Liberalizacja przepisów ożywi rynek antykwaryczny

Zmiana przepisów o ochronie zabytków najbardziej ucieszy rynek antykwariuszy. Dotychczas polskie przepisy należały do najbardziej restrykcyjnych w Europie i utrudniały międzynarodowy handel sztuką oraz antykami. Po zmianach tylko najcenniejsze zabytki będą objęte pełną ochroną. Pozostałe dobra będzie można swobodnie wywozić. Takie zmiany wprowadza od 5 czerwca nowela ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.

Dotychczas wszystkie przedmioty starsze niż 55 lat, a w przypadku zabytków techniki powyżej 25 lat, musiały uzyskać albo pozwolenie na wywóz od generalnego konserwatora zabytków, albo zaświadczenie, że są tylko obiektem o cechach zabytkowych. Po zmianach tylko ściśle wyliczone kategorie zabytków będą wymagały pozwolenia na stały wywóz za granicę. Pozostałe nie, chyba że są:

● wpisane do rejestru zabytków,

● wchodzą w skład zbiorów publicznych,

● znajdują się w inwentarzach muzeów, inwentarzach kościelnych lub narodowym zasobie bibliotecznym.

Przykładowo jednorazowe pozwolenie na stały wywóz za granicę będzie konieczne w przypadku zabytków archeologicznych mających więcej niż 100 lat, które wchodzą do zbiorów archeologicznych. Taką samą ochroną są objęte fotografie, filmy oraz ich negatywy mające więcej niż 50 lat, o wartości większej niż 6 tys. zł, dzieła malarstwa, które mają więcej niż 50 lat i ich wartość jest wyższa niż 40 tys. zł. Będą to także książki ponadstuletnie o wartości przekraczającej 1500 euro.

Pozwolenie na wywóz na stałe wydawać ma minister kultury i dziedzictwa narodowego. Wniosek o wydanie pozwolenia będzie składany, tak jak dotychczas za pośrednictwem wojewódzkiego konserwatora zabytków. Minister będzie mógł odmówić wydania jednorazowego pozwolenia na stały wywóz zabytku za granicę, zawsze gdy posiada on szczególną wartość dla dziedzictwa kulturowego. Pozwolenia na wywóz za granicę nie będą natomiast wymagały dzieła twórców żyjących. Zasady czasowego wywozu zabytków za granicę zasadniczo się nie zmienią. Będzie je nadal wydawał wojewódzki konserwator zabytków i on będzie mógł je cofnąć.

Nawet jeśli wywożony zabytek nie będzie wymagał pozwolenia, to straż graniczna lub służby celne mogą zażądać dokumentu potwierdzającego, że nie jest ono potrzebne. Takim dokumentem będzie np. ocena wskazująca czas powstania zabytku czy wycena zabytku wykonana przez instytucję kultury wyspecjalizowaną w opiece nad zabytkami lub rzeczoznawcę ministra kultury, podmiot gospodarczy prowadzący działalność w zakresie obrotu zabytkami, faktura lub ubezpieczenie przewozu zabytku. Jeśli nie przedstawimy przy wywozie takiego dokumentu lub gdy istnieje uzasadniona obawa, że dokument ten nie jest wiarygodny, Straż Graniczna lub organ celny będą mogły zatrzymać zabytek do czasu wyjaśnienia sprawy.

Dzięki nowym przepisom bardziej chronione będą zabytki położone na terenach nieobjętych miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego. Stanie się tak dzięki specjalnym ustaleniom w decyzjach: o warunkach zabudowy, o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej lub o ustaleniu linii kolejowej, a także o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego. Takie decyzje będzie się uzgadniać z wojewódzkim konserwatorem zabytków, gdy dotyczą obszarów i obiektów ujętych w gminnej ewidencji zabytków. Dotychczas, gdy na terenie gminy brak było planu zagospodarowania przestrzennego, a obiekty zabytkowe nie były objęte inną formą ochrony, nie było podstaw prawnych do zajmowania stanowiska przez wojewódzkiego konserwatora zabytków w przypadku wydawania decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego lub decyzji o warunkach zabudowy. W efekcie podejmowano decyzje dotyczące obiektów zabytkowych, a wojewódzki konserwator zabytków nie miał środków prawnych pozwalających na interwencję.

Ewa Grączewska-Ivanova

ewa.graczewska-ivanova@infor.pl

Ustawa z 18 marca 2010 r. o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 75, poz. 474).