Ograniczenia wolności tylko w ustawie

Rozporządzenie nie może zastępować, zmieniać ani uzupełniać ustawy. Jeżeli wykracza poza granice upoważnienia ustawowego, to jest niezgodne z konstytucją - orzekł wczoraj Trybunał Konstytucyjny.

Nagrody i kary

Wniosek o zbadanie dwunastu paragrafów rozporządzenia ministra sprawiedliwości w sprawie zakładów poprawczych i schronisk dla nieletnich (Dz.U. z 2001 r. nr 124, poz. 1359) złożył rzecznik praw obywatelskich. Zakwestionowane przepisy określają zachowania, za które wychowankom zakładów poprawczych i schronisk dla nieletnich mogą być przyznane nagrody, a także te, za które mogą zostać ukarani. Ponadto przepisy regulują postępowania w sprawie przyznawania nagród i wymierzania kar. Problem w tym, że ustawa o postępowaniu w sprawach nieletnich (Dz.U. z 1982 r. nr 35, poz. 228 z późn. zm.), na podstawie której rozporządzenie zostało wydane, nie zawiera umocowania dla ministra do uregulowania tych kwestii.

- Rozporządzenie ma służyć wyłącznie wykonaniu ustawy. Nie może uzupełniać ustawy o treści w niej nieprzewidziane. Nie może też regulować materii, która nie została objęta treścią upoważnienia ustawowego - przekonywał na wczorajszej rozprawie przed TK Mirosław Wróblewski, dyrektor zespołu prawa konstytucyjnego i międzynarodowego z biura RPO.

W efekcie, zdaniem RPO, rozporządzenie jest niezgodne z samą ustawą i konstytucją. To stanowisko podzielili także przedstawiciele prokuratora generalnego oraz ministra sprawiedliwości. Wysłannik resortu wniósł ponadto o odroczenie utraty mocy obowiązującej przepisów z uwagi na trwające prace nad nowelizacją ustawy.

Wolność osobista

Trybunał Konstytucyjny przychylił się do wniosków i orzekł, że przepisy rozporządzenia są niezgodne z ustawą zasadniczą. Wskazał, że zawarte w rozporządzeniu unormowania dotyczące stosowania wobec nieletnich środków dyscyplinarnych głęboko ingerują w sferę gwarantowanej konstytucyjnie wolności osobistej jednostki. Ustawodawca nie upoważnił zaś ministra do określenia systemu kar i nagród przyznawanych wychowankom placówek dla nieletnich. Co więcej, nie mógł tego zrobić, ponieważ te kwestie mogą być zapisane tylko w ustawie. Określają one bowiem granice pozbawienia lub ograniczenia wolności. Trybunał zdecydował, że niekonstytucyjne przepisy przestaną obowiązywać z upływem dwunastu miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw.

- Ten czas jest po to, by zmienić przepisy i uchronić przed sytuacją, w której nie obowiązują żadne kary i nagrody. To mogłoby bowiem prowadzić do całkowitego upadku dyscypliny w placówkach dla nieletnich - podkreśliła sędzia sprawozdawca Teresa Liszcz.

Ewa Maria Radlińska

ewa.radlinska@infor.pl

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2 października 2012 r., sygn. akt U 1/12.