Jak świadczyć usługi turystyczne na nowych zasadach

17 września 2010 r. wchodzi w życie nowelizacja ustawy o usługach turystycznych. Wprowadza ona wiele istotnych zmian, które mają ułatwić przedsiębiorcom świadczenie usług turystycznych.

Do tej pory przedsiębiorca działający w branży turystycznej musiał powierzyć kierowanie przedsiębiorstwem (a także jego samodzielnymi jednostkami) osobom posiadającym odpowiednie kwalifikacje. Za takie uznawano m.in.: rok praktyki w obsłudze turystów i ukończone studia wyższe z zakresu turystyki i rekreacji, prawa, ekonomii lub zarządzania i marketingu albo dwa lata praktyki w obsłudze turystów i ukończoną szkołę średnią z zakresu obsługi turystów lub ukończone inne studia wyższe. Poza tym kierować przedsiębiorstwem turystycznym mogły tylko osoby niekarane za przestępstwa przeciwko zdrowiu i życiu, wiarygodności dokumentów, mieniu oraz przeciwko obrotowi gospodarczemu. Po wejściu w życie nowelizacji wymogi te zostaną zniesione. Prowadzić firmę turystyczną będzie mógł teraz każdy.

Nowelizacja nakłada natomiast nowe wymogi na przedsiębiorców zagranicznych. Nie będą oni mogli w Polsce oferować usług turystycznych za pośrednictwem agentów turystycznych. Żeby oferować swoje usługi, muszą prowadzić działalność gospodarczą w formie oddziału. Z obowiązku tego wyłączono przedsiębiorców posiadających siedzibę na terytorium Unii Europejskiej, państwa członkowskiego Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - strony umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub Konfederacji Szwajcarskiej.

Ustawa o usługach turystycznych nakłada na przedsiębiorcę wykonującego działalność gospodarczą polegającą na organizowaniu imprez turystycznych oraz pośredniczeniu w zawieraniu umów o świadczenie usług turystycznych określone obowiązki związane z zabezpieczeniem ewentualnych roszczeń klientów. Będzie on musiał na wypadek swojej niewypłacalności zapewnić klientom:

● pokrycie kosztów ich powrotu z imprezy turystycznej do miejsca wyjazdu lub planowanego powrotu, gdy organizator turystyki lub pośrednik turystyczny wbrew obowiązkowi nie zapewni tego powrotu,

● zagwarantować klientom zwrot wpłat wniesionych tytułem zapłaty za imprezę turystyczną, gdy z przyczyn dotyczących organizatora turystyki lub pośrednika turystycznego oraz osób, które działają w ich imieniu, impreza ta nie zostanie zrealizowana,

● zapewnić klientom zwrot części wpłat wniesionych tytułem zapłaty za imprezę turystyczną, odpowiadającą części imprezy turystycznej, która nie zostanie zrealizowana z przyczyn dotyczących organizatora turystyki lub pośrednika turystycznego oraz osób, które działają w ich imieniu.

Zabezpieczenia te będą mogły być zrealizowane na trzy sposoby. Po pierwsze - poprzez zawarcie umowy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej. Po drugie - poprzez zawarcie umowy ubezpieczenia na rzecz klientów. Po trzecie - poprzez przyjmowanie wpłat klientów wyłącznie na rachunek powierniczy. Ten ostatni sposób dotyczy przedsiębiorców wykonujących usługi turystyczne wyłącznie na terenie kraju, którzy złożą marszałkowi województwa oświadczenie o przyjmowaniu wpłat na rachunek powierniczy.

Przedsiębiorca będzie musiał złożyć marszałkowi województwa oryginały lub potwierdzone przez podmioty, które je podpisały, odpisy kolejnych umów gwarancji lub ubezpieczenia. Powinien dopełnić tych formalności nie później niż 14 dni przed upływem terminu obowiązywania umowy poprzedniej. Z tego obowiązku są zwolnieni przedsiębiorcy zaprzestający działalności gospodarczej, pod warunkiem że zawiadomią o tym marszałka województwa.

