Sumienność nie popłaca. Ot, taki paradoks

Osoby, które od 1 stycznia 1999 r. do 31 sierpnia 2009 r. przebywały na urlopie wychowawczym i w okresie tego urlopu prowadziły pozarolniczą działalność lub współpracowały przy jej prowadzeniu, z działalności obowiązkowo podlegały ubezpieczeniom społecznym. Dobrowolne było dla nich tylko ubezpieczenie chorobowe.

Po wejściu w życie 1 września 2009 r. ustawy z 24 kwietnia 2009 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy - Prawo bankowe (Dz.U. nr 71, poz. 609) płatnik składek (którym była oczywiście sama osoba prowadząca działalność gospodarczą, gdy dotyczyło to jej ubezpieczeń, jak również gdy dotyczyło to ubezpieczeń osoby współpracującej) mógł wystąpić z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Natomiast jeśli płatnik za ten okres uregulował składki wraz z odsetkami za zwłokę, mógł jedynie złożyć wniosek o umorzenie opłaconych odsetek.

Na tym tle powstały wątpliwości, czy przepis różnicujący sytuację osób, które w okresie urlopu wychowawczego prowadziły działalność gospodarczą, na te, które składek nie opłaciły i którym składki na ubezpieczenia społeczne mogą zostać umorzone, i te, które swoje należności uregulowały i z takiej możliwości skorzystać nie mogą, jest zgodny z konstytucją. Trybunał Konstytucyjny zajmował się tą sprawą 12 lipca 2012 r. (P 24/10) z uwagi na pytanie prawne Sądu Okręgowego w Krakowie. Sąd ten miał wątpliwości, czy nie jest to faworyzowanie osób nieprzestrzegających prawa.

Trybunał Konstytucyjny (TK) uznał, że art. 4 ust. 1 ustawy z 24 kwietnia 2009 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy - Prawo bankowe w zakresie, w jakim uzależnia prawo do żądania umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności od ich nieopłacenia, jest zgodny z konstytucyjną zasadą równości.

Rozstrzygając sprawę, TK przypomniał, że zasada równości wobec prawa nakazuje identyczne traktowanie podmiotów charakteryzujących się wspólną cechą istotną, jednak zasada ta nie ma charakteru absolutnego, a w konsekwencji dopuszczalne są od niej usprawiedliwione wyjątki. W rozpatrywanej sprawie za cechę istotną, pozwalającą wyróżnić kategorię podmiotów, do których odnosi się gwarancja równego traktowania, należało uznać bycie płatnikiem obowiązanym do opłacania składek na ubezpieczenia społeczne z tytułu pozarolniczej działalności za okres przebywania na urlopie wychowawczym. Nieopłacenie należności z tytułu składek stanowiło z kolei kryterium zróżnicowania sytuacji prawnej tych podmiotów. Rozważane kryterium spełnia, zdaniem TK, wymogi przesądzające o dopuszczalności wprowadzenia wyjątku od zasady równości.

W związku z orzeczeniem TK osoby, które prowadziły działalność gospodarczą w okresie przebywania na urlopie wychowawczym i z działalności opłaciły za siebie składki na ubezpieczenia społeczne, nie mają szans na odzyskanie opłaconych składek. Podobna w swoich skutkach ustawa zakładająca umorzenie składek z tytułu prowadzonej działalności jest aktualnie przygotowywana przez Sejm. Ma dotyczyć m.in. osób, które nieformalnie zawieszały prowadzenie działalności (przed 28 lutego 2009 r.) i nie opłacały z jej tytułu składek, jak również osób, które w okresie prowadzenia działalności wykonywały pracę nakładczą i z działalności składek nie regulowały. Projekt ustawy przewiduje możliwość umorzenia należności, ale tylko w stosunku do tych płatników, którzy do dnia wejścia w życie przepisów składek nie opłacili. Gdy składki zostały lub zostaną uregulowane z umorzenia nie będzie można skorzystać.

Wyrok TK nie jest korzystny dla płatników, którzy sumiennie wykonywali swoje obowiązki. Takie osoby mogą dojść do wniosku, że może lepiej wstrzymać się z opłacaniem składek czy podatków i liczyć, że przed kolejnymi wyborami ukształtuje się większość parlamentarna, która przeprowadzi kolejną ustawę oddłużeniową.

@RY1@i02/2012/139/i02.2012.139.21700020a.802.jpg@RY2@

Michał Lużyński ekspert z zakresu ubezpieczeń społecznych

Michał Lużyński

ekspert z zakresu ubezpieczeń społecznych