Przedawnienia przerywane tylko po zawiadomieniu

3 czerwca 2013 r. Naczelny Sąd Administracyjny uchwalił, że zastosowanie środka egzekucyjnego przerywa bieg terminu przedawnienia podatku, gdy podatnik zostanie zawiadomiony o jego zastosowaniu przed upływem terminu przedawnienia. Co to oznacza?

Uchwała NSA jest korzystna, zwłaszcza dla tych, wobec których organy podatkowe wszczynają kontrole przed samym upływem terminu przedawnienia podatku, robiąc następnie wszystko, by nie dopuścić do wygaśnięcia zobowiązania podatkowego przez przedawnienie. Często decyzji wydanej np. na trzy tygodnie przed upływem terminu przedawnienia organ nadaje rygor natychmiastowej wykonalności, a następnie przystępuje do stosowania środków egzekucyjnych, by zyskać dalsze pięć lat na kontrolowanie podatnika. NSA przesądził, że samo zastosowanie środka egzekucyjnego, np. zajęcie rachunku bankowego, które jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, nie będzie wystarczające dla przerwania biegu terminu przedawnienia i zyskania przez organ na czasie. Istotne będzie także to, by zawiadomienie o zajęciu, jakie organ egzekucyjny musi wystosować również do podatnika, zostało mu doręczone przed upływem terminu przedawnienia. Przykładowo zawiadomienie banku o zajęciu rachunku bankowego podatnika dokonane 31 grudnia 2013 r. nie będzie mogło przerwać biegu terminu przedawnienia zobowiązania w podatku od nieruchomości za rok 2008, jeśli również w tym samym dniu podatnik nie otrzyma zawiadomienia o tym, że zajęto posiadane przez niego rachunki bankowe. Dla podatnika będzie to zasadniczo równoznaczne z wygaśnięciem zobowiązania podatkowego przez przedawnienie, czyli z uwolnieniem od obowiązku zapłaty podatku.

Jakie konsekwencje może mieć stanowisko NSA dla sposobu działania organów podatkowych?

Teza uchwały może wpłynąć pozytywnie na czas trwania postępowań aparatu skarbowego, a na pewno na wybór momentu, w którym są one wszczynane. Przyjęcie stanowiska, że samo zastosowanie środka egzekucyjnego, np. zajęcie rachunku bankowego, nie jest jeszcze przesądzające dla przerwania biegu terminu przedawnienia, zapobiegnie wszczynaniu postępowań podatkowych na 3-, 4 miesiące przed przedawnieniem zobowiązań. Dla możliwości dalszego kontrolowania podatnika przez kolejnych pięć lat i ściągnięcia należności organ będzie musiał bowiem nie tylko wydać i doręczyć podatnikowi decyzję i postanowienie o rygorze natychmiastowej wykonalności oraz zawiadomić np. bank lub pracodawcę o zajęciu rachunku bankowego podatnika lub należnego mu wynagrodzenia za pracę, ale także zdążyć z doręczeniem zawiadomienia o dokonanych zajęciach. Jeśli trzy pierwsze działania organ wykona przed upływem terminu przedawnienia, a zawiadomienie o zajęciach egzekucyjnych dotrze do podatnika już po upływie tego terminu, podatek ulegnie przedawnieniu. Na skutek tego postępowanie egzekucyjne będzie musiało zostać umorzone, podobnie jak postępowanie podatkowe, o ile podatnik odwołał się od decyzji.

W ostatnim czasie problematyką przedawnienia zobowiązań podatkowych zajmował się zarówno NSA, jak i Trybunał Konstytucyjny (wyrok z 17 lipca 2012 r., sygn. akt P 30/11). To dobrze dla podatników, że ich orzeczenia są spójne...

Trybunał Konstytucyjny zajmował się kwestią wielokrotnego przerywania biegu terminu przedawnienia przez stosowanie środków egzekucyjnych, uznając ten stan za zgodny z konstytucją. Równocześnie orzekając o dopuszczalności zawieszenia przedawnienia przez wszczęcie postępowania karnego skarbowego trybunał zwrócił uwagę na konieczność przestrzegania przez fiskusa zasady zaufania podatników do państwa i stanowionego przez nie prawa. Z tego też względu uznał, że wszczęcie postępowania karnego skarbowego bez zawiadomienia podatnika - i to przed upływem terminu przedawnienia - o tym, że podatek z tego właśnie względu nie ulegnie przedawnieniu, jest niewystarczające, a jako takie sprzeczne z konstytucją. Tę samą myśl dostrzegam w motywach omawianej uchwały NSA, który dla przerwania biegu przedawnienia nakazał zawiadamiać podatników przed upływem pięcioletniego terminu o zastosowanych środkach egzekucyjnych. Zatem przedawnienie zyskuje na znaczeniu, skoro dla TK i NSA istotne jest, by wszelkie działania aparatu skarbowego wpływające na sytuację podatkową podatnika były dokonywane przed upływem jego terminu. Z punktu widzenia podatników tę linię orzeczniczą należy ocenić pozytywnie.

@RY1@i02/2013/113/i02.2013.113.183000500.803.jpg@RY2@

Fot. wojek górski

Maciej Zborowski, adwokat, współpracownik Kancelarii Ożóg i Wspólnicy

Działania fiskusa wpływające na sytuację podatnika muszą być dokonane przed upływem terminu przedawnienia

Rozmawiał Przemysław Molik