Podatnik musi zapewnić sobie wolny czas na przesłuchanie

Kara porządkowa nakładana na podstawie przepisów ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 749) stanowi sankcję administracyjną (nie jest karą w znaczeniu przepisów prawa karnego). Mimo to przy jej stosowaniu organ podatkowy powinien nawiązywać do niektórych zasad prawa karnego, takich jak np. zasada adekwatności kary.

Naczelnik urzędu skarbowego w drodze postanowienia nałożył na skarżącego karę porządkową w wysokości 1 tys. zł w związku z nieusprawiedliwionym niestawiennictwem na wezwania w celu przesłuchania w charakterze świadka w urzędach skarbowych. Podatnik wniósł o uchylenie tej kary jako bezpodstawnej. Uzasadniał, że w dniach wskazanych w wezwaniach przebywał w podróżach służbowych, a specyfika jego pracy nie pozwala na zaplanowanie z 2-tygodniowym wyprzedzeniem terminu, w którym mógłby stawić się w urzędzie.

Organ odmówił uchylenia kary porządkowej. Wskazał, że podatnik wielokrotnie uchylał się od obowiązku stawiennictwa w urzędzie, tłumacząc się licznymi podróżami służbowymi zleconymi przez pracodawcę. Organ przychylił się do prośby skarżącego i umożliwił złożenie zeznań przed urzędem skarbowym właściwym ze względu na jego miejsce zamieszkania. Jednak mimo to skarżący nie stawił się na przesłuchanie i nie usprawiedliwił nieobecności. Naczelnik urzędu skarbowego w celu umożliwienia stawiennictwa na przesłuchanie podjął próbę ustalenia terminu z pracodawcą skarżącego, który oświadczył, że od 12 do 16 października 2009 r. świadek prawdopodobnie będzie mógł stawić się na wezwanie. W wyznaczonym terminie świadek nie stawił się, nie usprawiedliwił także swojej nieobecności. Natomiast 14 października 2009 r. pracodawca złożył kolejne pismo informujące, że świadek jest w podróży służbowej. Wobec takich okoliczności naczelnik urzędu skarbowego uznał, że podróż służbowa, która odbywa się w porozumieniu i na zlecenie pracodawcy, w sprawie którego świadek ma składać zeznania, nie stanowiła okoliczności usprawiedliwiającej nieobecność świadka.

Dyrektor izby skarbowej utrzymał w mocy postanowienie naczelnika. Wskazał, że z uwagi na konieczność przeprowadzenia postępowania kontrolnego organ zasadnie wezwał skarżącego do osobistego stawiennictwa. Mimo prawidłowości sporządzenia i doręczenia wezwań świadek nie zastosował się do żądania organu, ani nie usprawiedliwił swojej nieobecności. Podatnik złożył skargę do sądu, ale WSA w Warszawie ją oddalił. W ocenie sądu, jeśli także z pracodawcą uzgodniono, kiedy skarżący nie będzie przebywał w delegacji, i mimo skutecznego doręczenia wezwań do stawiennictwa w urzędzie w celu złożenia zeznań świadek ani razu nie stawił się na wezwanie, w żaden też sposób nie usprawiedliwił swojej nieobecności, to nałożenie kary przez organ było zasadne.

Podatnik złożył skargę kasacyjną do NSA, zarzucając sądowi wojewódzkiemu naruszenie przepisów prawa materialnego oraz prawa procesowego.

NSA nie podzielił zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego podnoszonych przez autora skargi. Przyjęta w zaskarżonym wyroku wykładnia art. 262 par. 1 i 6 Ordynacji podatkowej oraz ocena prawidłowości zastosowania w realiach rozpoznawanej sprawy była prawidłowa. Przepis art. 262 par. 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej stanowi, że strona, pełnomocnik strony, świadek, biegły, którzy mimo prawidłowego wezwania organu podatkowego nie stawili się osobiście bez uzasadnionej przyczyny, mimo że byli do tego zobowiązani, mogą zostać ukarani karą porządkową do 2,6 tys. zł (obecnie 2,7 tys. zł). Sąd podkreślił, że celem tej regulacji jest zdyscyplinowanie uczestników postępowania i wymuszenie posłuchu postanowieniom organów podatkowych. Równocześnie ma zapewnić sprawny przebieg postępowania i wydanie rozstrzygnięcia w przewidzianym ustawowo terminie.

Oprac. Przemysław Molik

z 17 lipca 2012 r. (sygn. akt II FSK 2602/10), prawomocny.