Notariusz może świadczyć swoje usługi również bez wynagrodzenia

Przepis art. 5 par. 1 prawa o notariacie stanowi, że notariuszowi za dokonanie czynności notarialnych przysługuje wynagrodzenie określone na podstawie umowy ze stronami czynności, nie wyższe niż maksymalne stawki taksy notarialnej właściwe dla danej czynności.

Należy zwrócić uwagę, że w pierwszej kolejności użyto słowa przysługuje, co odpowiada znaczeniowo wyrażeniu - należy się z tytułu ustawy, prawa, przywileju itp. Oznacza to, że przez zwrot - notariuszowi przysługuje wynagrodzenie, należy rozumieć prawo notariusza do wynagrodzenia za dokonanie czynności notarialnych, nie zaś obowiązek pobrania tego wynagrodzenia. Na takie rozumienie wskazuje również zestawienie rozważnego określenia z kategorycznymi zwrotami ujmującymi obowiązki notariusza, jakimi operuje prawo o notariacie (np. art. 17, art. 91), a także, co już w tym miejscu jest nie bez znaczenia, że stanowczą regulacją dotyczącą obowiązku pobierania opłat za prowadzenie egzekucji i innych czynności przez komornika (art. 43 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji).

Sąd Najwyższy w wyroku z 23 września 2009 r. (sygn. akt SDI 30/08) podkreślił, że kwestia omawianego wynagrodzenia występuje we wskazanym przepisie w powiązaniu z umową, a nadto wskazującym, że jedyne w tym zakresie ograniczenie wynika z maksymalnej stawki taksy notarialnej właściwej dla danej czynności.

Warto podkreślić, że choć maksymalne stawki taksy notarialnej regulowane są przez określone organy państwowe, to przytaczany przepis ustawy i rozporządzenia wykonawczego ministra sprawiedliwości w sprawie stawek pozwalają notariuszowi umownie ustalić wynagrodzenie niższe od wyznaczonego jako maksymalne. Przy tym nie określają minimalnej stawki właściwej dla danej czynności, do której mogłoby nastąpić jego obniżenie.

Skutkiem wyroku będzie możliwość świadczenia usług pro bono. Ponadto, jeśli notariusz będzie nadużywał tego prawa, gdyby chciał osłabić konkurencję i pobierać opłatę niższą od kosztów, czyli zastosował dumping, to samorząd notarialny może takiego notariusza ukarać. Notariusze powinni więc konkurować ze sobą poprzez ustanawianie niższych lub wyższych cen.

Katarzyna Żaczkiewicz

Art.5 par. 1 ustawy z 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 189, poz. 1158).