15 sposobów, by skorzystać na zmianach w prawie

Od 1 stycznia pracownikom lub osobom opłacającym składkę na ubezpieczenie chorobowe będzie przysługiwał fakultatywny urlop wychowawczy. Jego wymiar będzie zależał od liczby urodzonych dzieci. Jeżeli matka urodzi jedno dziecko, ojciec lub matka będą mogli skorzystać z dwóch tygodni dodatkowego wolnego na opiekę nad dzieckiem. Jeśli natomiast przy jednym porodzie urodzi się co najmniej dwoje dzieci, wymiar fakultatywnego urlopu wyniesie trzy tygodnie. Mówi o tym art. 182¹ ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.). W kolejnych latach (do 2014 r.) wymiar urlopu będzie się zwiększał. Docelowo ma wynosić sześć tygodni w przypadku urodzenia jednego dziecka lub osiem w przypadku urodzenia co najmniej dwójki dzieci przy jednym porodzie.

Dodatkowe wolne na opiekę nad dzieckiem trzeba będzie wykorzystać bezpośrednio po zakończeniu obowiązkowego urlopu macierzyńskiego. Od 1 stycznia 2010 r. uprawnienie to uzyskają więc wszyscy pracownicy, którzy w tym dniu (lub po tej dacie) przebywają na zwykłym urlopie macierzyńskim albo kończą go 31 grudnia 2009 r.

Dodatkowe uprawnienie rodzicielskie uzyskają ojcowie. Od 1 stycznia będą mogli wykorzystać tydzień urlopu ojcowskiego. Wymiar ten będzie obowiązywał do końca 2011 r., a od 1 stycznia 2012 r. zostanie wydłużony do dwóch tygodni.

Urlop ojcowski trzeba będzie wykorzystać przed ukończeniem przez dziecko pierwszego roku życia. Mogą zatem z niego skorzystać na pewno ojcowie dzieci urodzonych po 7 stycznia 2009 r. Ich ojcowie będą mogli wykorzystać pełny tydzień urlopu (który co do zasady jest niepodzielny) po 1 stycznia 2010 r., zanim dzieci ukończą pierwszy rok życia. Według ZUS z części takiego urlopu mogą też skorzystać ojcowie dzieci urodzonych od 1 stycznia 2009 do 7 stycznia 2009 r.

Aby skorzystać z urlopu ojcowskiego, pracownicy będą musieli złożyć pisemny wniosek do pracodawcy w terminie nie krótszym niż 7 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu. Pracodawca musi go przyjąć. Stanowi o tym art. 182³ ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.). Przez cały okres urlopu ojcowskiego pracownikowi będzie przysługiwał zasiłek macierzyński.

Obecnie podstawowa kwota zasiłku dla bezrobotnych wynosi 575 zł. Od 1 stycznia 2010 r. zasiłek będzie wyższy. Osoby, które po nowym roku zarejestrują się jako bezrobotni w urzędzie pracy, przez pierwsze trzy miesiące otrzymają zasiłek w kwocie 717 zł, a przez pozostały okres, czyli przez trzy lub dziewięć miesięcy w wysokości 563 zł. Jeśli bezrobotny w tym roku, np. od grudnia, ma prawo do 575 zł zasiłku (podstawowa kwota), to także w styczniu i w kolejnych miesiącach (łącznie przez sześć lub 12 miesięcy) otrzyma 575 złotych. Wyższa kwota zasiłku jest przewidziana w art. 1 pkt 49 ustawy z 19 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2009 r. nr 6, poz. 33).

Bezrobotny może otrzymywać zasiłek przez 6 lub 12 miesięcy. Osoba pozostająca bez pracy pobiera zasiłek przez 6 miesięcy, jeśli mieszka na terenie powiatu, w którym stopa bezrobocia jest niższa niż przeciętna stopa bezrobocia. Przez rok zasiłek może otrzymać osoba mieszkająca na terenie powiatu, w którym stopa bezrobocia przekracza 1,5 przeciętnej stopy bezrobocia w kraju. Ponadto przez 12 miesięcy zasiłek może pobierać bezrobotny, który ma ukończone 50 lat i przez co najmniej 20 lat pracodawca płacił za niego składki na Fundusz Pracy. Takie samo prawo ma bezrobotny posiadający na utrzymaniu co najmniej jedno dziecko, które ma nie więcej niż 15 lat. Dodatkowo także jej małżonek musi być bezrobotny.