Dla przedsiębiorców zagranicznych z krajów Unii Europejskiej, państwa członkowskiego Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - strony umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub Konfederacji Szwajcarskiej odpowiednią formą zabezpieczenia finansowego będzie ta, która jest uznawana w państwie, w którym posiadają oni siedzibę. Jeśli jednak równoważność ich zabezpieczenia finansowego jest niższa niż minimalna wysokość zabezpieczenia wymaganego od przedsiębiorcy posiadającego siedzibę lub oddział na terytorium Polski, przedsiębiorca musi przedstawić dodatkową gwarancję bankową lub ubezpieczeniową wyrównującą wysokość posiadanego zabezpieczenia finansowego.

Tak jak do tej pory działalność gospodarcza w zakresie organizowania imprez turystycznych oraz pośredniczenia na zlecenie klientów w zawieraniu umów o świadczenie usług turystycznych jest działalnością regulowaną i wymaga uzyskania wpisu w rejestrze organizatorów turystyki i pośredników turystycznych. Działalnością regulowaną nie jest natomiast działalność gospodarcza agentów turystycznych, polegająca na stałym pośredniczeniu w zawieraniu umów o świadczenie usług turystycznych na rzecz organizatorów turystyki lub na rzecz innych usługodawców posiadających siedzibę w kraju. Tym samym ich działalność nie wymaga wpisu do rejestru organizatorów turystyki i pośredników turystycznych.

Organem właściwym do prowadzenia takiego rejestru jest marszałek województwa właściwy ze względu na siedzibę przedsiębiorcy. Dla przedsiębiorcy zagranicznego, który utworzył oddział na terytorium Polski, organem właściwym do prowadzenia rejestru jest marszałek województwa właściwy ze względu na siedzibę oddziału. Przedsiębiorca posiadający siedzibę i prowadzący działalność na terytorium państwa UE, państwa członkowskiego Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - strony umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub Konfederacji Szwajcarskiej, który nie utworzył w Polsce oddziału, a zamierza tu organizować imprezy turystyczne - jako organ właściwy może wskazać wybranego przez siebie marszałka województwa.

Marszałek województwa dokonuje wpisu w rejestrze na wniosek przedsiębiorcy, po złożeniu przez niego pisemnego oświadczenia o spełnieniu warunków wymaganych do wykonywania tej działalności. Przedsiębiorca zamierzający wykonywać usługi wyłącznie na terytorium Polski, a wszelkie wpłaty klientów tytułem wynagrodzenia za wykonane usługi przyjmować na rachunek powierniczy, składa dodatkowo oświadczenie następującej treści: "Oświadczam, że imprezy turystyczne będę świadczył wyłącznie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a wszelkie wpłaty klientów tytułem wynagrodzenia za wykonane usługi będę przyjmował wyłącznie na rachunek powierniczy."

Jeśli przedsiębiorca podlega wpisowi do ewidencji, może złożyć wniosek wraz z oświadczeniem również we właściwym organie ewidencyjnym, wskazując organ prowadzący rejestr działalności regulowanej.

Przedsiębiorca niezatrudniający pracowników może zawiesić działalność gospodarczą na okres od 1 miesiąca do 24 miesięcy. Jeśli zawiesił już działalność na krótszy okres, może go przedłużyć łącznie do 24 miesięcy. O zawieszeniu wykonywania działalności, przedłużeniu zawieszenia lub wznowieniu jej wykonywania przedsiębiorca musi zawiadomić pisemnie marszałka województwa prowadzącego rejestr w terminie siedmiu dni od dnia zawieszenia, przedłużenia zawieszenia lub wznowienia wykonywania działalności.

