Celnicy nie mogą odwołać się do sądu

W związku z wpływającymi do rzecznika praw obywatelskich skargami dotyczącymi mianowań funkcjonariuszy Służby Celnej na stanowiska służbowe w trybie art. 223 ustawy o Służbie Celnej (Dz.U. nr 168, poz. 1323 z pózn. zm.) został ujawniony problem dotyczący możliwości poddania kontroli sądowej aktu mianowania.

W ciągu miesiąca od dnia wejścia w życie ustawy o Służbie Celnej kierownik urzędu był zobowiązany dokonać mianowań funkcjonariuszy na stopnie służbowe. Ze skarg kierowanych do rzecznika wynika, że część funkcjonariuszy zakwestionowała wydane w tym trybie akty mianowania, uważając, że nieprawidłowo określają one ich stopień służbowy w danym korpusie. Po wyczerpaniu drogi administracyjnej funkcjonariusze ci poszukiwali ochrony swoich praw na drodze postępowań sądowych.

Jednak, na co wskazują skargi kierowane do rzecznika, a także analiza orzecznictwa sądowego, droga sądowa okazała się w tym przypadku całkowicie nietrafiona. W uchwale z 8 czerwca 2010 r. (sygn. akt II PZP 5/10) Sąd Najwyższy stwierdził, że w sprawie dotyczącej mianowania funkcjonariusza celnego na podstawie art. 223 ustawy o Służbie Celnej droga sądowa jest niedopuszczalna.

W rezultacie nie ma realnej możliwości odwołania się do sądu (powszechnego czy też administracyjnego) w celu sprawdzenia prawidłowości mianowania funkcjonariusza na stanowisko służbowe w danym korpusie.

Według rzecznika ta sytuacja musi budzić wątpliwości z punktu widzenia zapewnienia konstytucyjnych gwarancji dostępu do sądu. Rzecz nie dotyczy bowiem mianowania na wyższy stopień służbowy w danym korpusie, lecz przysługującego funkcjonariuszom Służby Celnej prawa podmiotowego do uzyskania mianowania w określonym korpusie. To z kolei może oznaczać, że obowiązujące w tym zakresie przepisy są niezgodne z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP gwarantującym prawo dostępu do sądu, gdy istnieje potrzeba ochrony gwarantowanego ustawą prawa podmiotowego.

Rzecznik praw obywatelskich poprosił ministra finansów o zajęcie stanowiska w tej sprawie.

ewa.matyszewska@infor.pl