z nowo dodanym art. 82a u.t.d. przepisy tego rozdziału stosuje się do pasażerów korzystających z przewozu drogowego w ramach usług regularnych, określonych w art. 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia (UE) nr 181/2011, czyli w przypadku gdy:

1) miejsce, w którym pasażerowie wchodzą na pokład pojazdu lub w którym opuszczają pokład pojazdu, znajduje się na terytorium państwa członkowskiego oraz w przypadku gdy zaplanowana długość trasy, na jakiej świadczona jest usługa, wynosi co najmniej 250 km (oba warunki muszą być spełnione łącznie),

2) zaplanowana długość trasy, na jakiej świadczona jest usługa, jest krótsza niż 250 km, ale pasażerem jest osoba niepełnosprawna lub osoba o ograniczonej sprawności ruchowej, spowodowanej wiekiem lub jakimkolwiek innym czynnikiem utrudniającym jej korzystanie z usług transportu autobusowego i autokarowego, w tym do pomocy w terminalach i na pokładzie pojazdów.

Tak więc, upraszczając: przepisy rozdziału 9a mają zastosowanie do pasażerów korzystających z przewozów regularnych osób na liniach komunikacyjnych, których długość wynosi ponad 250 km (w przewozach krajowych i międzynarodowych) oraz wszystkich innych przewozach regularnych osób, gdy pasażerem jest osoba niepełnosprawna.

1. W przypadku gdy pasażer został zawiadomiony przez przewoźnika drogowego o nieuwzględnieniu wniesionej do niego skargi na podstawie art. 27 rozporządzenia nr 181/2011 albo nie uzyskał odpowiedzi na taką skargę w terminie określonym w art. 27 tego rozporządzenia, może wnieść skargę na przewoźnika drogowego w sprawie naruszenia przez niego przepisów rozporządzenia nr 181/2011.

2. Organem właściwym do rozpatrzenia skargi jest:

1) w przewozach regularnych w krajowym transporcie drogowym - organizator publicznego transportu zbiorowego w rozumieniu art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o publicznym transporcie zbiorowym;

2) w przewozach regularnych w międzynarodowym transporcie drogowym - organ właściwy do wydawania zezwoleń na wykonywanie regularnych przewozów osób w międzynarodowym transporcie drogowym, o którym mowa w art. 18 ust. 1 pkt 2 lit. a;

3) w przewozach regularnych w transporcie drogowym realizowanych w strefie transgranicznej w rozumieniu ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o publicznym transporcie zbiorowym - organizator publicznego transportu zbiorowego w rozumieniu art. 7 ust. 1 tej ustawy.

3. W przypadku gdy przewozy, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 3, są realizowane w formie samorządowego zakładu budżetowego, organem właściwym do rozpatrzenia skargi jest wojewoda.

4. Do skargi pasażer dołącza kopię skargi skierowanej do przewoźnika drogowego, kopię odpowiedzi na tę skargę albo oświadczenie, że odpowiedź nie została udzielona w terminie określonym w art. 27 rozporządzenia nr 181/2011, a ponadto:

1) kopię biletu lub potwierdzonej rezerwacji na daną trasę,

2) inne dokumenty potwierdzające naruszenie przepisów rozporządzenia nr 181/2011 - o ile je posiada.

●Zgodnie z art. 27 rozporządzenia nr 181/2011 pasażer, do którego ma zastosowanie to rozporządzenie, ma prawo wnieść skargę do przewoźnika, jeśli ten zaniechał pewnych obowiązków określonych w tych przepisach.

Skargę składa się w ciągu trzech miesięcy od dnia, w którym usługa regularna została wykonana lub w którym usługa regularna powinna była zostać wykonana.

Przewoźnik powinien, w terminie jednego miesiąca od dnia wpłynięcia skargi, powiadomić skarżącego, czy została ona uznana, oddalona lub też jest w dalszym ciągu rozpatrywana.

Termin, w jakim powinna zostać udzielona ostateczna odpowiedź, nie może przekraczać trzech miesięcy od dnia doręczenia skargi.

Z kolei zgodnie z art. 82b ust. 1 u.t.d. w przypadku gdy pasażer został zawiadomiony przez przewoźnika drogowego o tym, że tak wniesiona do niego skarga nie została uwzględnieniona albo nie uzyskał odpowiedzi na nią we wskazanym terminie - może wnieść skargę na przewoźnika drogowego do właściwego organu.

