Na wniesienie półrocznych opłat za korzystanie ze środowiska pozostały niespełna dwa tygodnie

Podstawowym obowiązkiem rozliczających się za korzystanie ze środowiska jest składanie sprawozdań zwanych wykazami, a także wnoszenie opłat, o ile przekraczają one 400 zł za jeden rodzaj korzystania ze środowiska.

Opłatę środowiskową, tak jak podatki, można obliczać samodzielnie lub zatrudnić do tego odpowiednią firmę. Nie musi ona legitymować się certyfikatami, ani być wpisana do jakiegokolwiek rejestru. Ale żeby uniknąć kłopotów, lepiej wybrać taką z doświadczeniem, bo rozliczenia mogą zostać podważone. Skomplikowane jest zwłaszcza wyliczenie opłaty z dużych lub nietypowych instalacji, dla których nie ma stawek ryczałtowych. Żeby tego dokonać, trzeba znać procesy technologiczne, w których powstają poszczególne zanieczyszczenia, a także ilości emitowanych substancji. W takim wypadku bez pomocy fachowca się raczej nie obejdzie. Paradoksem jest to, że koszt obliczeń niekiedy znacznie przewyższa opłatę, którą trzeba przekazać marszałkowi województwa.

Kto płaci

Obowiązki sprawozdawcze i finansowe mają wprowadzający zanieczyszczenia do powietrza, gleby i wód oraz pobierający wodę bezpośrednio ze środowiska - nie tylko przedsiębiorcy, także jednostki organizacyjne, a nawet osoby fizyczne niebędące przedsiębiorcami (w tym rolnicy indywidualni), ale ci ostatni opłaty ponoszą wyłącznie w zakresie, w jakim korzystanie ze środowiska wymaga pozwolenia. Jednak dzisiaj piszemy tylko o obowiązkach firm i nie piszemy o opłatach z składowanie odpadów. W praktyce niewiele jest takich, które mogą spokojnie stwierdzić, że nie muszą tego robić. Rozliczenia mogą okazać się niezbędne nie tylko wtedy, gdy podmiot dysponuje własnym samochodem, ale również wtedy, gdy paliwo do auta pracownika jest kupowane na koszt firmy. Za emisje do powietrza rozliczyć powinien się też ten, kto samodzielnie maluje np. elewacje swojej firmy czy używa spalinowej kosiarki do strzyżenia firmowego trawnika.

O obowiązkach nie mogą tym bardziej zapomnieć m.in. firmy usługowe pracujące z pędzlem i farbami na otwartej przestrzeni. Jak wyjaśnia Ministerstwo Środowiska (w opinii nr DP-024-60/30985/11/EN), przedsiębiorca malujący np. poziome znaki na drogach emituje do powietrza w sposób niezorganizowany różne substancje, a więc zgodnie z art. 3 pkt 20 lit. a ustawy z 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (tekst jedn. z 2008 r. nr 25, poz. 150 ze zm.) jest podmiotem korzystającym ze środowiska i musi się rozliczać.

Termin składania sprawozdań za pierwsze półrocze 2012 r. mija 31 lipca. Potem nalicza się odsetki w wysokości jak dla zobowiązań podatkowych. Gdy ktoś zapomni o rozliczeniach, marszałek województwa wymierzy mu opłatę w drodze decyzji. Jeżeli dodatkowo okaże się, że brakuje wymaganego pozwolenia (np. na wprowadzane ścieków do wód), będzie to opłata podwyższona o 500 proc. Marszałek wymierzy ją na podstawie własnych ustaleń lub wyników kontroli wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska.

W tym roku podmioty rozliczają się wprawdzie na obowiązujących od 1.lipca 2009 r. formularzach, ale według nowych, wyższych niż w ubiegłym roku stawek. Obwieszczenie z nowymi stawkami nie zmienia zasad, na podstawie, których rozliczano się za ubiegły rok. Te nadal są w rozporządzeniu z 2008 r. w sprawie opłat za korzystanie ze środowiska.

