Odpowiedzialność zawodowa nauczycieli

Nauczyciele mianowani i dyplomowani podlegają odpowiedzialności dyscyplinarnej za uchybienia godności zawodu nauczyciela lub za naruszenie podstawowych obowiązków. Dla nich karami dyscyplinarnymi są: nagana z ostrzeżeniem, zwolnienie z pracy (zwolnienie z pracy z zakazem przyjmowania ukaranego do pracy w zawodzie nauczycielskim w okresie trzech lat od ukarania) oraz wydalenie z zawodu nauczycielskiego. Odpowiedzialność pozostałych pedagogów wynika z kodeksu pracy. Za uchybienia przeciwko porządkowi pracy, czyli np. za nieprzestrzeganie ustalonej organizacji i porządku w pracy czy przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, wymierza się nauczycielom kary porządkowe – upomnienie i naganę (art. 108 k.p.).

W sprawach dyscyplinarnych nauczycieli orzekają w I instancji komisje dyscyplinarne przy wojewodach dla nauczycieli wszystkich szkół na terenie województwa. Drugą instancją w sprawach dyscyplinarnych nauczycieli jest odwoławcza komisja dyscyplinarna przy ministrze edukacji narodowej, a w sprawach dyscyplinarnych nauczycieli szkół artystycznych – odwoławcza komisja dyscyplinarna przy ministrze kultury i ochrony dziedzictwa narodowego – powołane do rozpatrywania odwołań od orzeczeń komisji dyscyplinarnych.

Postępowanie dyscyplinarne wszczyna komisja dyscyplinarna na wniosek rzecznika dyscyplinarnego. Wydanie orzeczenia następuje po przeprowadzeniu rozprawy oraz po wysłuchaniu głosów rzecznika dyscyplinarnego i obwinionego lub jego obrońcy. Rozprawa dyscyplinarna co do zasady jest jawna. Wyjątkowo przewodniczący składu orzekającego może wyłączyć jawność rozprawy w całości lub w części na wniosek stron albo z własnej inicjatywy, ze względu na moralność, porządek publiczny oraz ze względu na ochronę życia prywatnego stron lub inny ważny interes prywatny. W razie wyłączenia jawności mogą być obecne na rozprawie po dwie osoby wskazane przez obwinionego i rzecznika dyscyplinarnego.

Od prawomocnych orzeczeń odwoławczych komisji dyscyplinarnych stronom przysługuje odwołanie do właściwego ze względu na miejsce zamieszkania obwinionego sądu apelacyjnego – sądu pracy i ubezpieczeń społecznych w terminie 14 dni od dnia doręczenia orzeczenia wraz z uzasadnieniem.

Postępowanie dyscyplinarne nie może być wszczęte po upływie trzech miesięcy od dnia uzyskania przez właściwy organ, przy którym powołana została komisja dyscyplinarna, wiadomości o popełnieniu czynu uzasadniającego nałożenie kary i po upływie trzech lat od popełnienia tego czynu. Jeżeli jednak czyn stanowi przestępstwo, okres ten nie może być krótszy od okresu przedawnienia ścigania tego przestępstwa.

Należy również pamiętać, że postępowanie dyscyplinarne za czyn podlegający ukaraniu w postępowaniu karnym lub w sprawach o wykroczenia może być prowadzone równocześnie z tym postępowaniem. Komisja może również zawiesić postępowanie dyscyplinarne do czasu wydania prawomocnego orzeczenia w postępowaniu karnym lub w sprawach o wykroczenia. Komisja może także w każdej chwili podjąć i kontynuować zawieszone postępowanie dyscyplinarne.