Jedna danina mimo wpisów w kilku księgach wieczystych

Jeśli została ustanowiona hipoteka łączna, to podatek od czynności cywilnoprawnych płaci się tylko raz - wynika z najnowszego orzecznictwa sądów administracyjnych.

Problem dotyczy sytuacji, gdy jedną wierzytelność zabezpieczono hipoteką obciążającą kilka nieruchomości. Każda z nich gwarantuje zapłatę całości, przy czym wierzyciel ma swobodę wyboru, z których nieruchomości będzie dochodził zaspokojenia swojej należności. Wciąż toczą się spory o to, czy od takiej hipoteki - zwanej łączną - podatek od czynności cywilnoprawnych (PCC) płaci się tylko raz, czy wielokrotnie.

Ostatnio w orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtował się korzystny dla podatników pogląd, że danina jest jednorazowa. Potwierdzeniem tego jest najnowszy wyrok NSA z 27 maja 2014 r. (sygn. akt II FSK 1564/12), a także wcześniejszy z 14 marca 2014 r., sygn. akt II FSK 683/12).

Jedno prawo

Problem wziął się tak naprawdę z braku jasnej odpowiedzi, czy hipotekę łączną uznajemy za jedno prawo. Organy podatkowe zwykle opowiadały się za stanowiskiem, że hipotek jest tyle, ile nieruchomości nimi obciążonych. W rezultacie stwierdzały, że podatek należy się odrębnie od każdej z hipotek.

Boleśnie przekonali się o tym podatnicy, którzy zabezpieczyli jedną wierzytelność w kwocie 12 mln zł na ośmiu nieruchomościach, co znalazło odzwierciedlenie w księgach wieczystych. Organy podatkowe twierdziły, że doszło do ustanowienia tylu hipotek, ile nieruchomości zostało obciążonych, a zatem od każdej z nich należy odprowadzić PCC. Takie działanie fiskusa zakwestionował NSA w wyroku z 27 maja. Przychylił się tym samym do poglądu, że hipotekę łączną należy uważać za jedno prawo.

Stawki PCC

Dotychczasowe niekorzys- tne stanowisko fiskusa w zakresie opodatkowania PCC miało konkretny, często bolesny dla podatników wymiar finansowy. Spory dotyczyły bowiem zwykle hipoteki ustanawianej na zabezpieczenie wierzytelności istniejących, czyli hipoteki zwykłej. Wówczas stawka podatku wynosi 0,1 proc. kwoty zabezpieczonej wierzytelności. Jeśli zatem wartość wierzytelności jest duża, to automatycznie wysoki jest także podatek liczony według stawki procentowej. Tak też było w sprawie dotyczącej wierzytelności na 12 mln zł. Podatek od hipoteki zwykłej wynosił 12 tys. zł, a organ wyliczył go kilka razy.

W przypadku gdy hipoteka zabezpiecza wierzytelności o wysokości nieustalonej (np. również należne odsetki o zmiennej wysokości, koszty postępowania egzekucyjnego), zastosowanie ma zryczałtowana, kwotowa stawka PCC w wysokości 19 zł.

Fiskus uważał, że hipotek jest tyle, ile nieruchomości nimi obciążonych

Procentowa stawka traci na znaczeniu

@RY1@i02/2014/115/i02.2014.115.18300030a.803.jpg@RY2@

Jan Czerwiński Tax Menedżer w kancelarii Domański Zakrzewski Palinka

W 2011 r. w ustawie o księgach wieczystych i hipotece w miejsce dwóch rodzajów hipotek - zwykłej i kaucyjnej - wprowadzono jeden. Dotychczasowa hipoteka zwykła (zabezpieczająca wierzytelności istniejące o ustalonej wysokości) i kaucyjna (zabezpieczająca wierzytelności przyszłe lub o nieustalonej wysokości) została zastąpiona hipoteką, która zabezpiecza wszystkie te wierzytelności. W praktyce możliwe jest więc ustanowienie jednej hipoteki na zabezpieczenie kredytu, w miejsce dwóch. Spowodowało to, że na znaczeniu straciły przepisy ustawy o PCC, różnicujące stawkę podatku w zależności od tego, czy ustanowiona hipoteka zabezpiecza wierzytelność o ustalonej (0,1 proc. wartości zabezpieczonej wierzytelności) lub nieustalonej wartości (19 zł). Nie jest jednak tak, że stawka procentowa PCC w żadnym przypadku nie znajdzie obecnie zastosowania. Nadal bowiem w sytuacji zabezpieczenia hipoteką wierzytelności o ustalonej wysokości podatek należy obliczyć z uwzględnieniem stawki 0,1 proc. Inna sprawa, że podatnicy z pewnością wolą płacić PCC w wysokości 19 zł, stąd o ile w danej sprawie jest to możliwe, hipoteka zabezpiecza nie tylko wierzytelność znaną co do jej wysokości, ale dodatkowo także tę o wysokości nieustalonej.

Magdalena Majkowska

 magdalena.majkowska@infor.pl