Kiedy organy podatkowe mogą poprosić o pomoc sąd

konsultant w TPA Horwath

Artykuł 199a par. 3 Ordynacji podatkowej nakłada obowiązek wystąpienia z powództwem do sądu powszechnego. Materializuje się on w sytuacji, gdy w toku postępowania powstanie wątpliwość co do istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa. Praktyczne trudności wynikają z faktu, że ten obowiązek powstaje na podstawie subiektywnej oceny organu podatkowego co do istnienia lub nieistnienia danego stosunku prawnego.

Sądy wielokrotnie wypowiadały się co do momentu, w którym powstaje ten obowiązek. Zagadnienie to rozważał także Naczelny Sąd Administracyjny, który w wyroku z 22 stycznia 2008 r. (sygn. akt II FSK 1611/06) wyjaśnił, że organ podatkowy ma obowiązek wystąpienia z powództwem o ustalenie, jeżeli w wyniku przeprowadzonego postępowania podatkowego pozostały niedające się usunąć wątpliwości co do istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, z którym związane są skutki podatkowe.

Organ może wystąpić z powództwem o ustalenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa. Oznacza to, że sąd powszechny nie może określić elementów stanowiących stan faktyczny (okoliczności sprawy - np. fakt zrealizowania zawartej umowy) lub skutków podatkowych poczynionych ustaleń. Jego ocenie podlegać może jedynie fakt istnienia stosunku prawnego lub prawa. To stanowisko potwierdził NSA w wyroku z 26 lutego 2009 r. (sygn. akt I FSK 1619/07) stwierdzając, na podstawie art. 199a par. 3 Ordynacji podatkowej, że organ podatkowy nie może wystąpić do sądu z powództwem o ustalenie stanu faktycznego sprawy, gdyż na podstawie tego przepisu organ podatkowy z powództwem takim może wystąpić, gdy z dowodów zgromadzonych w toku postępowania wynikają wątpliwości co do istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, z którym związane są skutki podatkowe.

Po rozpatrzeniu powództwa sąd wydaje wyrok, w którym stwierdza istnienie lub nieistnienie stosunku prawnego lub prawa. Konsekwencje podatkowe, jakie wiążą się z takim wyrokiem, organ określa jednak samodzielnie bez udziału sądu.

(EM)

Ustawa z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.).