Spadkobierca rozliczy umorzoną pożyczkę spadkodawcy

Firma udziela pożyczek pracownikom zgodnie z regulaminem zakładowego funduszu świadczeń socjalnych (ZFŚS). W uzasadnionych okolicznościach, takich jak trudna sytuacja życiowa, rodzinna lub materialna, spółka na wniosek pożyczkobiorcy może umorzyć w całości lub w części niespłaconą pożyczkę. O umorzenie ubiegają się głównie byli pracownicy - emeryci i renciści. Długoterminowy charakter pożyczek powoduje, że występują przypadki zaprzestania spłaty pożyczki przez byłego pracownika (emeryta lub rencistę) z powodu jego śmierci. Czy umorzenie pożyczki, gdy pożyczkobiorca zmarł, powoduje powstanie u spadkobiercy przychodu podlegającego opodatkowaniu PIT lub podatkiem od spadków i darowizn?

Jak wynika z kodeksu cywilnego (Dz.U. z 1964 r. nr 16, poz. 93 z późn. zm.), prawa i obowiązki zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na spadkobierców. Niespłacone świadczenie z tytułu zaciągniętej przez spadkodawcę pożyczki stanowi zatem dług spadkowy. W przypadku umorzenia pożyczki po śmierci pożyczkobiorcy wartość umorzonej pożyczki stanowi podlegający opodatkowaniu PIT przychód spadkobierców, którzy przejęli obowiązki dłużnika.

Przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości.

W konsekwencji otrzymanie pożyczki jest obojętne podatkowo. Przychód po stronie pożyczkobiorcy pojawia się dopiero w momencie, kiedy dochodzi do umorzenia pożyczki lub jej części. Przy umorzeniu pożyczki za życia pracownika wartość umorzenia stanowi przychód pracownika. Jeśli umorzenie następuje po śmierci pożyczkobiorcy (pracownika), a w regulaminie ZFŚS lub w umowie o udzielenie pożyczki zawarto zapis o obowiązku uregulowania niespłaconych rat przez spadkobierców po śmierci pożyczkobiorcy, to udzielona pożyczka umorzona zostaje spadkobiercy, a nie pracownikowi. W tej sytuacji przychód w rozumieniu przepisów ustawy o PIT (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.) uzyskuje spadkobierca przejmujący obowiązki dłużnika. Zatem gdy po śmierci pożyczkobiorcy dochodzi do umorzenia pożyczki spadkobiercy, który przejął obowiązki dłużnika, u tego spadkobiercy powstaje przychód w rozumieniu przepisów ustawy o PIT. Przychód ten odpowiada wartości umorzonej pożyczki lub jej części.

Natomiast wyłącznie w sytuacji gdy żadne zapisy nie precyzują obowiązku uregulowania niespłaconych rat pożyczki przez spadkobiercę, a udzielona pożyczka umarzana jest zmarłemu pracownikowi, na pracodawcy nie ciążą obowiązki płatnika z przedmiotowego tytułu w stosunku do spadkobierców zmarłego pracownika.

W omawianej sprawie dotyczącej umorzenia pożyczki w związku ze śmiercią pożyczkobiorców, ponieważ na skutek śmierci ustaje byt prawnopodatkowy pożyczkobiorców jako podatników, a żadne zapisy nie precyzują obowiązku uregulowania niespłaconych rat pożyczki przez spadkobierców, zaś udzielone pożyczki umarzane są zmarłym pracownikom (pożyczkobiorcom), na spółce nie ciążą obowiązki płatnika podatku dochodowego od osób fizycznych z przedmiotowych tytułów.

dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z 17 stycznia 2012 r. (nr ILPB2/415-1011/11-6/AJ).

Oprac. Ewa Matyszewska