Organami rozpatrującymi wówczas skargę pasażera są:

1) w przewozach regularnych w krajowym transporcie drogowym - organizator publicznego transportu zbiorowego w rozumieniu art. 7 ust. 1 ustawy z 16 grudnia 2010 r. o publicznym transporcie zbiorowym (Dz.U. z 2011 r. nr 5, poz. 13 ze zm.);

2) w przewozach regularnych w międzynarodowym transporcie drogowym - organ właściwy do wydawania zezwoleń na wykonywanie regularnych przewozów osób w międzynarodowym transporcie drogowym, o którym mowa w art. 18 ust. 1 pkt 2 lit. a u.t.d.;

3) w przewozach regularnych w transporcie drogowym realizowanych w strefie transgranicznej w rozumieniu ustawy z 16 grudnia 2010 r. o publicznym transporcie zbiorowym - organizator publicznego transportu zbiorowego w rozumieniu art. 7 ust. 1 tej ustawy.

W sytuacji gdy skarga dotyczy przewozu wykonywanego w ramach linii regularnej w krajowym transporcie drogowym albo w strefie transgranicznej, realizowanego przez samorządowy zakład budżetowy, rozpatruje ją wojewoda.

●Do skargi pasażer jest obowiązany dołączyć kopię skargi skierowanej do przewoźnika drogowego, kopię odpowiedzi na tę skargę albo oświadczenie, że odpowiedź nie została udzielona w terminie, a ponadto kopię biletu lub potwierdzonej rezerwacji na daną trasę lub innego dokumentu (o ile taki posiada), potwierdzającego naruszenie przepisów rozporządzenia (UE) nr 181/2011.

1. Pasażer może wnieść skargę na niewłaściwe wykonywanie obowiązków wynikających z rozporządzenia nr 181/2011 przez podmiot zarządzający dworcem, o którym mowa w art. 3 lit. o tego rozporządzenia.

2. Podmiotem zarządzającym dworcem, o którym mowa w art. 3 lit. o rozporządzenia nr 181/2011, jest właściciel dworca, a w przypadku gdy właścicielem dworca jest spółka z udziałem Skarbu Państwa - podmiot, któremu powierzono administrowanie dworcem.

3. Organem właściwym do rozpatrzenia skargi, o której mowa w ust. 1, jest marszałek województwa na obszarze którego jest zlokalizowany dworzec wyznaczony do udzielania pomocy, a w przypadku gdy dworzec ten stanowi własność samorządu województwa - wojewoda.

4. Do skargi pasażer dołącza:

1) kopię biletu lub potwierdzonej rezerwacji na daną trasę,

2) dokumenty potwierdzające niewłaściwe wykonywanie obowiązków wynikających z przepisów rozporządzenia nr 181/2011 przez podmiot zarządzający dworcem, o którym mowa w art. 3 lit. o tego rozporządzenia - o ile je posiada.

●Niezależnie od uprawnienia do wniesienia skargi na przewoźnika drogowego pasażer ma prawo do wniesienia skargi na zarządzającego dworcem wyznaczonym przez ministra właściwego do spraw transportu zgodnie z przepisami zawartymi w rozdziale 8a ustawy o transporcie drogowym, w przypadku gdy ten nie wykonuje obowiązków wynikających z rozporządzenia (UE) nr 181/2011 bądź wykonuje je niewłaściwie. Obowiązki te wymieniono w załączniku I do ww. rozporządzenia. [ramka]

Dotyczy to w szczególności np. naruszenia wyznaczenia punktu kontaktowego, w którym osoby niepełnosprawne lub osoby o ograniczonej sprawności ruchowej mogą zgłosić swoje przybycie i potrzebę uzyskania pomocy.

●Kompetencje organu do rozpatrzenia skargi zostały określone w art. 82c ust. 3 u.t.d. Organem tym jest marszałek województwa, na obszarze którego jest zlokalizowany dworzec wyznaczony do udzielania pomocy, a w przypadku gdy dworzec ten stanowi własność samorządu województwa - wojewoda. Analogicznie jak w przypadku skargi na przewoźnika, tak i w tym przypadku do skargi należy dołączyć kopie biletu lub potwierdzonej rezerwacji na daną trasę oraz dokumenty potwierdzające niewłaściwe wykonywanie obowiązków przez zarządzającego dworcem, o ile pasażer nimi dysponuje.

1. Skargi, o których mowa w art. 82b i art. 82c, składa się na piśmie lub w postaci elektronicznej, za pomocą środków komunikacji elektronicznej w rozumieniu ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (Dz. U. z 2014 r. poz. 1114).

