Marcin Warchoł, wiceminister sprawiedliwości, w odpowiedzi na interpelację poselską nr 3240

Sądy powinny służyć wszystkim Polakom, także tym słabszym, niezamożnym i bez wsparcia kancelarii adwokackich. I to na Radzie Ministrów spoczywa obowiązek zapewnienia zwykłym ludziom dostępu do procesów sądowych bez obaw, że wystąpienie z pozwem ich zrujnuje. Dlatego też minister sprawiedliwości podjął prace nad zmianą rozporządzeń z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. poz. 1800) oraz opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. poz. 1804) i zdecydował, że w wysokości nowych stawek uwzględniona będzie realna sytuacja materialna społeczeństwa, a nie wyłącznie zamożnych elit.

Nie sposób bowiem pominąć faktu, że ponad 97 proc. Polaków (prawie 24 mln podatników), którzy rozliczyli podatek dochodowy z 2014 r., znalazło się w I progu podatkowym, co znaczy, że ich roczne dochody nie przekroczyły 85 528 zł. Natomiast tylko 2,7 proc. (ok. 650 tys. podatników) miało dochody przekraczające I próg. Zgodnie natomiast z danymi Głównego Urzędu Statystycznego w 2014 r. liczbę osób żyjących poniżej granicy ubóstwa, tj. poniżej progu interwencji socjalnej, szacowało się na ok. 4,6 mln.

Tymczasem rozporządzenia (...) obowiązujące od 1 stycznia 2016 r. podniosły wysokości tych stawek o 100 procent, zaś w niektórych kategoriach spraw nawet o 1000 proc. Dodatkowo w sprawach o opróżnienie lokalu mieszkalnego, ze skargi na czynności komornika, o nawiązanie umowy o pracę, uznanie wypowiedzenia umowy o pracę za bezskuteczne, przywrócenie do pracy lub ustalenie sposobu ustania stosunku pracy, a także o świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego i zaopatrzenia emerytalnego, zmiana stawek minimalnych nastąpiła również 1 sierpnia 2015 r., co w rezultacie oznacza wprowadzenie dwóch podwyżek. Nie ma więc wątpliwości, że stawki te zostały nadmiernie podwyższone, często kosztem najuboższych, którzy w razie przegranego sporu są zmuszeni do wnoszenia tak wysokich kwot. Sytuacja taka może stanowić dodatkową obiektywną przeszkodę utrudniającą lub wręcz uniemożliwiającą znacznej grupie obywateli dostęp do sądu i skutecznie odstraszać od występowania na drogę sądową.

Wprawdzie osoby najuboższe mają zagwarantowaną pomoc prawną udzielaną przez adwokata/radcę prawnego ustanowionego z urzędu w postępowaniach przed organami wymiaru sprawiedliwości, jak również od 1 stycznia 2016 r. (...) mogą także korzystać z nieodpłatnej pomocy prawnej na etapie przedsądowym, niemniej jednak, niezależnie od wskazanych uprawnień, osoba, która skorzysta z takiej pomocy, w przypadku przegrania procesu sądowego będzie zobowiązana z własnych środków zwrócić stronie przeciwnej koszty zastępstwa procesowego zasądzone przez sąd. Koszty te będą ustalane według stawek określonych w rozporządzeniach ministra sprawiedliwości (...), a co za tym idzie wysokość stawek minimalnych opłat za czynności adwokackie/radców prawnych określona w przedmiotowych rozporządzeniach ma wpływ na sytuację osób najuboższych. (...)