Czasem w kilka miejsc

Opłatę wnosi się, co do zasady, na rachunek urzędu marszałkowskiego właściwego ze względu na miejsce korzystania ze środowiska. Ale nie zawsze. Za wprowadzanie gazów i pyłów do powietrza z wykorzystywanych przez przedsiębiorstwo pojazdów płaci się zgodnie miejscem rejestracji podmiotu (co wynika z art. 277 ust. 2 prawa ochrony środowiska) a nie miejscem wykonywania działalności.

Przypominamy też, że podmiot posiadający w danym województwie kilka zakładów (np. przedsiębiorca dysponujący czterema halami handlowymi), musi pamiętać, że opłaty i wykaz zawierający zbiorcze zestawienie informacji o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat muszą dotyczyć wszystkich obiektów w obrębie danego województwa. Jeżeli zaś zakłady rozmieszczone są w kilku województwach, to firma nie uniknie składania sprawozdań do każdego z marszałków, na którego terenie prowadzi działalność. [przykład 1]

WAŻNE

Jeżeli zakłady jednej firmy znajdują się w dwóch różnych województwach, to kwot za korzystanie ze środowiska się nie sumuje. Jeżeli żadna z nich nie przekracza 400 zł za półrocze za jeden rodzaj korzystania ze środowiska, przedsiębiorca nie musi wnosić opłaty. Wynika to z art. 289 prawa ochrony środowiska

Z litrów na tony

Ponieważ największa grupa firm rozliczyć musi się za emisje spalin z silników do powietrza, dziś skupimy się na tym zagadnieniu. Jednostkowe stawki opłat za gazy lub pyły wprowadzane do powietrza w 2012 r. z procesów spalania paliw w silnikach spalinowych są określane w obwieszczeniu z 26 września 2011 r. ws. wysokości stawek opłat za korzystanie ze środowiska na rok 2012 w zł/megagram (czyli w zł za tonę). Natomiast na fakturach, jakimi dysponuje przedsiębiorca, wielkość zużytego paliwa jest podawana zazwyczaj w litrach. Przy obliczaniu opłaty należy więc przeliczyć litry na tony. Przedsiębiorca może skorzystać z przeliczników podanych w rozporządzeniu o wzorach wykazów zawierających informacje i dane o zakresie korzystania ze środowiska oraz wysokości należnych opłat.

Wygodniej jest jednak, skorzystać z pomocy specjalnych kalkulatorów. Są one dostępne bezpłatnie na stronach internetowych niektórych urzędów marszałkowskich, a także niektórych firm zajmujących się rozliczeniami, ale w tym drugim przypadku często odpłatnie. Uwzględniają oficjalnie ogłoszone przeliczniki (gęstość paliw) określone w rozporządzeniu ministra środowiska w sprawie wzorów wykazów. Trzeba jednak najpierw dokładnie określić parametry pojazdu czy maszyny, której firma używa, bo zarówno w obwieszczeniu o stawkach, jak i w kalkulatorach jest ponad 100 możliwości i o pomyłkę nietrudno.

Ryczałtowe ułatwienia przewidziano także dla tych, którzy do baków wlewają bardziej ekologiczne paliwo - bioetanol. Jeśli domieszka bioetanolu w benzynie nie przekracza 10 proc., stosuje się stawki zryczałtowane, takie jak dla benzyn. Jeśli zawartość bioetanolu jest większa, rozporządzenie w sprawie stawek podaje wzór, według którego oblicza się opłatę. Jest też podany sposób umożliwiający stosowanie stawek ryczałtowych dla mieszaniny oleju napędowego i biodiesla.

Zryczałtowane stawki dla pojazdów znajdują się w tabeli J załącznika nr 2 do obwieszczenia w sprawie wysokości stawek opłat za korzystanie ze środowiska

Z homologacją taniej

Wysokość opłat dla pojazdów zależy od rodzaju silnika, wieku i tego, do jakiej grupy należy pojazd.