2. W przypadku gdy skarga jest składana w postaci elektronicznej, załączniki, o których mowa w art. 82b ust. 4 i art. 82c ust. 4, składa się również w postaci elektronicznej.

●W art. 82d u.t.d. określono formę, w jakiej pasażer może wnieść skargę na przewoźnika drogowego lub na zarządzającego dworcem. Dopuszczalna jest forma pisemna (skarga na piśmie) albo w postaci elektronicznej. Załączane do skargi załączniki (kopie biletu lub rezerwacji oraz inne dokumenty) powinny być przekazywane w tej samej formie co sama skarga.

W przypadku wniesienia skargi na przewoźnika drogowego albo podmiot zarządzający dworcem, o którym mowa w art. 3 lit. o rozporządzenia nr 181/2011, organ właściwy do jej rozpatrzenia, określony odpowiednio w art. 82b ust. 2 i 3 oraz art. 82c ust. 3, w drodze decyzji administracyjnej, stwierdza:

1) brak naruszenia przepisów rozporządzenia nr 181/2011 albo

2) naruszenie przepisów rozporządzenia nr 181/2011, określając jego zakres.

●Rozpatrzenie skargi założonej przez pasażera na przewoźnika drogowego albo podmiot zarządzający dworcem następuje w myśl art. 82e u.t.d. w formie decyzji administracyjnej. Organ właściwy do jej rozpatrzenia stwierdza brak naruszenia przepisów rozporządzenia (UE) nr 181/2011 albo ich naruszenie, jednocześnie wskazując jego zakres.

●Rozstrzygnięcie podejmowane przez ten organ są wydawane w pierwszej instancji, co oznacza w praktyce, że stronie niezadowolonej z rozstrzygnięcia przysługuje odwołanie do organu wyższego stopnia, zgodnie z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego.

1. Organem właściwym do kontroli zgodności prowadzonej działalności z przepisami rozporządzenia nr 181/2011 jest organ właściwy do rozpatrzenia skargi, o którym mowa odpowiednio w art. 82b ust. 2 i 3 oraz art. 82c ust. 3.

2. Do kontroli, o której mowa w ust. 1, przepisy art. 85 stosuje się.

●Artykuł 82f u.t.d. ma charakter przepisu kompetencyjnego. Wskazuje się w nim właściwość organu uprawnionego do kontroli realizacji przez przewoźnika drogowego i zarządzającego dworcem obowiązków wynikających z rozporządzenia (UE) nr 181/2011. Organem kontrolnym jest organ właściwy do rozpatrzenia skargi.

Kontrola powinna obejmować m.in. badanie, czy:

- nie dyskryminuje się osób niepełnosprawnych i osób o ograniczonej sprawności ruchowej, zwłaszcza w zakresie dostępu do przewozu oraz czy udzielana jest niezbędna pomoc,

- są przestrzegane prawa pasażerów w przypadkach odwołania lub opóźnienia, w szczególności czy pasażerowie w razie konieczności otrzymują zakwaterowanie, żywność, ubiór, transport i zapewnienie pierwszej pomocy,

- wypłacane jest odszkodowanie w przypadku gdy doszło do wypadku drogowego, w wyniku którego doszło do śmierci pasażera lub obrażeń ciała, jak również gdy nastąpiła utrata lub doszło do uszkodzeniem bagażu,

- udzielana jest informacja, w sytuacjach gdy usługa przewozowa została odwołana lub też jej realizacja jest opóźniona, w tym o prawie do rezygnacji z usługi i zwrotu poniesionych kosztów,

- skargi pasażerów rozpatrywane są w terminie, a w przypadku uznania skargi za zasadną są rekompensowane poniesione dolegliwości bądź koszty.

Do kontroli zgodności prowadzonej działalności z przepisami rozporządzenia nr 181/2011 stosuje się przepisy art. 85 u.t.d., które określają warunki formalne przeprowadzania czynności kontrolnych (np. doręczenie upoważnienia do przeprowadzenia kontroli) oraz uprawnienia kontrolujących (np. żądania wyjaśnień i okazania dokumentów, wstępu na teren przedsiębiorstwa).

Rozdział 10

Nadzór i kontrola

1. Organ, który udzielił zezwolenia na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego, licencji lub zezwolenia, może nałożyć na przewoźnika drogowego obowiązek przedstawienia w oznaczonym terminie informacji i dokumentów potwierdzających, że spełnia on wymagania ustawowe i warunki określone w zezwoleniu na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego, w licencji lub zezwoleniu.