Zawieszenie przez przedsiębiorcę wykonywania działalności nie zwalnia go z obowiązku wywiązania się z umów zawartych z klientami w okresie przed zawieszeniem działalności. W okresie zawieszenia działalności nie mają natomiast zastosowania do przedsiębiorcy obowiązki związane z zabezpieczeniem roszczeń klientów (czyli m.in. zawarcie umów gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej, umowy ubezpieczenia).

Przedsiębiorca wznawiający działalność po okresie zawieszenia musi pamiętać o powiadomieniu o tym fakcie marszałka województwa. Jeśli tego nie zrobi, organ prowadzący rejestr z urzędu (w drodze decyzji) wykreśli go z rejestru.

Poza rejestrem organizatorów turystyki prowadzonym przez marszałka województwa istnieje jeszcze Centralna Ewidencja Organizatorów Turystyki i Pośredników Turystycznych, którą prowadzi minister właściwy do spraw turystyki. Wpisy do tej ewidencji dokonywane są z urzędu, na podstawie kopii dokumentów przesłanych przez marszałka województwa (patrz ramka).

W ramach ewidencji prowadzi się także wykazy przedsiębiorców:

● wykreślonych z rejestru z urzędu i objętych zakazem wykonywania działalności objętej wpisem do rejestru,

● którzy wykonywali działalność bez wymaganego wpisu do rejestru,

● wobec których wszczęto postępowanie w sprawie wykreślenia z rejestru.

W powyższych przypadkach podstawą umieszczenia w wykazie jest ostateczna decyzja marszałka województwa o:

● wykreśleniu z rejestru i o zakazie wykonywania działalności gospodarczej objętej wpisem do rejestru,

● stwierdzeniu wykonywania działalności bez wymaganego wpisu do rejestru lub w wypadku decyzji, której marszałek województwa nadał rygor natychmiastowej wykonalności - taka decyzja.

Podstawą umieszczenia w wykazie może być także zawiadomienie pisemne lub w formie elektronicznej o wszczęciu postępowania w sprawie wykreślenia z rejestru.

Nowelizacja jednoznacznie określa podmioty uprawnione do kontroli działalności polegającej na organizowaniu imprez turystycznych i pośrednictwa turystycznego przez przedsiębiorców zgłoszonych do rejestru i inne osoby niezgłoszone, ale wykonujące taką działalność. Są nimi minister właściwy do spraw turystyki oraz marszałek województwa. Marszałek województwa wydaje z urzędu decyzje o:

● wykreśleniu przedsiębiorcy z rejestru oraz o zakazie wykonywania działalności objętej wpisem do rejestru przez okres trzech lat - gdy przedsiębiorca złożył oświadczenie o spełnieniu warunków wymaganych do wykonywania tej działalności niezgodne ze stanem faktycznym,

● stwierdzeniu wykonywania działalności organizatora turystyki lub pośrednika turystycznego bez wymaganego wpisu do rejestru i o zakazie wykonywania działalności organizatora turystyki lub pośrednika turystycznego przez okres trzech lat.

Nowelizacja doprecyzowuje też katalog rażących naruszeń warunków wykonywania działalności organizatora turystyki i pośrednika turystycznego. Takim rażącym naruszeniem jest m.in. proponowanie lub zawarcie z klientem umowy o imprezę turystyczną bez uprzedniego zawarcia umowy gwarancji bankowej, ubezpieczeniowej lub umowy ubezpieczenia albo bez złożenia oświadczenia o przyjmowaniu wpłat klientów na rachunek powierniczy. Jest nim także wykonywanie działalności poza zakresem terytorialnym określonym we wniosku lub przyjmowanie od klientów wpłat z pominięciem rachunku powierniczego mimo złożenia oświadczenia.

Podmioty bezpodstawnie powołujące się na status agenta turystycznego (a wpisane do rejestru), które:

● w umowach zawieranych z klientami nie wskazują jednoznacznie właściwego organizatora turystyki, którego reprezentują, lub

● zawierają umowy o organizowanie imprez turystycznych na rzecz przedsiębiorcy, który nie uzyskał wpisu do rejestru, lub

● działają bez ważnej umowy agencyjnej lub przekraczają jej zakres,

marszałek województwa (w drodze decyzji) wykreśli z rejestru.