Jeżeli firma korzysta z preferencyjnych stawek dla pojazdów mających homologację Euro 1, Euro 2 , Euro 3, Euro 4 lub Euro 5, musi potwierdzić to wyciągiem ze świadectwa homologacji lub odpowiadającym mu dokumentem. Podobnie jest z ciągnikami rolniczymi, dla których wystawiane są dokumenty potwierdzające spełnienie wymagań etapów I, II lub IIIA. Analogicznie jest z silnikami spalinowymi w pojazdach wolnobieżnych, maszynach i urządzeniach - np. takich jak koparki, agregaty prądotwórcze, motopompy, kosiarki, piły czy zagęszczarki wibracyjne [przykład 2]

PRZYKŁAD 1

Sześć wykazów w jednej firmie

Spółka produkująca galanterię metalową zarejestrowana jest w warszawskim KRS, natomiast swoje zakłady ma w Ożarowie Mazowieckim, Swarzędzu i Siemianowicach Śląskich.

Za swoje pojazdy, a także za emisje z zakładowych pieców i pobór wód oraz odprowadzanie ścieków, również z zakładowych dróg i parkingów (ma własne ujecie i odprowadza ścieki do cieku wodnego) w Ożarowie Mazowieckim rozliczy się z marszałkiem województwa mazowieckiego. Prześle też sprawozdanie do wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska w Warszawie.

Za emisje z pieców do ogrzewania hali i z malarni w Swarzędzu rozliczy się z marszałkiem województwa wielkopolskiego, a dodatkowo prześle sprawozdanie tamtejszemu wojewódzkiemu inspektorowi ochrony środowiska. W tym zakładzie nie musi rozliczać się za wodę i ścieki, bo ścieki odpowiednio podczyszczone odprowadza do kanalizacji, a wodę pobiera z wodociągu miejskiego i płaci za to firmie wodociągowo-kanalizacyjnej.

Za emisje ze spawania oraz z pieców do ogrzewania hali montażowej w Siemianowicach Śląskich przedsiębiorca złoży sprawozdanie marszałkowi województwa śląskiego. I w tym wypadku nie musi rozliczać się za wodę i ścieki, bowiem hala ma dostęp do wodociągu i kanalizacji. Nie może jednak zapomnieć o przesłaniu drugiego egzemplarza do śląskiego wojewódzkiego inspektoratu ochrony środowiska.

W sumie więc spółka będzie musiała wypełnić sześć wykazów i terminowo przesłać je w sześć miejsc. Chociaż przy wyliczeniach firma może korzystać z ryczałtów i kalkulatorów opłatowych i choć istnieją systemy umożliwiające elektroniczne rozliczanie się, to nie ma możliwości przesłania wykazu jedynie przez Internet. Przepisy nakazują przesłać wykazy na piśmie i w odpowiedniej formie graficznej określonej rozporządzeniem w sprawie wzorów wykazów zawierających informacje i dane o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat (jest to kilkanaście, a niekiedy nawet kilkadziesiąt stron). Jeżeli jednak podmiot korzystający ze środowiska ma taką możliwość, to powinien przedłożyć wykazy także w formie elektronicznej na informatycznych nośnikach danych, co dla przedsiębiorcy oznacza dodatkowy wysiłek.

PRZYKŁAD 2

Przedsiębiorca wylicza należność za spaliny

Właściciel zakładu w Wejherowie ma samochód osobowy zarejestrowany pierwszy raz w 2008 r. Spalił on w pierwszym półroczu 2012 r. 3253 l benzyny. Samochodem osobowym z silnikiem Diesla jeździł też jego pracownik, który zgodnie z załączonymi fakturami wypalił 350 l oleju napędowego, natomiast samochód miał z 1998 r. Ma też auto dostawcze z 1998 r., które zużyło 2400 l benzyny. Używa również ciągnika rolniczego z 2000 r., który spalił 4800 l oleju napędowego. Wykorzystuje też ciężarówkę z 2002 r. (o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 t), w której spalił 6200 l oleju napędowego. Ma też ciągnik siodłowy z naczepą także o dmc powyżej 3,5 t, spełniającą wymagania Euro 4 (dysponuje dla tego pojazdu odpowiednim świadectwem homologacji), który zużył 5250 l oleju napędowego. Opłatę za korzystanie ze środowiska obliczył samodzielnie, bowiem objęły go wyłącznie stawki ryczałtowe, przy których można skorzystać z kalkulatora.