2. Na żądanie ministra właściwego do spraw transportu lub organu właściwego w sprawach zezwoleń na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego, licencji lub zezwoleń przewoźnik drogowy jest obowiązany przekazywać informacje związane z działalnością transportową dotyczące stosowanych cen i taryf oraz liczby przewiezionych osób lub masy przewiezionych rzeczy.

3. Organy, o których mowa w art. 7 ust. 2 i ust. 4 pkt 2 i 3, art. 18 ust. 1 i 2 oraz art. 33 ust. 8, są obowiązane przedstawiać ministrowi właściwemu do spraw transportu, co najmniej dwa razy w roku, w terminach do dnia 15 stycznia oraz do dnia 15 lipca, informacje dotyczące liczby i zakresu udzielonych zezwoleń na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego, licencji, zezwoleń i wydanych zaświadczeń na przewozy drogowe na potrzeby własne oraz liczby wypisów z tych dokumentów, a także liczby licencji w zakresie pośrednictwa przy przewozie rzeczy.

4. Przepis ust. 3 stosuje się odpowiednio do jednostki uprawnionej do egzaminowania w zakresie wymaganym do uzyskania certyfikatu kompetencji zawodowych.

5. Minister właściwy do spraw transportu określi, w drodze rozporządzenia, zakres danych i informacji, o których mowa w ust. 1 i ust. 2, sposób i terminy ich przedstawiania, mając na względzie konieczność monitorowania rynku przewozów drogowych.

●Przedsiębiorca, któremu udzielono uprawnienia przewozowego (licencji, zezwolenia na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego lub innego zezwolenia określonego w ustawie), jest zobowiązany do spełnienia wymagań ustawowych koniecznych do wydania każdego z tych dokumentów. Weryfikacja spełniania przez przewoźnika określonych warunków należy do organu, który udzielił licencji lub zezwolenia.

Organ ten, jak wynika z art. 83 ust. 1 u.t.d., może wezwać uprawnionego przedsiębiorcę do przedstawienia w oznaczonym terminie informacji i dokumentów potwierdzających, że spełnia on wymagania ustawowe i warunki określone w licencji lub zezwoleniu. W wezwaniu właściwy organ powinien wskazać dokumenty, których przedłożenia żąda.

●Zakres uprawnień przysługujących organowi, który udzielił licencji, został doprecyzowany w rozporządzeniu ministra infrastruktury i rozwoju z 8 września 2014 r. w sprawie danych i informacji, które przewoźnik drogowy jest obowiązany przekazywać do organu w związku z prowadzona działalnością w zakresie przewozu drogowego (Dz.U. z 2014 r. poz. 1217), wydanego na podstawie delegacji zawartej w art. 83 ust. 5 u.t.d.

Zgodnie z par. 2 ust. 1 tego rozporządzenia organ, który udzielił licencji, może zażądać od przewoźnika drogowego mającego licencję przedstawienia informacji, które mogą służyć ustaleniu, czy spełnia on nadal wymagania ustawowe i warunki określone w licencji. W tym zakresie organ może żądać przedstawienia informacji o:

1) dacie rozpoczęcia lub zaprzestania wykonywania transportu drogowego objętego licencją,

2) nazwisku i imieniu oraz funkcji osoby zarządzającej przedsiębiorstwem, która legitymuje się certyfikatem kompetencji zawodowych lub nazwisku i imieniu osoby uprawnionej do wykonywania zadań zarządzającego transportem,

3) rodzaju wykonywanych przewozów,

4) rodzaju i liczbie pojazdów samochodowych, którymi przewoźnik wykonuje przewóz drogowy osób.

Organ, który udzielił licencji, ma prawo żądać, by przedstawiane dane i informacje obejmowały okres trzech miesięcy poprzedzających datę doręczenia przewoźnikowi drogowego żądania.

Informacje te należy przedstawić na każde żądanie organu. Należy je dostarczyć w terminie dwóch tygodni od dnia doręczenia żądania. Powinny być przedstawione na piśmie.

●Artykuł 83 ust. 2 u.t.d. daje podstawę ministrowi właściwemu do spraw transportu oraz organowi właściwemu w sprawach licencji lub zezwoleń do żądania od przewoźnika drogowego przekazania informacji dotyczących stosowanych cen i taryf oraz liczby przewiezionych osób lub masy przewiezionych rzeczy, z podziałem na rodzaje przewozów. Paragraf 5 rozporządzenia z 8 września 2014 r. precyzuje, że informacje te należy podać na żądanie w określonym przez organ przedziale czasowym (kwartał, półrocze, rok) roku poprzedzającego datę wystawienia żądania.