W przyszłym roku będzie zdecydowanie więcej pieniędzy niż w tym na dotacje na rozpoczęcie działalności gospodarczej przez bezrobotnych. Z planu finansowego Funduszu Pracy, który jest częścią projektu budżetu na 2010 rok, wynika, że na dotacje zostanie przeznaczone na pewno prawie 1 mld zł. W tym roku na ten cel zarezerwowano 395 mln zł (na ten cel zostały też przeznaczone środki z tzw. rezerwy). Bezrobotni mogą ubiegać się o dotację w urzędzie pracy na podstawie ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 69, poz. 415 z późn. zm.). Maksymalnie może to być sześciokrotność przeciętnego wynagrodzenia (obecnie 18,7 tys. zł).

O dotację może ubiegać się tylko ten bezrobotny, który w ciągu 12 miesięcy przed złożeniem wniosku nie odmówił bez uzasadnionej przyczyny przyjęcia m.in. propozycji zatrudnienia, szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy. A także aby nie prowadził (nie miał zarejestrowanej) działalności gospodarczej przez ostatni rok i w ciągu pięciu lat nie otrzymał dotacji z Funduszu Pracy lub innych funduszy publicznych na podjęcie działalności gospodarczej.

W 2010 roku będzie też więcej unijnych dotacji na własny biznes. Grant w wysokości do 40 tys. zł może otrzymać osoba, która przejdzie szkolenia i napisze dobry biznesplan przyszłej działalności gospodarczej. Województwa w przyszłym roku zamierzają przeznaczyć na ten cel łącznie ok. 463 mln zł.

Osoba, na której zgodnie z kodeksem rodzinnym i opiekuńczym ciąży obowiązek alimentacyjny i która rezygnuje z pracy, aby opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny, może ubiegać się w gminie o świadczenie pielęgnacyjne. Wynosi ono 520 zł miesięcznie.

Od 1 stycznia otrzymywanie tego świadczenia będzie niezależne od osiąganych dochodów. Do tej pory świadczenie pielęgnacyjne przysługiwało, gdy dochody w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekraczały 583 zł. Dlatego osoby, którym wydano decyzję odmowną, powinny jeszcze raz złożyć wniosek po 1 stycznia. Taka zmiana wynika ze znowelizowanego art. 24 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. nr 139, poz. 992 z późn. zm.).

W związku ze zniesieniem kryterium dochodowego świadczenie pielęgnacyjne będzie przyznawane tak jak zasiłek pielęgnacyjny na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności wydane jest na czas określony. Gmina będzie też miała prawo sprawdzić, czy osoba otrzymująca świadczenie sprawuje bezpośrednią opiekę nad osobą jej wymagającą.

Od 1 stycznia 2010 r. obowiązuje wyższy limit tzw. zwolnienia podmiotowego z VAT. Zwolnienie podmiotowe pozwala nie płacić tego podatku wszystkim podatnikom, których obroty nie przekraczają w skali roku określonego limitu. Dotychczas limit ten wynosił 50 tys. zł. Od 1 stycznia 2010 r. wyniesie on 100 tys. zł. Oznacza to, że VAT-u w 2010 roku nie będzie musiał płacić taki podatnik, którego obroty nie przekroczyły w 2009 roku 100 tys. zł. Nie zapłaci go także podatnik, który rozpocznie działalność w 2010 roku, ale do końca roku nie przekroczy wspomnianego limitu lub takiej jego części, jaka odpowiada proporcjonalnie okresowi prowadzenia działalności (jeśli ktoś rozpocznie działalność w połowie roku, limit też wyniesie połowę, czyli 50 tys. zł, jeśli rozpocznie po trzech miesiącach roku, czyli w kwietniu i prowadził będzie działalność przez resztę roku limit wyniesie 75 tys. zł). VAT trzeba zacząć płacić z chwilą przekroczenia limitu.

