Strata netto nie uzasadnia zwolnienia z kosztów sądowych

Sądy administracyjne bardzo niechętnie godzą się na przyznanie prawa pomocy stronom toczących się postępowań. Rygorystyczne podejście widać szczególnie w odniesieniu do podmiotów gospodarczych.

Zgodnie bowiem z art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zasadą jest, że strony samodzielnie ponoszą koszty związane ze swym udziałem w sprawie. W przypadku osoby prawnej, jak choćby spółki, prawo pomocy może zostać przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, jeśli wykaże ona, że nie dysponuje wystarczającymi środkami na poniesienie pełnych kosztów postępowania, w tym wpisu sądowego.

Ciężar udowodnienia spełnienia przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy spoczywa na zainteresowanej osobie prawnej. Spółka musi więc przedstawić w sposób wiarygodny i przekonujący okoliczności usprawiedliwiające odstąpienie od obowiązku pokrycia kosztów. Odbywa się to poprzez przedłożenie w sądzie aktualnych dokumentów finansowych, w tym rocznych bilansów, ale również np. wyciągów z kont bankowych obrazujących bieżące wpływy i wydatki podmiotu.

Oceniając sytuację materialną spółki, sąd przede wszystkim zbada proporcje pomiędzy przychodami i kosztami prowadzenia działalności przez podmiot oraz to, w jaki sposób uregulowanie kosztów sądowych przełożyłoby się na te proporcje. Trzeba jednak podkreślić, że to właśnie do sądu należy ostateczna ocena zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, wobec czego zawsze badany jest konkretny stan faktyczny.

Nie oznacza to jednak, że nie da się wyciągnąć pewnych generalnych wniosków. Za argument przemawiający za przyznaniem prawa pomocy nie uznaje się z reguły ogólnego wyniku finansowego spółki, w tym osiągnięcia za ostatni rok obrotowy straty netto. Sądy uważają bowiem, że brak dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych nie jest tożsamy z ujemnym wynikiem rachunkowym z działalności operacyjnej wnioskodawcy, w szczególności gdy z działalności tej przedsiębiorca uzyskuje przychody (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 marca 2016 r., sygn. akt II FZ 59/16). Co więcej, sądy administracyjne najczęściej odmawiają przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy spółka mimo trudności finansowych nadal prowadzi działalność gospodarczą i nie wszczęła postępowania upadłościowego (np. postanowienie NSA z 24 marca 2015 r., sygn. akt II FZ 36/15).©?

@RY1@i02/2016/075/i02.2016.075.21500070b.801.jpg@RY2@

Piotr Pieńkosz

dziennikarz DGP

Podstawa prawna

Art. 199, art. 243-245, art. 246 par. 2, art. 252, 254, 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.).

Rozporządzenie Rady Ministrów z 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz.U. poz. 1257 ze zm.).