Dane i informacje należy dostarczyć w terminie dwóch tygodni od dnia doręczenia żądania.

●W art. 83 ust. 3 u.t.d. nałożono na organy właściwe w sprawach wydawania licencji, zezwoleń i zaświadczeń na przewozy drogowe (tj. organy wykonawcze gmin, starostów, marszałków województw oraz głównego inspektora transportu drogowego) obowiązek przedstawiania ministrowi właściwemu do spraw transportu informacji dotyczącej liczby i zakresu udzielonych licencji, zezwoleń i zaświadczeń na przewozy drogowe na potrzeby własne oraz liczby wypisów z tych dokumentów, a także liczby licencji w zakresie pośrednictwa przy przewozie rzeczy. Informacje te powinny być przedstawiane co najmniej dwa razy w roku, w terminach do 15 stycznia oraz do 15 lipca.

●Analogiczny obowiązek został nałożony na jednostkę uprawnioną do egzaminowania w zakresie wymaganym do uzyskania certyfikatu kompetencji zawodowych (tj. Instytut Transportu Samochodowego). Zobowiązana jest ona przedstawiać ministrowi właściwemu do spraw transportu informacje dotyczącą liczby i rodzaju wydawanych certyfikatów.

1. Organy udzielające zezwolenia na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego, licencji, zezwolenia lub wydające zaświadczenia o wykonywaniu przewozów na potrzeby własne są uprawnione do kontroli przedsiębiorcy w zakresie spełniania wymogów będących podstawą do wydania tych dokumentów.

2. Kontrolę, o której mowa w ust. 1, przeprowadza się co najmniej raz na 5 lat.

3. (uchylony).

4. Organy udzielające licencji lub zezwolenia w zakresie krajowego transportu drogowego osób są uprawnione na obszarze ich właściwości miejscowej i podczas wykonywania przewozu do kontroli prawidłowości pobierania opłat za przewóz osób oraz przestrzegania przepisów prawa miejscowego przez wykonujących na tym obszarze przewóz drogowy.

5. W przypadku przeprowadzania kontroli, o której mowa w ust. 4, czynności, o których mowa w art. 85 ust. 1, dokonuje się po zakończeniu kontroli. Przepisu art. 85 ust. 3 nie stosuje się.

●Komentowany przepis upoważnia organy udzielające zezwolenia na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego, licencji, zezwolenia lub zaświadczenia o wykonywaniu przewozów na potrzeby własne do kontroli przedsiębiorcy w zakresie spełniania wymogów będących podstawą do wydania tych dokumentów.

●Zgodnie z art. 84 ust. 2 u.t.d. kontrola taka jest przeprowadzana co najmniej raz na 5 lat. Jednakże w przypadku gdy uprawnienie przewozowe wydawane jest na krótszy okres, przyjmuje się, że kontrola powinna być przeprowadzana w okresie ważności tego uprawnienia.

●Na podstawie art. art. 84 ust. 4 u.t.d. przyznano organom udzielającym licencji lub zezwoleń w zakresie krajowego transportu drogowego osób dodatkowe uprawnienie do kontroli prawidłowości pobierania opłat za przewóz osób oraz przestrzegania przepisów prawa miejscowego przez podmioty wykonujące przewóz drogowy osób. Wówczas kontrola będzie się odbywała podczas wykonywania przewozu - w przypadku regularnego przewozu osób, lub bezpośrednio po jego zakończeniu - w przypadku przewozu osób taksówką.

●Co do zasady czynności kontrolne przeprowadza się z uwzględnieniem warunków określonych w art. 85 u.t.d., w szczególności po okazaniu legitymacji służbowej oraz doręczeniu upoważnienia do przeprowadzenia kontroli. Z tym zastrzeżeniem, że czynności kontrolne nie muszą być wykonywane w obecności przedsiębiorcy lub osoby przez niego wyznaczonej.

Ponadto, zgodnie z art. 84 ust. 5 u.t.d., w przypadku kontroli pobierania opłat za przewóz osób oraz kontroli przestrzegania przepisów prawa miejscowego przez wykonujących na tym obszarze przewóz drogowy okazanie legitymacji oraz doręczenie upoważnienia do przeprowadzenia kontroli - inaczej niż zwykle - będzie dokonywane w takich przypadkach po zakończeniu kontroli, czyli de facto po wykonaniu usługi przewozowej.