To kłopot dla tych, którzy przekroczyli w 2009 roku 50 tys. zł obrotu, ale równocześnie mieli obroty niższe niż 100 tys. zł. Automatycznie stali się bowiem oni vatowcami i od nadwyżki ponad 50 tys. zł musieli płaci VAT. Na szczęście takie osoby i firmy mogą 1 stycznia 2010 r. wrócić do zwolnienia z VAT, mimo że przed końcem 2009 roku podatek ten już płaciły. Jest jednak jeden ważny warunek. Aby ponownie ze zwolnienia skorzystać, o zamiarze powrotu do niego trzeba zawiadomić urząd skarbowy (naczelnika urzędu), w którym rozliczamy VAT. Mamy na to czas do piątku 15 stycznia 2010 r. Przegapienie tej daty spowoduje, że VAT trzeba będzie płacić także w 2010 roku, mimo nieprzekroczenia w 2009 roku limitu 100 tys. zł. W takiej sytuacji do zwolnienia będzie wolno wrócić dopiero po roku, czyli od 1 stycznia 2011 r.

Jednorazowa amortyzacja umożliwia osobom i firmom, które mają status małych podatników, a także takim, które dopiero rozpoczynają działalność, zaliczyć jednorazowo do kosztów uzyskania przychodów wydatki na zakup majątku trwałego potrzebnego w działalności bez potrzeby długotrwałego amortyzowania go.

Jednorazowy odpis amortyzacyjny nie dość, że dostępny jest tylko dla wybranych grup podatników, to jeszcze ograniczony jest limitem. Otóż, takim odpisem można objąć zakupy o wartości nieprzekraczającej normalnie równowartości 50 tys. euro rocznie. Ta zasada została zmieniona na dwa lata, czyli na rok 2009 i 2010. Limit został podniesiony do równowartości 100 tys. euro (w 2010 roku jest to aż 422 tys. zł). A to oznacza, że jeszcze tylko w okresie między 1 stycznia a 31 grudnia 2010 r. można dokonać większych inwestycji w firmie, premiowanych jednorazowym odpisem w koszty. Co ważne, z takiej preferencji wolno korzystać nie tylko wtedy, gdy zakup finansowany jest z naszych własnych pieniędzy, ale także wtedy gdy inwestycja sfinansowana została kredytem. A zatem to już ostatni dzwonek, by z podatkowym zyskiem zainwestować w firmę.

Od 1 stycznia 2010 r. zaczyna obowiązywać jedna stawka ryczałtu od najmu w wysokości 8,5 proc. Do końca 2009 roku taka stawka obowiązywała tylko do momentu, gdy przychody z najmu nie przekroczyły równowartości 4000 euro (w 2009 roku nieco ponad 13 tys. zł). Później od nadwyżki trzeba było płacić podatek według stawki 20-proc. To sprawiało, że opodatkowanie najmu ryczałtem przestawało być opłacalne przy wysokich czynszach (powyżej 2 tys. zł miesięcznie) oraz wtedy, gdy podatnik mógł udokumentować wydatki ponoszone w związku z najmem oraz amortyzował wynajmowany lokal lub dom. Ryczałt płacony jest od przychodów bez uwzględniania kosztów. Stąd 20-proc. stawka ryczałtu jest faktycznie wyższa niż stawki PIT wynikające ze skali podatkowej (18 i 32 proc.). Te liczone są od dochodu, czyli przychodu pomniejszonego o koszty. Obniżenie stawki zmienia jednak sytuację. Nawet przy stosunkowo wysokich kosztach, o które przy najmie trudno, 8,5 proc. od przychodu z najmu to dużo mniej niż podatek liczony od dochodu według stawek 18 i 32 proc. Dlatego w 2010 roku przejście z tzw. zasad ogólnych na ryczałt będzie jak najbardziej uzasadnione. Aby móc z dobrodziejstw ryczałtu skorzystać, trzeba zmienić zasady opodatkowania. W tym celu trzeba złożyć pisemne oświadczenie o rezygnacji z zasad ogólnych oraz wyborze ryczałtu jako sposobu opodatkowania przychodów z najmu w 2010 roku. Takie oświadczenie trzeba złożyć do 20 stycznia 2010 r. Spóźnienie oznacza utratę prawa do ryczałtu.

Sprzedając mieszkanie lub dom po upływie pięciu lat od momentu ich nabycia, nie trzeba płacić PIT od uzyskanego przychodu.