Nasz przedsiębiorca korzystał z kalkulatora zamieszczonego na stronie internetowej pomorskiego urzędu marszałkowskiego.

Korzystając z kalkulatora, przedsiębiorca nie musiał kłopotać się przeliczaniem ilości zużytego paliwa z litrów na tony. Wpisywał tylko w odpowiednim rzędzie ilość zużytego paliwa w litrach. Następnie wyliczone automatycznie wielkości wpisał do obowiązujących formularzy. Zanim rozpoczął rozliczenia, sprawdził, czy wykonuje je zgodnie ze stawkami za 2012 r.

— za benzynę do auta osobowego z 2008 r. o stawce 6,05 zł/Mg: 3253 l (2,456 Mg), zapłaci 14,86 zł,

— za olej napędowy do auta z silnikiem Diesla z 1998 r. o stawce 11,13 zł/Mg: 350 l (0,294 Mg) zapłaci: 3,27 zł

— za benzynę do auta dostawczego z 1998 r. o stawce 20,59 zł/Mg: 2400 l (1,812 Mg), zapłaci 37,31 zł,

— za olej napędowy do ciągnika rolniczego z 2000 r. o stawce 47,60 zł/Mg: 4800 l (4,032 Mg) zapłaci 191,92 zł

— za olej napędowy do ciężarówki z 2002 r. (o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 t), o stawce 10,99 zł/Mg: 6200 l (5,208 Mg) zapłaci 57,24 zł

— za olej napędowy do ciągnika siodłowego z naczepą także o dmc powyżej 3,5 t, spełniający wymagania Euro 4 (dysponuje dla tego pojazdu odpowiednim świadectwem homologacji) o stawce 7,97 zł/Mg: 5250 l (4,410 Mg) zapłaci 35,15 zł

Po podsumowaniu wszystkich cząstkowych opłat okazało się, że przedsiębiorca zapłaci 339,75 zł.

Kwotę tę, zgodnie z wyjaśnieniami do rozporządzenia w sprawie wykazów, w pozycji "wysokość opłaty za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza ogółem", zaokrągla się w ten sposób, że końcówkę mniejszą niż 50 gr pomija się, a równą i większą niż 50 gr zaokrągla się w górę (tak jak przy podatkach) do pełnych zł. Wyniesie więc ona 340 zł. I taką trzeba podać w wykazie zawierającym zbiorcze zestawienie informacji o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat (zakładając, że innych emisji do powietrza nie było).

Jeżeli zakład nie ma innych źródeł zanieczyszczeń powietrza, to jest zwolniony z opłaty, ponieważ kwota za ten rodzaj zanieczyszczeń środowiska nie przekroczyła 400 zł za półrocze. Przedsiębiorca musi jednak złożyć stosowny wykaz w Urzędzie Marszałkowskim Województwa Pomorskiego i przesłać taki sam tamtejszemu wojewódzkiemu inspektorowi ochrony środowiska.

Zofia Jóźwiak

zofia.jozwiak@infor.pl

Podstawa prawna

Ustawa z 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 25, poz. 150, z późn. zm.) Tytuł V - Środki finansowo-prawne.

Rozporządzenie Rady Ministrów z 14 października 2008 r. w sprawie opłat za korzystanie ze środowiska (Dz.U. z 2008 r. nr 196, poz. 1217).

Rozporządzenie ministra środowiska z 18 czerwca 2009 r. w sprawie wzorów wykazów zawierających informacje i dane o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat (DzU z 2009 r. nr 97, poz. 816).

Obwieszczenie ministra środowiska z 26 września 2011 r. w sprawie wysokości stawek opłat za korzystanie ze środowiska na rok 2012 (M.P. z 2011 r. nr 94, poz. 958).