Bułgarskie świadczenia emerytalne są nieopodatkowane

Od 1 stycznia 2007 r. Bułgaria jest członkiem Unii Europejskiej. Spowodowało to również napływ pracowników z Unii Europejskiej, w tym z Polski. Jak wskazuje Barbara Kolimeczkow, starszy menedżer w PricewaterhouseCoopers, część z nich już wcześniej wykonywała pracę w Bułgarii. Pozostali pojawili się na terytorium kraju w wyniku nowych inicjatyw handlowych i ekonomicznych.

- Wykonywanie przez nich pracy, niejednokrotnie przez regularne, długie okresy oraz perspektywa uzyskania w przyszłości świadczeń emerytalnych z systemu bułgarskiego spowodowały konieczność przyjrzenia się temu systemowi tak z punktu widzenia podatkowego, jak i ubezpieczeń społecznych - podkreśla Barbara Kolimeczkow.

Wysokość składek

Bułgarski system emerytalny składa się z trzech filarów: obowiązkowego systemu publicznego (I filar), obowiązkowego systemu uzupełniającego (II filar) oraz dobrowolnego (prywatnego) ubezpieczenia emerytalnego (III filar). Jak wyjaśnia Krystian Rakoniewski, konsultant w PricewaterhouseCoopers, wysokość składek na ubezpieczenie emerytalne oraz jej podział na część finansowaną przez pracodawcę oraz pracownika uzależniona jest od tzw. kategorii świadczonej pracy oraz wieku pracownika. System bułgarski wyróżnia obecnie trzy kategorie świadczonej pracy, dwie pierwsze obejmują osoby wykonujące pracę szczególnie niebezpieczną lub szczególnie niezdrową (górnicy, personel lotniczy), natomiast trzecia kategoria dotyczy pozostałych osób (jest to również najbardziej powszechna grupa osób aktywnych zawodowo w Bułgarii). Jak podkreśla Krystian Rakoniewski, pracownicy urodzeni przed 1 stycznia 1960 r. obowiązkowo uczestniczą jedynie w I filarze systemu publicznego. Wysokość składki emerytalnej w ramach I filaru (dla trzeciej kategorii świadczonej pracy) wynosi 8 proc. podstawy jej wymiaru (tj. wynagrodzenia brutto) ze środków pracownika oraz 10 proc. z funduszy pracodawcy. Pracownicy w tej grupie wiekowej nie mają dostępu (nawet na zasadzie dobrowolności) do II filaru. Pracownicy urodzeni po 31 grudnia 1959 r. uczestniczą obligatoryjnie zarówno w I, jak i II filarze ubezpieczenia emerytalnego.

Barbara Kolimeczkow dodaje, że do obowiązkowego systemu publicznego wpłacane jest 5,8 proc. składki ze środków pracownika oraz 7,2 proc. ze środków pracodawcy, natomiast kolejne 2,2 proc. przekazywane jest z funduszy pracownika oraz 2,8 proc. z funduszy pracodawcy do obowiązkowego systemu uzupełniającego (II filar). Zatem, suma składek finansowanych przez pracownika i pracodawcę w obu tych wariantach uzależnionych od wieku pracownika jest identyczna (pracownicy urodzeni przed 1 stycznia 1960 r. łącznie finansują wspólnie z pracodawcą 18 proc. składki, która w całości trafia do I filaru, natomiast pracownicy młodsi łącznie z pracodawcą finansują 13 proc. składki zasilającej I filar, oraz kolejne 5 proc. składki przekazywanej do II filaru). Składki dotyczące 1 i 2 kategorii pracy są wyższe o 3 punkty procentowe w odniesieniu do I filaru i odpowiednio 12 lub 7 punktów procentowych (w zależności od tego, czy do czynienia mamy z 1 czy 2 kategorią pracy) w zakresie uczestnictwa w II filarze. Minimalna miesięczna podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne (w ramach I i II filaru) wynosi obecnie 240 lewów bułgarskich (BGN, tj. ok. 520 zł). Istnieje również miesięczna kwota maksymalna, ograniczająca podstawę wymiaru omawianej składki, która obecnie wynosi 2 tys. lewów (tj. ok. 4,2 tys. zł).