1. Kontrolę przedsiębiorcy przeprowadza się po okazaniu legitymacji służbowej oraz doręczeniu upoważnienia do przeprowadzenia kontroli.

2. Osoby upoważnione do przeprowadzenia kontroli mają prawo do:

1) żądania od przedsiębiorcy i jego pracowników pisemnych lub ustnych wyjaśnień, okazania dokumentów i innych nośników informacji oraz udostępnienia wszelkich danych mających związek z przedmiotem kontroli;

2) wstępu na teren przedsiębiorcy, w tym do pomieszczeń, gdzie prowadzi on działalność gospodarczą, w dniach i godzinach, w których jest lub powinna być wykonywana ta działalność, oraz wstępu do pojazdów użytkowanych przez przedsiębiorcę.

3. Czynności kontrolne przeprowadza się w obecności przedsiębiorcy lub osoby przez niego wyznaczonej.

4. Upoważnienie, o którym mowa w ust. 1, zawiera co najmniej:

1) wskazanie podstawy prawnej;

2) oznaczenie organu kontroli;

3) datę i miejsce wystawienia;

4) imię i nazwisko inspektora upoważnionego do przeprowadzenia kontroli oraz numer jego legitymacji służbowej;

5) firmę przedsiębiorcy objętego kontrolą;

6) określenie zakresu przedmiotowego kontroli;

7) wskazanie daty rozpoczęcia i przewidywany termin zakończenia kontroli;

8) podpis osoby udzielającej upoważnienia;

9) pouczenie o prawach i obowiązkach kontrolowanego.

●Zgodnie z art. 85 ust. 1 u.t.d. kontrola przedsiębiorcy może być przeprowadzona po okazaniu legitymacji służbowej oraz doręczeniu upoważnienia do jej przeprowadzenia.

●Osoby upoważnione do przeprowadzenia kontroli w myśl art. 85 ust. 2 u.t.d. mają prawo żądać od przedsiębiorcy i jego pracowników pisemnych lub ustnych wyjaśnień, okazania dokumentów i innych nośników informacji oraz udostępnienia wszelkich danych mających związek z przedmiotem kontroli. Mają także prawo wstępu na teren przedsiębiorcy w dniach i godzinach, w których jest lub powinna być wykonywana ta działalność gospodarcza.

Przepis ten zapewnia również osobom przeprowadzającym kontrolę wstępu do pojazdów użytkowanych przez przedsiębiorcę.

●Z art. 85 ust. 3 u.t.d. jednoznacznie wynika, że czynności kontrolne powinny być przeprowadzane w obecności przedsiębiorcy lub osoby przez niego wyznaczonej.

Jednakże zgodnie z art. 84 ust. 5 wymóg ten nie dotyczy czynności podejmowanych w ramach kontroli pobierania opłat za przewóz osób oraz przestrzegania przepisów prawa miejscowego, przeprowadzanej przez organ udzielający licencji lub zezwolenia w zakresie krajowego transportu drogowego osób (a więc kontroli, o której mowa w art. 84 ust. 4).

●Informacje, które powinny znaleźć się w upoważnieniu kontrolującego, zostały wskazane w art. 84 ust. 4 u.t.d. Dla przedsiębiorcy podlegającego kontroli najważniejsza informacja dotyczy określenia zakresu kontroli oraz daty jej rozpoczęcia i zakończenia.

1. Organ udzielający zezwolenia na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego, licencji lub zezwolenia może powierzyć, w drodze porozumienia, czynności kontrolne organowi administracji publicznej.

2. Nadzór nad wydawaniem:

1) zezwoleń na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego przez organ, o którym mowa w art. 7 ust. 2 pkt 1,

2) licencji i zezwoleń - w krajowym transporcie drogowym,

3) zaświadczeń na krajowy niezarobkowy przewóz drogowy

- sprawuje wojewódzki inspektor transportu drogowego.

3. Rada Ministrów, kierując się zasadą skuteczności nadzoru, o którym mowa w ust. 2, określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe warunki i sposób prowadzenia czynności związanych z nadzorem oraz stosowanych dokumentów, a także ich wzory.

●Komentowany przepis daje możliwość przekazania uprawnień kontrolnych przez organ, który wydał zezwolenie na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego, licencję lub zezwolenie, innym organom administracji publicznej.

