Urzędówka za mniej niż minimum

Problem dotyczy rozwiązań zawartych we wchodzących w życie 15 sierpnia przepisach prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. - dalej p.p.s.a.). Jego art. 250 daje sędziemu uprawnienie do obniżania - w uzasadnionych przypadkach - wynagrodzenia pełnomocnikowi z urzędu.

Zmiana miała być reakcją na postulaty, by wynagrodzenie prawników uzależnione było od wkładu ich pracy i było obniżane, gdy wkład ten jest "niewspółmiernie niski do wysokości przewidzianego wynagrodzenia".

Arbitralna decyzja

Prawnicy mówią jednak o niekonstytucyjności przepisu.

- Po pierwsze, nie wskazuje on zakresu, w jakim można obniżyć wynagrodzenie. Teoretycznie może więc ono wynieść 0 zł. To byłoby zaś niezgodne z przepisami konstytucji dotyczącymi prawa do wynagrodzenia - wyjaśnia adwokat Łukasz Supera.

Jak dodaje, nie wiadomo nawet, z jakich dokładnie powodów sędzia miałby dokonać obniżenia wynagrodzenia.

- Czynić mógłby to więc zupełnie arbitralnie - uważa.

- Nowela już nawet językowo jest koszmarkiem, skoro dopuszcza obniżenie wynagrodzenia, które wedle innych przepisów określone jest jako minimalne - wtóruje adwokat dr Magdalena Matusiak-Frącczak.

Przypomina, że pełnomocnik z urzędu nie występuje w sprawie dobrowolnie, tylko pod przymusem - wyznaczany jest przez właściwą okręgową radę adwokacką czy izbę radców prawnych. Natomiast stawki wynagrodzeń za urzędówki przez ostatnich prawie 13 lat były zamrożone, a niektóre nawet zostały obniżone.

Niespójność systemowa

W ocenie mecenasa Supery nowego brzmienia art. 250 p.p.s.a. nie można pogodzić również z obowiązującymi przepisami prawa o adwokaturze (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 146, poz. 1188 ze zm.) i rozporządzenia w sprawie stawek za prowadzenie spraw z urzędu (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 461 - patrz: grafika). Te wyraźnie stanowią o wynagrodzeniu minimalnym. Skoro natomiast tak jest, p.p.s.a. nie powinno wprowadzać rozwiązań w tę spójność uderzających, dopuszczających do zejścia poniżej minimum.

Dlatego też Naczelna Rada Adwokacka rozważa złożenie wniosku o zbadanie przepisu przez Trybunał Konstytucyjny.

- Decyzja nie została jeszcze podjęta. Wszystko będzie jasne najpewniej po posiedzeniu plenarnym 27 czerwca - informuje adwokat Rafał Dębowski, sekretarz NRA.

- Absolutnie nie możemy się jednak zgodzić z uzasadnieniem, które było przedstawiane podczas procedowania ustawy w Sejmie, że liczba spraw administracyjnych, które są sprawami powtarzalnymi, może uzasadniać obniżenie wynagrodzenia - dodaje mecenas Dębowski.

Dodaje przy tym, że praca pełnomocnika jest tylko częściowo widoczna dla sądu. Ten dostrzega jedynie efekt procesowy zawarty w pismach czy liczbie rozpraw. Nie wie, ile czasu adwokat poświęcił na przygotowanie się do sprawy i na spotkania z klientem.

Incydentalna sprawa

Argumentem masowości - przemawiającym za wprowadzeniem miarkowania - podczas prac w Sejmie posługiwała się zarówno Monika Zbrojewska, wiceminister sprawiedliwości, jak i prof. Roman Hauser, prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego. W trakcie posiedzenia komisji sejmowej opisywał on przykład pełnomocnika, który w sprawach podatkowych (gdzie wynagrodzenie jest liczone według wartości przedmiotu zaskarżenia) zgłosił wiele jednobrzmiących skarg z innymi datami i numerami decyzji i na kosztach zastępstwa w dwóch instancjach zarobił ok. 160 tys. zł. Mecenas Dębowski zaznacza jednak, że był to jednostkowy przypadek, którym nie powinno tłumaczyć się wprowadzania tak istotnej zmiany. Przypomina, że w wielu rodzajach spraw administracyjnych obowiązuje jedna stawka - 240 złotych, która jedynie w symboliczny sposób pokrywa koszty prowadzenia postępowań. Wreszcie - podkreśla Dębowski - nie jest przecież winą adwokata, który dostaje dużą liczbę urzędówek, że ma ich aż tyle.

- A czy urzędnik skarbowy dostał wynagrodzenie za pracę za czas spędzony nad wszystkimi tymi jedno- brzmiącymi decyzjami, czy też czas pracy został mu policzony tylko za jedną z nich, a pozostałe robił w czasie wolnym, w ramach wolontariatu albo urlopu - pyta z kolei przewrotnie mec. Matusiak-Frącczak.

Apeluje o konsekwencję: skoro przyjmujemy, że praca nad kolejnymi decyzjami (poza pierwszą) nie wymaga znacznego nakładu pracy - należałoby się też zastanowić, czy sądy administracyjne powinny pobierać opłatę od skarg na wszystkie decyzje, czy tylko ograniczyć się do opłaty za pierwszą z nich: praca przy pozostałych wymaga wszak tylko zmiany numeru, daty wydania decyzji oraz sygnatury akt sądowych.

Do tego dochodzi kwestia odpowiedzialności odszkodowawczej. Pełnomocnik, który zaskarża tożsame rodzajowo decyzje, w przypadku swojego błędu nie bierze przecież na siebie ryzyka odpowiedzialności odszkodowawczej tylko za pierwszą z nich.

- W końcu logika stojąca za wzrostem wynagrodzenia wraz ze wzrostem wartości przedmiotu sporu zakłada, że jest to związane właśnie z braniem przez pełnomocnika na siebie większego ryzyka zawodowego. Wystarczy wspomnieć chociażby sprawę mecenas Alicji L., której OC nie wystarczyło na pokrycie roszczenia odszkodowawczego klienta (chodziło o mocodawcę, który przez błąd prawniczki nie odzyskał 2 mln zł - red.) i z własnej kieszeni musiała dodatkowo zapłacić mu około miliona złotych - podkreśla mec. Matusiak-Frącczak.

@RY1@i02/2015/118/i02.2015.118.183001000.802.jpg@RY2@

Stawki minimalne wynagrodzeń za urzędówki przed sądami administracyjnymi

Anna Krzyżanowska

 anna.krzyzanowska@infor.pl