Poza tym przedsiębiorca, który dopuścił się powyższych uchybień, nie uzyska ponownego wpisu do rejestru przed upływem 3 lat od dnia, w którym decyzja o wykreśleniu z rejestru i o zakazie wykonywania działalności objętej wpisem do rejestru stała się ostateczna.

Taka sankcja za powyższe uchybienia grozi też przedsiębiorcom niewpisanym do rejestru, a występującym wobec klientów jako agent turystyczny.

Przedsiębiorca występujący wobec klientów jako agent turystyczny, który:

● w umowach zawieranych z klientami nie wskazuje jednoznacznie właściwego organizatora turystyki, którego reprezentuje, lub

● zawiera umowy o organizowanie imprez turystycznych na rzecz przedsiębiorcy zagranicznego nieposiadającego siedziby na terytorium państwa członkowskiego UE, państwa członkowskiego Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - strony umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub Konfederacji Szwajcarskiej, który nie prowadzi w tym zakresie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej działalności gospodarczej w formie oddziału, lub

● działa bez ważnej umowy agencyjnej lub przekracza jej zakres,

odpowiada wobec klienta za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy o świadczenie usług turystycznych tak jak organizator turystyki.

Zgodnie z nowymi przepisami organizatorzy turystyki są obowiązani zapewnić klientom uczestniczącym w imprezach turystycznych opiekę osób posiadających kwalifikacje odpowiednie do rodzaju imprezy. Jeżeli umowa nie stanowi inaczej, za odpowiednie kwalifikacje uważa się, w zależności od rodzaju imprezy, uprawnienia przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek.

Według nowych definicji przewodnikiem turystycznym jest osoba zawodowo oprowadzająca turystów lub odwiedzających po wybranych obszarach, miejscowościach i obiektach, udzielająca o nich fachowej informacji oraz sprawująca nad turystami lub odwiedzającymi opiekę w zakresie wynikającym z umowy. Pilotem wycieczek jest natomiast osoba towarzysząca, w imieniu organizatora turystyki, uczestnikom imprezy turystycznej, sprawująca opiekę nad nimi i czuwająca nad sposobem wykonania na ich rzecz usług oraz przekazująca podstawowe informacje dotyczące odwiedzanego kraju i miejsca.

Organizatorzy turystyki są obowiązani wystawić przewodnikowi turystycznemu lub pilotowi wycieczek pisemne zlecenie, określając w nim miejsce lub obszar oraz czas świadczenia usługi, a także, jeżeli jest to konieczne, upoważnienie do działania w imieniu organizatora w zakresie niezbędnym do prowadzenia imprezy turystycznej.

Nowe przepisy określają jednoznacznie uprawnienia klienta, który w trakcie imprezy turystycznej stwierdzi wadliwe wykonywanie umowy. W takim przypadku powinien on niezwłocznie zawiadomić o tym wykonawcę usługi oraz organizatora turystyki. Umowa powinna jednoznacznie określać taki obowiązek klienta. Niezależnie od zawiadomienia klient może też złożyć organizatorowi turystyki w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia zakończenia imprezy reklamację. Powinna ona wskazywać uchybienia w sposobie wykonania umowy i określać żądanie klienta (np. odszkodowanie i jego wysokość). Jeśli przedsiębiorca nie uwzględni reklamacji, musi na piśmie szczegółowo uzasadnić przyczyny odmowy. Gdyby natomiast nie ustosunkował się na piśmie do reklamacji w terminie 30 dni od jej złożenia, a gdy została złożona w trakcie trwania imprezy, w ciągu 30 dni od dnia zakończenia imprezy - uważa się, że przedsiębiorca uznał ją za uzasadnioną.

