Wybrakowane puzzle, czyli VAT w samorządach

Problemów podatkowych w jednostkach samorządu terytorialnego ciąg dalszy. Tym razem chodzi o odszkodowania za wywłaszczenia pod infrastrukturę drogową. W zeszłym tygodniu problem miał rozwiązać Naczelny Sąd Administracyjny, i to w składzie siedmiu sędziów, ale poległ i uchwały nie wydał, bo zagadnienie okazało się trudniejsze, niż przewidywano. W NSA spotkał się księgowy miasta z prawnikiem z izby skarbowej, a obaj mają różne zdania na temat wypłacanych pieniędzy.

Na podstawie ustawy z 10 kwietnia 2003 r. o zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz 687 ze zm.) wojewoda wypłaca na rzecz osób, których nieruchomości zostały zajęte na budowę drogi (wywłaszczone), odszkodowania. Szczególny problem dotyczy miast na prawach powiatu, które spierają się z izbami skarbowymi o to, czy od otrzymanych należności mają odprowadzić podatek od towarów i usług.

Powiat, do którego zadań należy m.in. budowa dróg, nie może samodzielnie dokonać wywłaszczenia terenów pod drogę wojewódzką, lecz musi złożyć wniosek do wojewody. Dotyczy to również nieruchomości należących do Skarbu Państwa. W zakresie gospodarki nieruchomościami reprezentuje go starosta. Jednocześnie na podstawie ustawy z 16 grudnia 2005 r. o finansowaniu infrastruktury transportu lądowego (Dz.U. z 2005 r. nr 267, poz. 2251 ze zm.) podmiotem, który wypłaca odszkodowanie za nieruchomości przejęte na rzecz województwa, jest miasto na prawach powiatu. I koło się zamyka. Okazuje się, że powiat z mocy ustawy musi praktycznie sam zainicjować procedurę uszczuplenia własnego majątku, a potem musi sam sobie wypłacić odszkodowanie.

Skoro samemu sobie, to skąd VAT, jaki i od czego? Przecież nie można mówić o realnym odszkodowaniu, a tym samym o realnym przysporzeniu. Izby skarbowe są jednak nieustępliwe i VAT się domagają. Twierdzą, że powiat nie może być traktowany ulgowo. Dlaczego? Bo liczy się sam fakt wydania nieruchomości, a prawnie zmiana jej własności - czyli coś takiego jak dostawa towaru na gruncie ustawy o VAT (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 177, poz. 1054 ze zm.), która jest opodatkowana. Dla organów skarbowych objęte VAT nie jest samo odszkodowanie, lecz przeniesienie własności gruntu.

Takie sprawy od lat trafiają do sądów, które dotychczas orzekały na korzyść fiskusa, twierdząc, że sytuacja powiatu nie różni się w istotny sposób od sytuacji innych wywłaszczanych podmiotów. Jednak kolejny skład orzekający NSA, do którego trafiła sprawa Jastrzębia-Zdroju, powziął wątpliwość, czy aby na pewno sytuacja miasta nie jest inna od sytuacji prywatnych osób czy przedsiębiorców. Trzech sędziów spytało więc innych siedmiu sędziów, czy dochodzi do realnej wypłaty odszkodowania.

Skład siedmiu sędziów zebrał się 31 marca i zaczął na to pytanie odpowiadać. Poległ, gdy próbował się dowiedzieć, skąd miasto bierze pieniądze na wypłatę odszkodowania. Gdy przedstawiciel miasta zaczął mówić o wirtualnych przesunięciach kwot na kontach miejskiego budżetu oraz braku dotacji państwowych na odszkodowania, to okazało się, że miasto nie otrzymuje nic, a jeszcze ma, realnie rzec biorąc, budżet mniejszy o VAT. Gdy zaś inny sędzia spytał o to, czy miasto w całej tej transakcji wykonuje zadania własne czy zlecone, to wszyscy zgodzili się, że... na wydanie uchwały jest jeszcze za wcześnie.

Swoją drogą przeciętny mieszkaniec Polski może się dziwić, jak to możliwe, żeby spory sądowe mogły w ogóle toczyć samorządy z izbami skarbowymi - przecież dla niego to są jedne publiczne pieniądze. Tracone są więc pieniądze, a także czas sądów administracyjnych, które powołane zostały do kontroli działań administracji publicznej i do rozstrzygania sporów między obywatelami i firmami a urzędami. Tu spiera się urząd z urzędem, i to o VAT, który w teorii ma być płacony przez konsumentów, a odliczany przez przedsiębiorców. Kto w tym urzędowym sporze jest konsumentem, a kto przedsiębiorcą?

@RY1@i02/2014/069/i02.2014.069.08800020a.802.jpg@RY2@

Przemysław Molik przemyslaw.molik@infor.pl

Przemysław Molik

przemyslaw.molik@infor.pl