Rok 2010 będzie przełomowy dla rozliczenia zbycia nieruchomości nabytych do końca 2006 roku. Przepisy podatkowe przewidują trzy sposoby opodatkowania przychodów uzyskanych ze zbycia nieruchomości. Każdy z nich związany jest ze zmianą przepisów dotyczących tej materii. Nieruchomości nabyte do 31 grudnia 2006 r. trzeba rozliczać według zasad ustawy o PIT, które obowiązywały do końca 2006 roku. Nieruchomości nabyte od 1 stycznia 2007 r. do 31 grudnia 2008 r. rozliczamy zgodnie z ustawą o PIT obowiązującą w latach 2007-2008. Od 1 stycznia 2009 r. obowiązują nowe zasady opodatkowania zbycia nieruchomości i stosuje się je do mieszkań lub domów nabytych od 1 stycznia 2009 r.

Jedna zasada, która ma zastosowanie do wszystkich reżimów, to okres, po którym zarobione ze sprzedaży nieruchomości pieniądze nie podlegają opodatkowaniu. Pieniądze takie nie będą opodatkowane PIT, jeśli sprzedaż następuje po upływie pięciu lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło nabycie, np. kupno sprzedawanej nieruchomości.

Rok 2010 będzie więc ostatnim, w którym sprzedaż nieruchomości kupionych do 31 grudnia 2006 r. podlega opodatkowaniu 10-proc. zryczałtowanym PIT. Od 1 stycznia 2011 r. od takiej sprzedaży podatku już nie trzeba będzie zapłacić.

Europejski Trybunał Sprawiedliwości uznał, że Polska, zmieniając przepisy o VAT po akcesji do Unii Europejskiej, przekroczyła granice dopuszczalnych ograniczeń w prawie do odliczenia VAT od nabycia paliw do aut osobowych. To oznacza, że przepisów tych nie można stosować.

Obecnie dominują dwa sprzeczne podejścia w tym zakresie. Jedno reprezentowane przez organy podatkowe, część sądów administracyjnych i oczywiście Ministerstwo Finansów, przewiduje, że prawo do pełnego odliczenia VAT przysługuje podatnikom, którzy użytkują w działalności gospodarczej tzw. samochody z kratką (homologacja ciężarowa). Część sądów administracyjnych oraz prawie wszyscy doradcy podatkowi prezentują stanowisko przeciwne. Uważają, że brak jest ograniczeń w odliczaniu VAT od zakupu paliw oraz zakupu i leasingu samochodów wykorzystywanych w działalności. Aby te spory uciąć, MF przygotowało projekt ograniczenia prawa do odliczania VAT od paliwa i od samochodów, który jest uzgadniany z przedstawicielami UE. Istnieje duże prawdopodobieństwo, że jeszcze w 2010 roku możliwość odliczania VAT przy samochodach osobowych zostanie ponownie ograniczona. Dlatego nie warto czekać na to, aż pojawią się nowe przepisy, tylko gdy mamy w planach zakup takiego firmowego samochodu, powinniśmy o tym pomyśleć jak najwcześniej. Koniecznie powinniśmy też pomyśleć o tym, by był to jednak samochód z kratką.

Od 1 stycznia 2010 r. adwokat, radca prawny, rzecznik patentowy i doradca podatkowy mogą sami uwierzytelniać odpisy pełnomocnictwa i dokumentów.

Od nowego roku łatwiej będzie uzyskać uwierzytelnienie dokumentów. Adwokaci, radcowie prawni, rzecznicy patentowi i doradcy patentowi otrzymali nowe uprawnienia. Mogą sami uwierzytelniać odpisy udzielonego im pełnomocnictwa, innych dokumentów wykazujących ich umocowanie oraz innych dokumentów, które może złożyć strona zamiast oryginału. Gwarantuje im to ustawa z 23 października 2009 r. o zmianie ustaw w zakresie uwierzytelniania dokumentów (Dz.U. nr 216, poz. 1676).

Zgodność z oryginałem dokumentu może poświadczyć również notariusz oraz radca Prokuratorii Generalnej. Natomiast odpis lub wyciąg dokumentu znajdującego się w aktach organu urzędowo poświadcza ten organ. Zawarte w odpisie dokumentu poświadczenie zgodności z oryginałem przez profesjonalnego pełnomocnika strony ma charakter dokumentu urzędowego.

