Spadkobierca nie przejmuje uprawnień do dopłaty

Uprawnienia do płatności przysługujących w ramach wsparcia finansowego dla rolnictwa (np. płatności dla gospodarstwa niskotowarowego) nie wchodzą w zakres praw i obowiązków podlegających dziedziczeniu na zasadach określonych w prawie spadkowym. Uprawnienia takie mają charakter publicznoprawny i są związane z określonym w decyzji administracyjnej beneficjentem. Stąd też przejście gospodarstwa rolnego na następcę prawnego beneficjenta nie powoduje automatycznie przejścia wraz z gospodarstwem prawa do płatności. Następca prawny musi, co do zasady, złożyć wniosek o przyznanie płatności, powinien także spełnić określone przepisami prawa wymagania i uzyskać decyzję administracyjną o przyznaniu wspomnianego świadczenia.

ARMiR przyznał rolnikowi płatność dla gospodarstwa niskotowarowego, płatną przez kolejnych pięć lat. W tym okresie (po wypłaceniu pierwszej raty płatności) rolnik będący beneficjentem świadczenia zmarł. Organ stwierdził wygaśnięcie decyzji i wstrzymał wypłatę kolejnych transz pomocy finansowej. Żona zmarłego złożyła jednak wniosek o wypłatę kolejnych rat dopłaty, powołując się przy tym na postanowienie o nabyciu spadku, w skład którego wchodziło gospodarstwo rolne po mężu. Organy orzekające w sprawie odmówiły przyznania płatności, wskazując, że przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z 7 grudnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie gospodarstw niskotowarowych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. z 2004 r. nr 286, poz. 2870 ze zm.) nie zawierają regulacji prawnych umożliwiających przejęcie płatności niskotowarowej przez spadkobierców beneficjenta tego rodzaju świadczenia.

WSA nie podzielił stanowiska organów orzekających w sprawie. Zdaniem sądu płatność dla gospodarstw niskotowarowych nie jest świadczeniem o charakterze osobistym, lecz świadczeniem majątkowym związanym z określonym gospodarstwem rolnym. Pomimo że przepisy rozporządzenia nie normują kwestii następstwa prawnego takiego świadczenia w przypadku śmierci beneficjenta, nie oznacza to, że spadkobiercy są pozbawieni możliwości przejęcia płatności dla takiego gospodarstwa.

W skardze kasacyjnej do NSA organ argumentował, że w rozpoznawanej sprawie zachodzi sukcesja decyzji administracyjnej. Sukcesja jest wejściem w prawa i obowiązki określone w prawomocnej decyzji administracyjnej i może nastąpić tylko na mocy wyraźnego przepisu prawnego. Zdaniem organu WSA nie rozgraniczył następstwa prawnego stron postępowania administracyjnego od sukcesji decyzji administracyjnej. NSA uchylił zaskarżony wyrok.

W ocenie NSA przepisy nie przewidują dziedziczenia płatności. Stanowią natomiast, że w razie śmierci producenta, który złożył wniosek o przyznanie płatności, płatność przysługuje spadkobiercy, który spełnia określone prawem wymagania, w tym złoży wniosek o przyznanie płatności - par. 7c rozporządzenia RM z 18 stycznia 2005 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na dostosowanie gospodarstw rolnych do standardów Unii Europejskiej objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. z 2005 r. nr 17, poz. 142 ze zm.).

Sąd kasacyjny wyjaśnił, że nabycie prawa do płatności przez spadkobiercę wymaga złożenia przez niego odrębnego wniosku, spełnienia określonych prawem wymagań i wreszcie wydania decyzji administracyjnej o przyznaniu płatności. Jest to szczególna regulacja dotycząca następstwa prawnego po zmarłym beneficjencie, świadcząca o tym, że w tym przypadku nie mają zastosowania ogólne reguły sukcesji prawnej po osobie zmarłej. Prawo do dopłat nie podlega dziedziczeniu, ponieważ spadkiem są objęte prawa i obowiązki majątkowe o charakterze cywilnoprawnym (art. 922 par. 1 k.c.). NSA podał, że uprawnienia do płatności dla gospodarstwa niskotowarowego lub innych płatności przysługujących w ramach wsparcia finansowego dla rolnictwa nie mają charakteru cywilnoprawnego. Są to świadczenia publicznoprawne, przyznawane decyzją organu administracji publicznej.