Łatwiej będzie teraz prowadzić szkolenia dla kandydatów na przewodników turystycznych i pilotów wycieczek. Dotychczasowy wymóg uzyskania upoważnienia do tego typu działalności (na podstawie decyzji administracyjnej) zastąpiony został obowiązkiem uzyskania wpisu do rejestru organizatorów takich szkoleń, prowadzonego przez marszałka województwa. By uzyskać upoważnienie, trzeba było przedłożyć wiele dokumentów stanowiących udokumentowanie spełnienia warunków do prowadzenia tych szkoleń.

Wpis do rejestru organizatorów szkoleń będzie dokonywany przez marszałka województwa wyłącznie na podstawie wniosku o wpis i oświadczenia o spełnianiu warunków prowadzenia szkoleń określonych ustawą. Nie trzeba będzie do takiego wniosku dołączać jakichkolwiek dokumentów.

Nowelizacja ustawy o usługach turystycznych zmienia też kodeks wykroczeń. Zgodnie z nowymi przepisami ten, kto nie zawiadamia organu prowadzącego rejestr działalności regulowanej organizatorów turystyki i pośredników turystycznych o zawieszeniu wykonywania działalności organizatora turystyki lub pośrednika turystycznego w terminie 7 dni od dnia tego zawieszenia, podlega karze ograniczenia wolności lub grzywny. Takiej samej karze podlega ten, kto, podejmując zadania przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek, wprowadza w błąd co do posiadanych uprawnień. Kara ograniczenia wolności lub grzywny grozi też organizatorowi turystyki, który wprowadza klientów w błąd co do uprawnień osób, którym powierza wykonywanie zadań przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek.

Do zadań przewodnika turystycznego należy oprowadzanie turystów lub odwiedzających, udzielanie fachowej i aktualnej informacji o kraju, odwiedzanych miejscowościach, obszarach i obiektach, sprawowanie opieki nad turystami lub odwiedzającymi w zakresie wynikającym z umowy, a podczas prowadzenia turystów w górach troska o ich bezpieczeństwo w szczególności podczas wyjść wymagających odpowiednich technik i specjalistycznego sprzętu.

Do zadań pilota wycieczek należy czuwanie, w imieniu organizatora turystyki, nad sposobem świadczenia usług na rzecz klientów, przyjmowanie od nich zgłoszeń dotyczących związanych z tym uchybień, sprawowanie nad klientami opieki w zakresie wynikającym z umowy. Do jego obowiązków należy też wskazywanie lokalnych atrakcji oraz przekazywanie podstawowych informacji dotyczących odwiedzanego kraju i miejsca.

Umowy gwarancji bankowej i ubezpieczeniowej oraz umowy ubezpieczenia na rzecz klientów zawarte zgodnie z dotychczasowymi przepisami obowiązują przez okres nie dłuższy niż 12 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy

1) zaświadczenie o wpisie do rejestru prowadzonego przez marszałka województwa,

2) decyzja o wykreśleniu przedsiębiorcy z rejestru lub o zakazie wykonywania działalności objętej wpisem do rejestru (wydawana z urzędu),

3) decyzja o wykreśleniu przedsiębiorcy z rejestru (wydawana na wniosek przedsiębiorcy),

4) decyzja o stwierdzeniu wykonywania działalności organizatora turystyki lub pośrednika turystycznego bez wymaganego wpisu do rejestru,

5) zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie wykreślenia z rejestru,

6) decyzja o umorzeniu postępowania w sprawie wykreślenia z rejestru,

7) zawiadomienie o zawieszeniu, przedłużeniu zawieszenia lub wznowieniu przez przedsiębiorcę wykonywania działalności organizatora turystyki lub pośrednika turystycznego.

Teresa Siudem

teresa.siudem@infor.pl

Ustawa z 29 kwietnia 2010 r. o zmianie ustawy o usługach turystycznych oraz o zmianie ustawy - Kodeks wykroczeń (Dz.U. nr 106, poz. 672).