Podatnik nie musi przewidywać, że zostanie oszukany przez syndyka

Osoba prowadząca działalność gospodarczą nie musi wkalkulowywać w ryzyko gospodarcze bezprawnego działania syndyka. Zaległości podatkowe powstałe na skutek bezprawnego działania syndyka są czynnikami niezależnymi od sposobu postępowania podatników.

Podatnicy wystąpili o umorzenie zaległych należności podatkowych. Małżonkowie powołali się na trudną sytuację finansową. Wskazali, że jedynym źródłem utrzymania rodziny jest renta męża, żona jest bezrobotna, a na utrzymaniu mają studiującego syna. Dodali, że należności podatkowe objęte wnioskiem o udzielenie ulgi podatkowej powstały w trakcie prowadzonej przez żonę działalności gospodarczej. Zdaniem wnioskodawców dług powstał bez ich winy, przez bezprawne działanie syndyka, który uniemożliwił zabranie maszyn z dzierżawionego zakładu i sprzedał je wbrew orzeczeniu sądu. Brak maszyn uniemożliwił prowadzenie działalności gospodarczej.

Ostatecznie organy podatkowe obu instancji odmówiły umorzenia zaległości. Co prawda organy uznały, że w przedmiotowej sprawie wystąpił ważny interes podatników z uwagi na trudną sytuację finansową i życiową, jednak analizując przyczynę powstania zaległości podatkowej, organ nie znalazł podstaw do udzielenia ulgi. Ponadto sytuacja związana ze sprzedażą maszyn przez syndyka jest elementem ryzyka związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą. Organy podatkowe nie stwierdziły też wystąpienia interesu publicznego.

Małżonkowie zaskarżyli odmowę i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uwzględnił ich skargę. Sąd przypomniał, że organ podatkowy, na wniosek podatnika, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe oraz odsetki za zwłokę. W ocenie WSA organ może umorzyć (w całości lub w części) zaległość podatkową w tych przypadkach, kiedy występuje chociaż jedna z przesłanek, tj. albo ważny interes podatnika, albo interes publiczny, albo kiedy występują obie te przesłanki łącznie. Sąd zgodził się, że decyzja w tym przypadku ma charakter uznaniowy.

Jednocześnie przypomniał, że przez ważny interes podatnika należy rozumieć nadzwyczajne względy, które mogłyby zachwiać podstawami egzystencji podatnika. Interes taki występuje w sytuacjach wyjątkowych, gdy niemożność uregulowania zaległości podatkowych spowodowana jest przypadkami losowymi, takimi jak: klęska żywiołowa powodująca utratę majątku, trwała niezdolność zarobkowania wywołana chorobą, kalectwo itp. Pojęcie interesu publicznego oznacza dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego itp.

Sąd podkreślił, że zakres uznania administracyjnego nie jest nieograniczony i nie może dotyczyć tego etapu postępowania, który dotyczy ustalenia stanu faktycznego oraz wiąże się z oceną istnienia przesłanek umorzenia zaległości podatkowej.

Zdaniem sądu w sprawie wystąpiła przesłanka interesu publicznego jako przesłanki umorzenia zaległości. Sąd nie zgodził się z organami podatkowymi, że osoba prowadząca działalność gospodarczą powinna wkalkulować bezprawne działanie syndyka w ryzyko gospodarcze związane z tą działalnością. Sąd uznał, że zaległości podatkowe powstały na skutek czynników niezależnych od sposobu postępowania podatników. Niewątpliwie, działania syndyka, który wbrew orzeczeniu sądu sprzedaje maszyny należące do podatniczki, trzeba uznać za sprzeczne z prawem. Podatniczka wykazała należytą staranność w dochodzeniu swoich praw, ponieważ zwróciła się do sądu o wyłączenie maszyn z masy upadłości niezwłocznie po tym, gdy syndyk odmówił jej ich wydania. Zdaniem WSA działanie syndyka uniemożliwiło jej prowadzenie działalności gospodarczej, bo konsekwencją utraty maszyn był brak możliwości wykonania zleceń na rzecz kontrahentów. To z jego winy podatniczka została pozbawiona realnej możliwości wywiązania się z obowiązku zapłaty podatku.