Formą prawną, na podstawie której następuje powierzenie uprawnień kontrolnych innemu organowi, jest porozumienie. Ustawa nie określa żadnych wymogów co do treści porozumienia, niemniej jednak niezbędnym elementem takiego porozumienia powinno być określenie zakresu przekazywanych uprawnień kontrolnych oraz terminu jego obowiązywania.

●Nadzór nad wydawaniem licencji i zezwoleń w krajowym transporcie drogowym, a także zaświadczeń przy przewozach na potrzeby własne, zgodnie z art. 86 ust. 2 u.t.d. został powierzony wojewódzkim inspektorom transportu drogowego.

Szczegółowe warunki i sposób prowadzenia czynności związanych z nadzorem sprawowanym w tym zakresie przez wojewódzkich inspektorów transportu drogowego zostały określone w przepisach wydanego na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 86 ust. 3 u.t.d. rozporządzenia Rady Ministrów z 7 listopada 2014 r. w sprawie szczegółowych warunków i sposobu prowadzenia czynności związanych z nadzorem nad wydawaniem dokumentów w krajowym przewozie drogowym (Dz.U. poz. 1704).

W rozporządzeniu zostały określone między innymi rodzaje kontroli, jakie mogą być przeprowadzane. Mogą one przyjąć jedną z trzech postaci: planowej, doraźnej lub sprawdzającej.

Kontrola planowa przeprowadzana jest na podstawie sporządzanego na okres roku kalendarzowego planu kontroli, zatwierdzanego przez generalnego inspektora transportu drogowego do 30 listopada roku kalendarzowego poprzedzającego okres objęty planem kontroli. Plan kontroli sporządzany jest według wzoru stanowiącego załącznik nr 1 do rozporządzenia. Powinien określać m.in. nazwę i siedzibę jednostki kontrolowanej oraz termin i zakres kontroli. Plan ten organ nadzoru przesyła głównemu inspektorowi transportu drogowego w terminie do 30 września każdego roku kalendarzowego poprzedzającego okres objęty planem kontroli.

Kontrola doraźna przeprowadzana jest poza planem kontroli, natomiast kontrola sprawdzająca ma na celu sprawdzenie, czy jednostka kontrolowana uprzednio podjęła działania zmierzające do usunięcia ujawnionych nieprawidłowości oraz czy wykonała zalecenia pokontrolne wynikających z uprzednio przeprowadzonej kontroli planowej albo doraźnej.

Co istotne, kontrola sprawdzająca może być przeprowadzona nie później niż w terminie 3 lat, licząc od ostatniego dnia roku kalendarzowego, w którym została przeprowadzona kontrola planowa lub doraźna w danej jednostce kontrolowanej.

●Ponadto w omawianym rozporządzeniu określono procedurę przeprowadzania kontroli oraz wzory stosowanych dokumentów, m.in.: wspomnianego planu kontroli, upoważnienia do przeprowadzenia kontroli, protokołu kontroli, sprawozdania z kontroli, wystąpienia pokontrolnego.

PRZYKŁAD 1

Nie tylko legitymacja

W czasie kontroli drogowej inspektor nie przedstawił legitymacji służbowej. Kontrolowany żądał, aby inspektor okazał legitymację w sposób umożliwiający odczytanie imienia i nazwiska kontrolującego.

Żądanie to jest jak najbardziej uzasadnione. Artykuł 70 ust. 1 u.t.d. wyraźnie stanowi, że czynności kontrolne inspektor rozpoczyna od okazania legitymacji służbowej, co bez wątpienia należy do jego obowiązków. Nie ma przeszkód prawnych, aby z takim żądaniem kontrolowany mógł wystąpić w każdym momencie kontroli, zwłaszcza wtedy, gdy ma zastrzeżenia do sposobu przeprowadzania czynności kontrolnych czy też zakresu kierowanych żądań lub podejmowanych działań.

PRZYKŁAD 2

Wystarczy mundur

Inspektor transportu drogowego poruszając się nieoznakowanym pojazdem, zatrzymał do kontroli drogowej pojazd samochodowy. Właściciel firmy się zastanawia, czy miał do tego prawo i czy może być to podstawą do kwestionowania nałożonej kary? Jednak zgodnie z obowiązującymi od 1 stycznia 2011 r. przepisami inspektor mógł zatrzymać pojazd, nawet jeśli poruszał się nieoznakowanym pojazdem. W nowej wersji przepisów niezbędne jest jedynie, by inspektor transportu drogowego zatrzymujący pojazd do kontroli był umundurowany. W tym zakresie u.t.d. nie formułuje żadnych dodatkowych warunków. Zatem jeżeli inspektor jest umundurowany, mimo że porusza się nieoznakowanym pojazdem, jest uprawniony do zatrzymania pojazdu do kontroli.

