Na kim w postępowaniu podatkowym spoczywa ciężar dowodowy

@RY1@i02/2011/055/i02.2011.055.086.006b.001.jpg@RY2@

Michał Goj starszy menedżer w dziale postępowań podatkowych i sądowych Ernst & Young

Wbrew potocznemu rozumieniu, które niestety czasami udziela się samym urzędnikom, organ nie jest stroną postępowania. Nie reprezentuje on więc interesów Skarbu Państwa, które umiejscawiać można by na przeciwnym biegunie interesów podatników. Zadaniem organu podatkowego jest obiektywne (czyli nieskażone potencjalnymi korzyściami wynikającymi z możliwości nałożenia wyższego podatku) ustalenie faktów istotnych z punktu widzenia prawa podatkowego, a następnie odpowiednie zastosowanie prawa do tych faktów.

Jeśli tak zdefiniujemy rolę organu podatkowego, to nie powinno dziwić, że prowadzenie postępowania dowodowego oraz inicjatywa w tym zakresie powinny (zwykle, ale nie zawsze) spoczywać właśnie na organie podatkowym. Innymi słowy, aby nałożyć jakikolwiek podatek czy zakwestionować wysokość podatku przyjętego przez podatnika, organ podatkowy powinien zebrać dowody wskazujące na to, że wysokość podatku jest taka, a nie inna.

Nie może to - rzecz jasna - polegać na przerzuceniu całkowitej odpowiedzialności za rezultaty postępowania dowodowego na organ. Prowadzący sprawę urzędnik, nawet gdyby bardzo chciał (co niestety nie zawsze jest prawdą, choć są i chlubne przykłady), nie będzie przecież mógł zebrać absolutnie wszystkich dowodów bez wsparcia podatnika. Ważne jest jednak, aby wskazywał obszary, które - jego zdaniem - wymagają przeprowadzenia dowodu z uwagi na potrzebę udokumentowania danej okoliczności. To organ jest gospodarzem postępowania, to on jest zatem odpowiedzialny za określenie, które fakty wymagają udowodnienia. Co więcej, jest on zobligowany do zebrania takich dowodów w zakresie, w jakim wie lub może wiedzieć o ich istnieniu. Przekładając te teoretyczne rozważania na nieco bardziej praktyczny grunt, można powiedzieć, że organ nie może np. odmówić odliczenia podatku naliczonego tylko dlatego, że podatnik nie przedstawił faktury, w sytuacji gdy organ go o to nawet nie poprosił.

Rola organu polega także na ocenie dowodów w postępowaniu dowodowym. Z tą funkcją wiązać się powinien kolejny obowiązek po stronie organu, a mianowicie swoisty nakaz drążenia tematu.

Załóżmy, że mamy do czynienia z sytuacją, w której organ wzywa podatnika do udokumentowania wykonania określonych usług na jego rzecz. Podatnik w wykonaniu wezwania, spośród całego stosu dostępnych dowodów wybiera kilkanaście dokumentów, które jego zdaniem niezbicie dowodzą, że usługa miała miejsce, i jednocześnie informuje organ, że jeśli to nie wystarczy, to przedstawi inne dowody. Gdyby organ w takiej sytuacji po prostu uznał, że przedstawione przez podatnika dowody go nie satysfakcjonują i na tej podstawie orzekł na niekorzyść podatnika, stanowiłoby to naruszenie zasady prawdy materialnej w postępowaniu. Podatnik racjonalnie liczył przecież na to, że przedłożone dowody spełniają oczekiwania organu, a jeśli organ ocenił to inaczej, to powinien wezwać podatnika do uzupełnienia dokumentacji, a nie korzystać z nadmiernego optymizmu podatnika i - mając świadomość istnienia innych dowodów - orzekać na niekorzyść podatnika.

Niezależnie od obowiązków spoczywających na organie dobrze jest jednak samemu dbać o swoje interesy w toku postępowania dowodowego i podejmować wysiłki w celu udowodnienia poszczególnych faktów. Podatnik ma możliwość zgłaszania dowodów w toku całego postępowania i warto z tego prawa korzystać.

EM