Organ musi rzetelnie ustalić, kto był wspólnikiem spółki

Odpowiedzialność osób trzecich powstaje po doręczeniu konstytutywnej decyzji orzekającej o ich odpowiedzialności. Tym samym obowiązkiem organu II instancji jest ustalenie stanu faktycznego i prawnego obowiązującego na dzień wydania zaskarżonej decyzji, a nie decyzji organu I instancji. Zmiana okoliczności faktycznych w trakcie postępowania odwoławczego, zgłaszana przez osobę trzecią organowi, powinna zostać zweryfikowana przez organ II instancji w ramach dodatkowego postępowania dowodowego i uwzględniona przez organ odwoławczy w treści wydanej decyzji.

Organ podatkowy orzekł o odpowiedzialności wspólnika spółki jawnej jako osoby trzeciej za jej zaległości z tytułu VAT. Wspólnik podniósł, że nie ma przesłanek do orzeczenia wobec niego o odpowiedzialności za długi spółki. W jego ocenie nie ustalono kwoty zaległości spółki i wysokości kwoty, za jaką ma odpowiadać jako osoba trzecia. Ponadto organ nie wyjaśnił w sposób kompleksowy jego sytuacji majątkowej, w tym zdolności płatniczych, oraz nie przesłuchał jego osoby w charakterze strony. Organy podatkowe nie zmieniły jednak swojej decyzji i ostatecznie sprawa trafiła do sądu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku uwzględnił skargę wspólnika. Sąd zauważył, że w sprawie zastosowanie miał art. 115 Ordynacji podatkowej (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.) w brzmieniu obowiązującym do 1 stycznia 2009 r. Zgodnie z tą regulacją wspólnik spółki cywilnej, jawnej, partnerskiej oraz komplementariusz spółki komandytowej albo komandytowo-akcyjnej, niebędący akcjonariuszem, odpowiadał całym swoim majątkiem solidarnie ze spółką i z pozostałymi wspólnikami za zaległości podatkowe spółki i wspólników, wynikające z działalności spółki. Przepis ten miał zastosowanie również do byłego wspólnika, jeżeli wynikające z działalności spółki zaległości podatkowe spółki oraz innych wspólników powstały w okresie, gdy był on wspólnikiem. Odpowiedzialność wspólników spółki jawnej powstaje, zgodnie z ogólną regułą odpowiedzialności osób trzecich, po doręczeniu konstytutywnej decyzji orzekającej o takiej odpowiedzialności.

Sąd podkreślił, że aby orzec o odpowiedzialności osoby trzeciej, konieczne jest ustalenie, iż zaległości podatkowe powstały w czasie trwania spółki i miały związek z jej działalnością. Jednocześnie, aby ustalić zakres tej odpowiedzialności, niezbędne jest wskazanie, czy stroną prowadzonego postępowania jest aktualny czy też były wspólnik spółki. O ile bowiem aktualny wspólnik odpowiada za wszystkie zaległości ciążące na spółce, tak były wspólnik ponosi odpowiedzialność jedynie za zaległości powstałe w okresie, gdy był wspólnikiem. W ocenie WSA to na organach podatkowych, stosownie do ogólnych reguł prowadzenia postępowania dowodowego, ciąży obowiązek ustalenia powyższych okoliczności, mających kluczowe znaczenie dla ustalenia zakresu odpowiedzialności wspólników. Informacje dotyczące składu osobowego wspólników spółki powinny być aktualne na dzień wydawania przez organ I instancji decyzji określającej zakres ich odpowiedzialności. Powyższa zasada dotyczy również decyzji ostatecznych wydawanych przez organ II instancji.

Decyzja w przedmiocie odpowiedzialności osoby trzeciej ma charakter konstytutywny. Zatem dopiero doręczenie takiej decyzji skutkuje powstaniem zobowiązania osoby trzeciej do zapłaty zaległości. Egzekucja tej należności jest dopuszczalna jedynie wówczas, gdy egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub części bezskuteczna. Sąd zauważył, że na dzień wydania przez dyrektora izby skarbowej decyzji skarżący nie był już wspólnikiem tejże spółki. Z odpisu z KRS-u wynika, że skarżący był wspólnikiem do 18 grudnia 2009 r., zaś decyzja ostateczna o jego odpowiedzialności jako wspólnika została wydana w lutym 2010 r. Tym samym nie można zgodzić się, że w dacie wydania zaskarżonej decyzji skarżący był wspólnikiem spółki jawnej i odpowiadał za zaległości podatkowe za okres wymieniony w tej decyzji.

opracowała Aleksandra Tarka