Konstytucja nie może chronić obywateli przed nimi samymi

@RY1@i02/2014/199/i02.2014.199.183000600.802.jpg@RY2@

prof. Marek Chmaj konstytucjonalista, Szkoła Wyższa Psychologii Społecznej

Senator Bogdan Pęk (PiS) w kontekście przyjętej już ustawy o odwróconym kredycie hipotecznym mówi o próbie wywłaszczania ludzi i zapowiada skargę do Trybunału Konstytucyjnego. Czy to się broni?

Wywłaszczenie nieruchomości polega, ogólnie rzecz biorąc, na pozbawieniu albo ograniczeniu prawa własności czy prawa użytkowania wieczystego i może być dokonane tylko na rzecz Skarbu Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego. Wykorzystywanie tej instytucji w celu opisania działania odwróconego kredytu hipotecznego jest dużym błędem. Umowa o odwrócony kredyt hipoteczny reguluje wyłącznie stosunki pomiędzy jej stronami, podmiotami prawa prywatnego, i wyraża ich wolę.

A co z zarzutem wykorzystywania niekorzystnej sytuacji kredytobiorców przez podmioty oferujące odwrócony kredyt hipoteczny?

Umowa odwróconego kredytu hipotecznego jest zawierana w ramach swobody umów. Nie może zostać nikomu narzucona. Konstytucja nie może chronić obywateli przed nimi samymi, dlatego trudno jest wskazać konkretny jej przepis, na podstawie którego TK mógłby orzec o niekonstytucyjności ustawy, ze względu na "możliwość wykorzystywania niekorzystnej sytuacji kredytobiorców". Stwierdzenie niekonstytucyjności przez trybunał może dotyczyć wyłącznie przepisów prawa, a nie sytuacji ich zastosowania. Zarzuty kierowane w stosunku do instytucji odwróconego kredytu hipotecznego odnoszą się do możliwości jej wykorzystania na niekorzyść kredytobiorców, a nie do brzmienia konkretnych przepisów ustawy. Instytucją mającą na celu ochronę słabszej strony każdego kontraktu jest wskazany w przepisach kodeksu cywilnego wyzysk (art. 388).

Zarzuty wobec ustawy dotyczą też ingerencji w prawo dziedziczenia. Czy możliwość spłaty kredytu przez spadkobierców wystarczy do uznania, że jest ono zachowane?

Z chwilą śmierci kredytobiorcy należąca do niego nieruchomość, objęta odwróconym kredytem hipotecznym, przejdzie na spadkobierców. Ci będą mieli możliwość wyboru spłaty zobowiązania i zachowania nieruchomości albo rezygnacji z praw do nieruchomości, przy braku obowiązku rozliczenia się z bankiem. Prawo do dziedziczenia nie zostanie więc naruszone przepisami ustawy.

Rozmawiał Patryk Słowik