Klauzula niby dla dużych podatników, ale mali nie mogą się czuć bezpiecznie

Zgodnie z opublikowanym przez Ministerstwo Finansów projektem ustawy z 9 lipca 2014 r. o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw, 1 stycznia 2016 r. w polskim systemie prawa podatkowego ma zostać przywrócona klauzula przeciwko unikaniu opodatkowania.

Klauzula zaczęła obowiązywać na gruncie ordynacji podatkowej w 2003 r., jednak została uchylona w 2004 r. w wyniku wyroku Trybunału Konstytucyjnego (sygn. akt K 4/03), który uznał jej brzmienie za niezgodne z konstytucją. TK nie zakwestionował samej idei wprowadzenia "ogólnej normy obejścia prawa podatkowego", jednak podkreślił, że jej normatywne brzmienie musi respektować wymogi konstytucyjne. Już po krótkiej analizie projektu nowelizacji w tym zakresie można stwierdzić, iż obecnie proponowane przez Ministerstwo Finansów przepisy nie uwzględniają tych wytycznych.

Przede wszystkim należy zauważyć, iż użyte w konstrukcji klauzuli liczne pojęcia nieostre doprowadzą do prawotwórczej działalności organów stosujących prawo. Bo jak ocenić "znaczną korzyść majątkową"? W stosunku do wielkiego podmiotu nawet kilkumilionowa oszczędność może okazać się nieznaczna, a dla małego podatnika kilka tysięcy złotych może już taki walor posiadać. Należy zwrócić również uwagę, iż niektóre pojęcia będą inaczej interpretowane przez podatnika, a inaczej przez organ podatkowy. Wydaje się bowiem, iż "rozsądnie działający podmiot" prowadzi swoją działalność gospodarczą w taki sposób, aby osiągnąć jak najwięcej korzyści, co wiąże się m.in. z redukcją obciążeń podatkowych. W opozycji do takiej interpretacji może stać jednak "prawdziwy cel i istota przepisów podatkowych", za który organ podatkowy prawdopodobnie uzna pomnażanie dochodów budżetu państwa.

Autorzy projektu nowelizacji chyba zapominają, iż planowanie podatkowe jest legalną metodą obniżenia ciężaru podatkowego. Zachęca do tego sam ustawodawca, różnicując skutki podatkowe poszczególnych czynności prawnych. Wprowadzenie klauzuli ma zapobiegać unikaniu opodatkowania, które polega na podejmowaniu czynności dopuszczalnych przez prawo, a jednak nieaprobowanych przez ustawodawcę. Problem polega jednak na tym, iż nie można ustalić jasnej granicy, która wskazywałaby, które działania mieszczą się w ramach planowania podatkowego, a które stanowią już obejście prawa podatkowego. Należy zwrócić uwagę, iż zgodnie ze stanowiskiem judykatury: "Jeżeli obowiązujący porządek prawny stwarza podatnikowi możliwość wyboru kilku legalnych konstrukcji do osiągnięcia zamierzonego celu gospodarczego, z których każda będzie miała inny wymiar podatkowy, to wybór najkorzystniejszego podatkowo rozwiązania nie może być traktowany jako obejście prawa" (wyrok WSA w Warszawie z 30 marca 2004 r., sygn. akt III SA 2984/02).

Choć Ministerstwo Finansów stoi na stanowisku, że klauzula będzie stosowana wyjątkowo - jedynie w szczególnych przypadkach, przeciwko sztucznym schematom wykorzystywanym przez duże spółki, to w projekcie brak jest jakichkolwiek przepisów, które zapewniałyby ograniczenia w stosowaniu klauzuli jedynie do powyższych przypadków. Ministerstwo Finansów zakłada, iż powstanie w jego ramach wyspecjalizowana komórka, w której zostanie utworzonych 20 etatów. Takie założenie rzeczywiście ogranicza możliwość stosowania nowej regulacji w sposób masowy, jednakże komórkę można szybko rozbudować. A zatem nie ma żadnej gwarancji, że w momencie pogorszenia się stanu finansów publicznych państwa klauzula ta nie będzie dotyczyć również małych podatników. Oznacza to, iż po wprowadzeniu klauzuli każdy podatnik będzie pozostawał w nieustannej niepewności co do tego, czy ważne czynności prawne, których dokonuje, nie zostaną uznane przez organ podatkowy za działania zmierzające do obejścia prawa podatkowego.

@RY1@i02/2014/154/i02.2014.154.07100020c.804.jpg@RY2@

Marek Szczepanik partner, Kancelaria Ożóg Tomczykowski Sp. z o.o.

Marek Szczepanik

partner, Kancelaria Ożóg Tomczykowski Sp. z o.o.

@RY1@i02/2014/154/i02.2014.154.07100020c.805.jpg@RY2@

Anna Romińska junior associate, Kancelaria Ożóg Tomczykowski Sp. z o.o.

Anna Romińska

junior associate, Kancelaria Ożóg Tomczykowski Sp. z o.o.