Na upowszechnieniu polis zyskają obywatele, państwo i my

Mamy dziś do czynienia z sytuacją, którą można nazwać wtórnym zamknięciem drogi do zawodu. Aplikację kończy wielu prawników, ale część młodych adwokatów lub radców prawnych może mieć trudności z rozpoczęciem pracy w zawodzie. To efekt m.in. tego, że ciągle nie rozwiązano problemu zwiększenia popytu na pomoc prawną. Niewielu Polaków, w tym także przedsiębiorców, korzysta z profesjonalnej pomocy prawnej - dotyczy to także tych, których na to stać. Konieczna jest więc aktywacja popytu na tę pomoc. Potrzebna jest szeroka akcja, w którą powinno się włączyć państwo, a także samorządy prawnicze.

Takie kształtowanie świadomości powinno mieć charakter powszechny i stały, a nie incydentalny. Chodzi tu o systematyczną edukację prawną, promocję i upowszechnianie ubezpieczeń pomocy prawnej. Nasz samorząd mógłby nawet wesprzeć takie działania. Niestety w naszym kraju nie ma dostatecznej świadomości co do potrzeby korzystania z pomocy prawnika. Najczęściej klienci zwracają się do radców prawnych, gdy ich sprawa trafia już do sądu i nie widzą innego wyjścia. Często po skorzystaniu z pomocy są zdziwieni, że tak mało ich to kosztowało. Powszechny jest bowiem mit, że porada prawnika jest bardzo kosztowna. Jako samorząd radcowski staramy się przekonywać, że prawnik to rodzaj lekarza pierwszego kontaktu, a nie strażak gaszący pożary. Do niego powinno się przychodzić, aby zapobiegać, a nie leczyć. Jak jednak przekonać obywateli do korzystania z takiej pomocy? Wyjściem może być ubezpieczenie ochrony prawnej, które pozwala za dość niską roczną stawkę otrzymać pomoc wartą o wiele więcej.

W Polsce, zgodnie z danymi z 2012 r., aż 21 zakładów ubezpieczeń oferowało ubezpieczenia ochrony prawnej. Często są one oferowane w pakietach jako dodatkowa ochrona do ubezpieczeń komunikacyjnych, turystycznych czy majątkowych. Sprzedaż tych ubezpieczeń jako samodzielnych jest w naszym kraju dość trudna. Dlaczego? Taki rodzaj ubezpieczeń, co widać z danych prezentowanych przez samych ubezpieczycieli, sprzedaje się lepiej w społeczeństwach, które są w większym stopniu świadome zagrożeń płynących z braku opieki prawnej.

W Polsce - przypomnijmy badania wykonane przez OBOP na zlecenie Krajowej Rady Radców Prawnych - na pytanie: "Czy skorzystał pan/pani w ciągu ostatnich 5 lat z usług prawnika?", aż 86 proc. respondentów odpowiedziało przecząco. Czy powodem była cena? Nie. 99 proc. pytających stwierdziło, że nie czuło potrzeby korzystania z usług radcy prawnego, adwokata lub notariusza. Tylko trochę lepiej jest wśród przedsiębiorców. 59 proc. z nich korzysta z pomocy prawników. Jednak prowadzący jednoosobowe firmy przyznają, że 87 proc. z nich nie korzysta z usług prawnika.

Co to oznacza? Rozwój ubezpieczeń ochrony prawnej w Polsce to trudna i chyba dość długa droga. Nie z uwagi na ich koszt, ale z powodu braku dostatecznej świadomości prawnej polskiego społeczeństwa. Dlatego samorząd radców prawnych angażuje się w działania zmierzające do tego, aby ten stan zmienić.

Ubezpieczenia ochrony prawnej chronią przed ryzykiem ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem sporów prawnych. Ubezpieczyciel nie udziela porad prawnych i nie prowadzi procesów, ale pokrywa koszty m.in. wynagrodzenia profesjonalnego prawnika, koszty sądowe czy koszty postępowania egzekucyjnego. To wymierna korzyść dla klienta, który za stosunkowo niewielką składkę ubezpieczeniową może uzyskać ochronę swoich prawnych interesów w dużym zakresie, w granicach przyjętej sumy ubezpieczenia.

To także korzyść dla państwa. Pomoc prawna w ramach ubezpieczenia jest uzyskiwana przez ubezpieczonego na wczesnym etapie konfliktu. Pozwala to na ograniczenie czasu sprawy sądowej lub nawet na niedopuszczeniu do niej w ogóle. To wreszcie korzyść dla prawników. Corocznie witamy w samorządzie nowych kolegów, którzy zdali pozytywnie egzamin zawodowy. Rynek usług prawnych pozostaje jednak w pewnej stagnacji. Czy coś się zmieni? Staramy się o to. Dla dobra wszystkich.