@RY1@i02/2015/119/i02.2015.119.21500010b.101.jpg@RY2@

Wzór legitymacji służbowej inspektora Inspekcji Transportu Drogowego

PRZYKŁAD 3

Pracodawca ponosi konsekwencje

W przedsiębiorstwie transportowym zatrudnionych jest kilkunastu kierowców, którzy wykonują przewozy w ruchu międzynarodowym po całej Europie. Zdarzają się przypadki, że kierowcy wracają do firmy po upływie trzech, a nawet czterech tygodni. W trakcie tego okresu odbierają odpoczynek dzienny w kabinie pojazdu ciężarowego. Zgodnie z przepisami unijnego rozporządzenia (WE) z 15 marca 2006 r. nr 561/2006 (Dz.Urz. UE z 2006 r. L 102, s. 1) kierowcy nie mogą odebrać w pojeździe jedynie regularnego tygodniowego odpoczynku. Mimo to zdarzają się przypadki, że podczas kontroli zostaje stwierdzone odbieranie prze kierowcę odpoczynku tygodniowego w kabinie pojazdu i nakładana jest wtedy wysoka kara pieniężna na pracodawcę. Powstaje zatem pytanie: czy w takiej sytuacji przedsiębiorca może zwolnić się z tej odpowiedzialności, skoro kierowca o tym wiedział, a pracodawca nie miał wpływu na to naruszenie? Niestety, spory rozstrzygane są na niekorzyść przedsiębiorców. W transporcie drogowym zasadnicze ryzyko związane z wykonywaniem przewozów niezgodnie z przepisami prawa obciąża przewoźnika drogowego, czyli pracodawcę. To pracodawca odpowiedzialny jest co do zasady za swoich pracowników i powinien czuwać, aby pracownicy wykonywali powierzone obowiązki zgodnie z prawem. Przedsiębiorca zatrudnia pracowników na swoje ryzyko, a to oznacza, że jest obciążony skutkami ich działań. Dotyczy to także odpowiedzialności administracyjnej.

PRZYKŁAD 4

Zastrzeżenia do protokołu

Po kontroli drogowej inspektor sporządził protokół. Kierowca nie zgadzał się z zapisami. W tej sytuacji powinien zgłosić swoje zastrzeżenia (uwagi), a te powinny znaleźć się w protokole. Zgodnie z prawem kontrolowany przedsiębiorca (w tym wypadku kierowca, który działa w imieniu przedsiębiorcy) w przypadku uznania, że protokół został sporządzony nierzetelnie, ma prawo do zgłoszenia swoich zastrzeżeń (uwag) w protokole przed jego podpisaniem.

Dużo gorszym rozwiązaniem jest niepodpisanie protokołu w ogóle, gdyż oznacza rezygnację z prawa do wyrażania stanowiska w kwestii będącej przedmiotem kontroli.

Zadania w zakresie pomocy osobom niepełnosprawnym

Zgodnie z załącznikiem I do rozporządzenia 181/2011 wyznaczone terminale oraz przewoźnicy, których dotyczy to rozporządzenie, zobowiązani są do udzielania pomocy osobom niepełnosprawnym i osobom o ograniczonej sprawności ruchowej.

Wyznaczone terminale zobowiązane są do zapewnienia rozwiązań i pomocy, aby te osoby mogły:

- poinformować o swoim przybyciu i zwrócić się o pomoc w wyznaczonych punktach,

- przemieścić się z wyznaczonego punktu do stanowiska odprawy, poczekalni oraz miejsca wejścia na pokład pojazdu,

- wejść na pokład pojazdu, korzystając z wind, wózków inwalidzkich lub innej potrzebnej pomocy, odpowiednio do sytuacji,

- załadować swój bagaż,

- odebrać bagaż,

- opuścić pokład pojazdu,

- przewozić ze sobą w autobusie lub autokarze certyfikowanego psa przewodnika,

- udać się na swoje miejsce siedzące.

Na pokładzie pojazdu osoby niepełnosprawne powinny mieć możliwość:

- uzyskania istotnych informacji o podróży w przystępnych formatach,

- pomocy lub skorzystania z rozwiązań pomagających w wejściu na pokład pojazdu lub opuszczeniu pokładu podczas przerw w podróży (jeżeli na pokładzie pojazdu poza kierowcą jest inny personel).