W jakim trybie zapadają decyzje w sprawie zmian w podziale terytorialnym kraju

Zmiany w podziale terytorialnym państwa stopnia gminnego, w tym dotyczące tworzenia nowych jednostek gminnych, następują w drodze rozporządzenia Rady Ministrów w oparciu o przepisy ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2001 r. nr 142, poz. 1591 ze zm.), z uwzględnieniem zasad i procedur określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z 9 sierpnia 2001 r. w sprawie trybu postępowania przy składaniu wniosków dotyczących: tworzenia, łączenia, dzielenia, znoszenia i ustalania granic gmin, nadawania gminie lub miejscowości statusu miasta, ustalania i zmiany nazw gmin i siedzib ich władz oraz dokumentów wymaganych w tych sprawach (Dz.U. nr 86, poz. 943 ze zm.).

Zgodnie z wymienionymi przepisami wnioskodawcą w sprawie zmian w podziale terytorialnym państwa na szczeblu gminnym może być zainteresowana rada gminy. Stosowny wniosek winien być złożony wraz z uzasadnieniem oraz niezbędnymi dokumentami, mapami i informacjami potwierdzającymi zasadność wniosku do ministra właściwego do spraw administracji publicznej. Wnioskodawca przedstawia także szacunkowe plany dochodów i wydatków w następnym roku budżetowym gmin objętych wnioskiem, a także koszty jednorazowe i stałe związane z wprowadzeniem proponowanej zmiany.

Zgodnie z art. 4b ust. 3 ustawy o samorządzie gminnym wniosek do ministra spraw wewnętrznych i administracji powinien być złożony przez radę gminy za pośrednictwem wojewody właściwego ze względu na siedzibę wnioskodawcy w terminie do 31 marca. Natomiast przepis par. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie trybu postępowania przy składaniu wniosków stanowi, że wojewoda przekazuje powyższy wniosek nie później niż w ciągu 30 dni od dnia jego otrzymania wraz ze swoją opinią w sprawie. Wnioski spełniające wymogi wynikające z powyższych aktów prawnych są przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji poddawane wszechstronnej analizie z uwzględnieniem wszystkich uwarunkowań proponowanych zmian i ze stosowną rekomendacją przedkładane do rozpatrzenia przez Radę Ministrów, która zgodnie z par. 1 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie trybu postępowania przy składaniu wniosków (...) rozpatruje je nie później niż do 31 lipca roku poprzedzającego rok budżetowy, w którym ma nastąpić zmiana.

Ponadto, stosownie do art. 4 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym, decyzję o utworzeniu nowej gminy może podjąć również Rada Ministrów z własnej inicjatywy. Decyzja o utworzeniu nowej gminy, niezależnie od tego, czy jest wydawana na wniosek rady gminy, czy też Rada Ministrów wydaje rozporządzenie w tej sprawie z własnej inicjatywy, wymaga zasięgnięcia opinii zainteresowanych rad gmin, poprzedzonych przeprowadzeniem przez te rady konsultacji z mieszkańcami, a w przypadku zmian granic gmin naruszających granice powiatów lub województw dodatkowo opinii odpowiednich rad powiatów lub sejmików województw. W przypadku niewyrażenia opinii, o której mowa w terminie trzech miesięcy od dnia otrzymania wystąpienia o tę opinię, wymóg jej zasięgnięcia uznaje się za spełniony. W obecnym stanie prawnym decyzję w sprawie utworzenia nowej gminy podejmuje Rada Ministrów z własnej inicjatywy lub na wniosek zainteresowanej rady gminy. Natomiast obywatele lub stowarzyszenia zmierzające do utworzenia nowej gminy mogą jedynie zwrócić uwagę ministra na odczuwalną konieczność utworzenia nowej jednostki samorządu terytorialnego (na podstawie odpowiedzi na interpelację nr 7556).