Jako samorząd radcowski staramy się przekonywać obywateli, że prawnik to rodzaj lekarza pierwszego kontaktu, a nie strażak gaszący pożary. Ma w pierwszej kolejności zapobiegać, a nie leczyć

@RY1@i02/2014/031/i02.2014.031.070000200.803.jpg@RY2@

Fot. materiały prasowe

Wiesław Hudyma, członek prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych

Wiesław Hudyma

członek prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych

The Law Society, Anglia i Walia

Na naszym rynku istnieje bardzo duży wybór produktów ubezpieczeniowych dotyczących wydatków na pomoc prawną, a klienci coraz chętniej korzystają z ubezpieczenia, co pozwala znacząco obniżyć koszty. Dużym problemem jest jednak powszechna praktyka firm ubezpieczeniowych, które narzucają klientom konkretnych solicitorów współpracujących z tymi firmami. Jednocześnie klienci nie są zainteresowani zgłaszaniem takich przypadków do nas i wszczynaniem sporu z ubezpieczycielem. Dodatkowo pojawiają się kwestie dotyczące konfliktu interesów. Ubezpieczyciele bardzo często zawierają lub chcą zawierać umowy z prawnikami, które obligują tych ostatnich do przekazywania danych objętych tajemnicą zawodową, oraz do takiego działania na rzecz klienta, które nie kolidowałoby z interesami firmy ubezpieczeniowej. W oczywisty sposób narusza to nasze zasady etyki. Staramy się uwrażliwiać solicitorów na te problemy, pojawiają się przypadki odmowy zawierania takich umów, jednak wciąż jest to duży problem.

Belgia i Luksemburg

Ubezpieczenie wydatków na pomoc prawną może stanowić ważne uzupełnienie możliwości korzystania z porad prawnych przez obywateli. Szczególnie ważne jest, by umowy o ubezpieczenie tych wydatków gwarantowały wszelkie prawa klienta, w tym prawo do swobody wyboru adwokata, ochronę tajemnicy zawodowej i zakaz konfliktu interesów. Jak wiemy, bywają z tym problemy, a ubezpieczyciele często narzucają klientom własnych prawników albo wymagają od adwokatów przedkładania interesu firmy ubezpieczeniowej nad interes klienta. Dlatego samorządy europejskie powinny współdziałać celem stworzenia takiej doktryny i praktyki, która w pełni chroniłaby interesy ubezpieczonych klientów.

Francja

Rynek ubezpieczeń wydatków na pomoc prawną w naszym kraju rozwija się i coraz więcej osób decyduje się na wykupienie takich polis. Najbardziej powszechne są te, które towarzyszą innym produktom, na przykład ubezpieczeniom komunikacyjnym, na życie czy domów i mieszkań. Najczęściej korzystają z nich konsumenci i drobni przedsiębiorcy. W zasadzie rozróżniamy dwa rodzaje ubezpieczeń: polisy dotyczące drobnych porad prawnych na etapie przedsądowym oraz te, które obejmują reprezentację prawnika w sądzie. Krajowa Rada Adwokatury oraz lokalne rady zwracają szczególną uwagę na to, by umowy ubezpieczenia oraz umowy adwokatów z firmami ubezpieczeniowymi były zgodne z zasadami etyki zawodowej oraz gwarantowały prawo klienta do swobodnego wyboru prawnika w ramach posiadanego ubezpieczenia.

Niemcy

W Niemczech istnieje stosunkowo dobrze rozwinięta oferta firm ubezpieczeniowych, skierowana do osób korzystających z usług i porad prawnych. Mamy do czynienia zarówno z ubezpieczeniami dodatkowymi, sprzedawanymi przy okazji innych produktów (na przykład ubezpieczenie samochodu i jako opcja ubezpieczenie kosztów pomocy prawnej w razie zaistnienia szkody komunikacyjnej), jak i z ofertami samoistnymi, dotyczącymi tylko usług prawnych. Te drugie mają różny zakres, od podstawowej porady prawnej w wąskich obszarach prawa po kompleksowe rozwiązania obejmujące sporządzanie dokumentów i opinii prawnych oraz zastępstwo procesowe. Co do zasady firmy oferujące te produkty respektują zasadę swobody wyboru prawnika przez klienta, jednak stosują wiele metod, by przekonać ubezpieczonego do wyboru adwokata rekomendowanego przez ubezpieczyciela (zniżki, uproszczone procedury). Warto jednak zauważyć, że wynagrodzenie adwokatów oferujących usługi w ramach ubezpieczenia nie może odbiegać od honorarium innych prawników. Wynika to z niemieckich regulacji dotyczących wynagrodzeń, które zazwyczaj są wyrażone jako stałe kwoty lub przedział kwot. Ubezpieczenie wydatków na pomoc prawną zyskuje coraz większą popularność w RFN i może być traktowane jako czynnik zwiększający dostęp do wymiaru sprawiedliwości dla obywateli.

Rada Adwokatur i Stowarzyszeń Prawniczych Europy CCBE

Ubezpieczenia wydatków na pomoc prawną są jedną z możliwości gwarantujących prawo dostępu do sądu i do pomocy prawnej. Zgodnie z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości w sprawach Stark (C-293/10) oraz Eschig (C-199/08) firmy ubezpieczeniowe nie mogą zakazać klientom wyboru prawnika wedle ich swobodnej decyzji, a ograniczenia istniejące w prawie krajowym nie mogą naruszać istoty tego prawa. Taka interpretacja Dyrektywy 87/344/EWG w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do ubezpieczenia wydatków na pomoc prawną, a zwłaszcza artykułu 4 Dyrektywy jest zgodna z dotychczasowym stanowiskiem CCBE, które podkreśla, że prawo do swobodnego wyboru prawnika jest jednym z podstawowych praw klientów.