VAT od odszkodowań za wywłaszczenie

doradca podatkowy w MDDP

@RY1@i02/2010/104/i02.2010.104.086.002b.001.jpg@RY2@

Bartosz Bogdański, doradca podatkowy w MDDP

O ile ważnym interesem publicznym można usprawiedliwić wprowadzenie przepisów praktycznie uniemożliwiających właścicielom gruntów opóźnianie inwestycji, o tyle trudno znaleźć usprawiedliwienie dla wad stosowanej procedury powodującej istotne komplikacje podatkowe dla wywłaszczanych podatników VAT.

Wysokość odszkodowania ustala się według stanu nieruchomości w dniu wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej przez wojewodę oraz według jej wartości z dnia, w którym następuje ustalenie wysokości odszkodowania. Podstawą ustalenia wysokości odszkodowania jest wycena biegłego rzeczoznawcy.

Sęk w tym, że procedura ustalania wysokości odszkodowania nie bierze pod uwagę statusu podatkowego właściciela wywłaszczanej nieruchomości. Wycena biegłego zawarta w operacie szacunkowym będzie zawsze wyceną netto. Zasady wyceny nieruchomości są zgodne z europejskimi zasadami wyceny, które są sporządzane w kwotach netto bez uwzględniania zewnętrznych elementów cenotwórczych, takich jak podatki obrotowe, renty planistyczne, hipoteki itp. Zatem wartość rynkowa wywłaszczanego gruntu, którego właścicielem jest osoba fizyczna niebędąca podatnikiem VAT, zostanie ustalona na tych samych zasadach co wartość rynkowa gruntu, którego właścicielem jest podatnik VAT i odszkodowanie zostanie wypłacone w tej samej wysokości.

Szkopuł w tym, że w końcowym rozrachunku przeciętnemu Kowalskiemu pozostanie w kieszeni znacznie wyższa kwota niż wywłaszczanemu przedsiębiorcy właśnie z uwagi na obciążenie VAT. O ile odszkodowanie,, co do zasady nie jest opodatkowane VAT, o tyle w tym przypadku jest ono traktowane jako wynagrodzenie z tytułu dostawy towarów, a nie rekompensata za powstałą szkodę. O takim skutku przesądza art. 7 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług, zgodnie z którym czynnością zrównaną z dostawą towarów jest przeniesienie prawa własności z nakazu organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w imieniu takiego organu lub przeniesienie prawa własności towarów z mocy prawa w zamian za odszkodowanie.

W konsekwencji jeżeli wywłaszczanym na mocy decyzji o lokalizacji drogi będzie podatnik VAT, przejście własności gruntu na rzecz Skarbu Państwa będzie powodowało obowiązek opodatkowania gruntu VAT. Podmiotem zobowiązanym do zapłaty podatku będzie podmiot wywłaszczany, który z uzyskanego odszkodowania będzie musiał zapłacić 22-proc. podatek (przy założeniu, że przedmiotem wywłaszczenia nie będą budynki i budowle zwolnione z VAT). W ujęciu ekonomicznym nie można uznać, że odszkodowanie w pełni będzie pokrywać stratę właściciela nieruchomości, skoro w praktyce podatnik jest zobowiązany przekazać część otrzymanego odszkodowania z powrotem do Skarbu Państwa w formie podatku.

Dlatego też jeżeli przepisy dotyczące zasad wypłacania odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości nie zostaną zmienione, można spodziewać się licznych sporów pomiędzy organami administracji państwowej a wywłaszczanymi podatnikami VAT. Trudno liczyć na to, że wydając decyzję o wysokości odszkodowania, wojewodowie będą liczyć się ze statusem podatkowym właścicieli nieruchomości.

(EM)