1 stycznia 2010 r. wchodzą w życie przepisy, które umożliwiają składanie pozwów w postępowaniu upominawczym w formie elektronicznej. Wszystkie sprawy będzie rozpatrywał jeden Sąd Rejonowy z siedzibą w Lublinie.

Powód, który będzie chciał skorzystać z rozpoznania sprawy przez e-sąd, będzie mógł wnieść pozew drogą elektroniczną i porozumiewać się z nim wyłącznie w tej formie. Natomiast pozwany będzie mógł wybrać tryb, w jakim wniesie odpowiedź na pozew. Takie możliwości wprowadza ustawa z 9 stycznia 2009 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 26, poz. 156). Jeśli pozew wniesie osoba niekorzystająca z pomocy profesjonalnego pełnomocnika, nie będzie musiała dysponować podpisem elektronicznym weryfikowanym za pomocą ważnego kwalifikowanego certyfikatu. Pozew będzie mogła wypełnić na swoim komputerze w domu, wchodząc na stronę internetową sądu w Lublinie i wypełniając rubryki z wymaganymi danymi.

Od 1 stycznia 2010 r. uruchomiony zostanie oficjalny, urzędowy elektroniczny dziennik aktów prawnych. Rządowe Centrum Legislacji będzie miało obowiązek nieodpłatnie zapewnić możliwość wglądu i pobrania ze swoich stron internetowych Dziennika Ustaw i Monitora Polskiego, które będą stanowiły źródło obowiązującego prawa.

Terenowe organy administracji rządowej oraz samorządu terytorialnego będą nieodpłatnie udostępniać Dziennik Ustaw oraz Monitor Polski w formie elektronicznej. Ustawa zakłada również, że Monitor Polski B, który jest dziennikiem urzędowym, ale zawiera tylko ogłoszenia spółek, nie będzie udostępniany w wersji elektronicznej. Wyłączenia te dotyczyć mają także umów międzynarodowych. Zgodnie z ustawą z 10 września 2009 r. o zmianie ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (Dz.U. nr 190, poz. 1473), z internetowych stron rządowych będzie można pobierać teksty ustaw. Powstanie także alfabetyczny skorowidz aktów prawnych z orzecznictwem.

W 2010 roku przestanie istnieć opłata pobierana za wydanie dowodu osobistego. 1 stycznia 2010 r. w życie wchodzi nowelizacja ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych.

Obecnie za wydanie dowodu osobistego płaci się 30 zł. W tej chwili istnieją wyjątki, gdy gmina nie pobiera tej opłaty. Tak jest wtedy, gdy dowód osobisty musi być wymieniony z powodu wady technicznej. Prawo przewiduje, że z 30 zł opłaty zwolnieni są ludzie przebywający w domach pomocy społecznej lub pobierający zasiłek stały z pomocy społecznej albo rentę socjalną. Podobnie wygląda sytuacja w przypadku małoletnich przebywających w placówkach opiekuńczo-wychowawczych, młodzieżowych ośrodkach wychowawczych i ośrodkach socjoterapii. Zwolnienie z opłat wprowadziły przepisy ustawy z 9 stycznia 2009 r. o zmianie ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. nr 39, poz. 306).

Od 7 stycznia 2010 r. zmieni się procedura wszczynania postępowania wywłaszczeniowego. Nieruchomość zostanie wywłaszczona, gdy nie można zrealizować w inny sposób celów publicznych niż przez pozbawienie albo ograniczenie praw do niej, natomiast prawa te nie mogą zostać nabyte w drodze umowy. Wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego poprzedzane jest rokowaniami o nabycie praw do niej w drodze umowy. Prowadzi je starosta z właścicielem albo użytkownikiem wieczystym nieruchomości. Zmiany wprowadziła ustawa z 5 listopada 2009 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych ustaw, Dz.U. nr 2006, poz. 1590.

Nowa procedura przewiduje, że na piśmie należy wyznaczyć tym osobom dwumiesięczny termin do zawarcia umowy, a po bezskutecznym jego upływie nastąpi wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego. Termin wyznaczy starosta.

Opracowali: Łukasz Guza, Paweł Jakubczak, Beata Lisowska, Ewa Matyszewska, Małgorzata Piasecka-Sobkiewicz, Daria Stojak i Michalina Topolewska