Rozprawa administracyjna nie może być formą wyjaśniania stanu sprawy

Rozprawa podatkowa jako środek dowodowy postępowania odwoławczego ograniczona jest przesłankami ustawowymi i oceną uzasadnionych racji zastosowania tego dowodu. Rozprawa administracyjna nie może być bowiem formą wyjaśniania zasadniczych wątpliwości stanu faktycznego sprawy.

W 2002 roku podatniczka prowadziła własną działalność gospodarczą, a wraz z mężem działy specjalne produkcji rolnej. Po kontroli organ zakwestionował rozliczenie podatkowe małżonków. W jego ocenie podatniczka nieprawidłowo zaliczyła do kosztów uzyskania przychodów kwotę z tytułu usług transportowych, które wykonane zostały na rzecz męża.

Sprawa kilka razy trafiła na wokandę sądów administracyjnych. Ostatecznie sąd orzekł na niekorzyść podatników. Sąd przypomniał, że organ odwoławczy może uchylić decyzję I instancji i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości lub w znacznej części. Organ odwoławczy ma też prawo przeprowadzić rozprawę w toku postępowania. Może to uczynić na wniosek strony, a także z urzędu, jeżeli zachodzi potrzeba wyjaśnienia istotnych okoliczności stanu faktycznego sprawy przy udziale świadków lub biegłych albo w drodze oględzin lub sprecyzowania argumentacji prawnej prezentowanej przez stronę w toku postępowania.

Jak zauważył sąd, organ odwoławczy, uchylając decyzję organu I instancji, zwrócił uwagę na konieczność ustalenia, na jakiej podstawie wyłączono z kosztów uzyskania przychodów pełną wartość rachunków wystawionych za usługi transportowe. Z zeznań i oświadczeń tego ostatniego wynikało, że nie wszystkie zakwestionowane usługi świadczył na rzecz męża podatniczki, ale też na rzecz innej firmy. Należało zatem wyjaśnić, w jakim zakresie usługi były świadczone na rzecz tego podmiotu, bo jedynie ich wartość mogła zostać zaliczona do kosztów podatkowych.

Sąd wskazał, że istotą zasady dwuinstancyjności postępowania jest prawo strony do dwukrotnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy. Właściwość organu odwoławczego do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy jest ograniczona. W razie gdy w postępowaniu przed organem I instancji nie przeprowadzono wymaganego przepisami prawa procesowego postępowania wyjaśniającego lub było ono przeprowadzone w sposób dotknięty kwalifikowaną wadliwością, organ odwoławczy ma wyłącznie kompetencje kasacyjne. Zakres dopuszczalności rozprawy w celu wyjaśnienia istotnych okoliczności stanu faktycznego nie może naruszać zasady dwuinstancyjności.

W ocenie sądu rozprawa administracyjna jako środek dowodowy postępowania odwoławczego ograniczona jest przesłankami ustawowymi i oceną uzasadnionych racji zastosowania tego dowodu. Rozprawa administracyjna nie może być bowiem formą wyjaśniania zasadniczych wątpliwości stanu faktycznego sprawy.

Zdaniem sądu organ odwoławczy prawidłowo uznał, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie zawiera żadnych informacji ani danych, które pozwoliłyby mu na ustalenie wartości usług transportowych świadczonych na rzecz firmy zewnętrznej. Zakres i charakter okoliczności koniecznych do ustalenia stanu faktycznego sprawy wykracza poza możliwości dowodowe organu odwoławczego.

opracowała Aleksandra Tarka