Za przewlekłość państwo zapłaci podwójnie

Strony powstałych między nimi sporów uzyskają prawo składania skargi na przewlekłość postępowania przygotowawczego. Za opieszałość śledztw i postępowań sądowych zapłaci Skarb Państwa. Z kolei za długie postępowania egzekucyjne komornicy z własnych środków. Nowe przepisy, uchwalone niedawno przez Sejm, przewidują konieczność zasądzenia odszkodowania, jeśli takie żądanie zostanie zgłoszone przez skarżącego. Zmianie ulegnie również kwota przyznawanego odszkodowania. Sąd będzie mógł je zasądzić w wysokości od 2 tys. do 20 tys. zł. Dzisiaj sąd w przypadku stwierdzenia przewlekłości postępowania może zasądzić maksymalnie 10 tys. zł odszkodowania. Nie jest również możliwe stwierdzenie przewlekłości w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym na podstawie kodeksu postępowania karnego. Zgodnie z obowiązującymi przepisami, praca śledczych kontrolowana jest przez prokuratorów przełożonych i nadrzędnych. Z kolei skargi dotyczące czynności i decyzji merytorycznych rozpoznają sądy.

Dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania zgodnie z nowymi przepisami, będzie należało w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd, w celu wydania w sprawie rozstrzygnięcia co do istoty albo czynności podjętych przez prokuratora prowadzącego lub nadzorującego postępowanie przygotowawcze w celu zakończenia postępowania przygotowawczego lub czynności podjętych przez sąd lub komornika sądowego w celu przeprowadzenia i zakończenia sprawy egzekucyjnej albo innej sprawy dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego. Oceniając konkretną sprawę, sąd będzie musiał uwzględnić takie przesłanki jak charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania.

Podstawowym sposobem uwzględnienia skargi będzie stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie. W skardze wniesionej w toku postępowania będzie możliwe także zgłoszenie przez skarżącego żądania wydania prokuratorowi prowadzącemu lub nadzorującemu postępowanie przygotowawcze wiążących zaleceń, które jednak nie mogą wkraczać w zakres oceny faktycznej i prawnej sprawy. Równocześnie gdy skarga na przewlekłość postępowania jest zasadna, a strona w skardze żądała wydania sądowi rozpoznającemu sprawę co do istoty lub prokuratorowi prowadzącemu lub nadzorującemu postępowanie przygotowawcze wiążących zaleceń, sąd właściwy do rozpoznania skargi zaleci podjęcie odpowiednich czynności w wyznaczonym terminie. Dzisiaj sąd ma jedynie taką możliwość. Zdaniem ustawodawcy obligatoryjne wydawanie zaleceń będzie stanowić realny środek przeciwdziałania dalszemu istnieniu przewlekłości postępowania.

Odszkodowanie za przewlekłość postępowania przygotowawczego ma wypłacać prokuratura okręgowa, w której okręgu doszło do przewlekłości postępowania. W przypadku prowadzenia takiego postępowania przez wydziały zamiejscowe biur ds. przestępczości zorganizowanej Prokuratury Krajowej pieniądze ma wypłacać właściwa prokuratura apelacyjna ze środków własnych tych prokuratur. Zdaniem prokuratorów, takie rozwiązanie nie wyklucza możliwości regresowego dochodzenia zwrotu pieniędzy od prokuratora.

W przypadku przewlekłości postępowania sądowego, odszkodowanie będzie wypłacał sąd prowadzący postępowanie, w którym nastąpiła przewlekłość postępowania ze środków własnych tego sądu.