Pomoc państwa

Interesującym rozwiązaniem jest wsparcie rządu Bułgarii w zakresie finansowania składek na ubezpieczenie emerytalne zasilające I filar. Jak zaznacza Mina Kapsazova, menedżer w PricewaterhouseCoopers w Bułgarii, w roku 2009 budżet państwa finansuje dodatkowe 12 proc. składki przekazywanej do obowiązkowego systemu publicznego (niezależnie od wieku ubezpieczonego). W konsekwencji, łącznie 30 proc. wynagrodzenia brutto wypłacanego pracownikowi wykonującemu pracę w trzeciej kategorii zaszeregowania (z zastrzeżeniem minimalnej i maksymalnej kwoty wymiaru składki) przekazywane jest na obligatoryjne ubezpieczenie emerytalne (w ramach jedynie I lub I i II filaru).

- III filar, podobnie jak w Polsce, obejmuje dobrowolne, prywatne ubezpieczenie emerytalne, w tym pracownicze plany emerytalne (jednak plany prowadzone przez pracodawców są rzadko spotykane w Bułgarii) - wyjaśnia Barbara Kolimeczkow.

Wskazuje też, że składki finansowane ze środków pracownika na ubezpieczenie emerytalne (wpłacane zarówno do I jak i II filaru) są w pełni odliczalne od dochodu (tj. przed obliczeniem podatku). Podobnie, prawo bułgarskie przewiduje możliwość odliczenia od dochodu składek wpłacanych na dobrowolne, prywatne ubezpieczenie emerytalne, jednak takie odliczenie limitowane jest do 10 proc. kwoty stanowiącej podstawę opodatkowania.

Na wysokość samego świadczenia emerytalnego (wypłacanego w ramach I lub II filaru) mają wpływ m.in. minimalne i maksymalne kwoty zawężające podstawę wymiaru składek.

- Obecnie, maksymalna miesięczna wysokość emerytury wynosi 700 lewów (1463 zł), a minimalna 113,09 lewów (ok. 240 zł). Przeciętne miesięczne świadczenie kształtuje się natomiast na poziomie około 250 lewów (ok. 520 zł) - wyjaśnia Barbara Kolimeczkow.

Liberalne podatki

Rekompensatą stosunkowo niskich emerytur jest liberalny podatkowy system w Bułgarii dotyczący omawianych świadczeń. Mina Kapsazova wyjaśnia, że świadczenia emerytalne wypłacane z wszystkich trzech filarów ubezpieczenia nie podlegają opodatkowaniu w Bułgarii, jedyne ograniczenia w tym zakresie dotyczą świadczeń uzyskiwanych z prywatnego ubezpieczenia emerytalnego. Świadczenia emerytalne uzyskane z III filaru mogą podlegać opodatkowaniu według 10-proc. stawki podatkowej, jeżeli zostaną wypłacone ubezpieczonemu przed spełnieniem przez niego warunków uprawniających do otrzymania emerytury z obowiązkowych systemów ubezpieczenia (np. przed osiągnięciem wymaganego wieku emerytalnego).

Umowy podatkowe

Zasady opodatkowania bułgarskiej emerytury wypłacanej osobie, która jest polskim rezydentem podatkowym, regulują postanowienia polsko-bułgarskiej umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania. Emerytury i inne podobne świadczenia wypłacane polskiemu rezydentowi podatkowemu podlegają opodatkowaniu tylko w Polsce. Zasada ta może dotyczyć emerytur z III filaru, np. z pracowniczego planu emerytalnego.

Natomiast emerytura wypłacona polskiemu rezydentowi z bułgarskiego systemu ubezpieczeń społecznych podlegać będzie, na mocy umowy, opodatkowaniu jedynie w Bułgarii. Ze względu na to jednak, że Bułgaria nie przewiduje opodatkowania świadczeń emerytalnych, ostatecznie podatek od takiej emerytury wypłaconej polskiemu rezydentowi podatkowemu nie będzie opodatkowany ani w Polsce, ani w Bułgarii.

Odmienne zasady dotyczą emerytur wypłacanych polskiemu rezydentowi podatkowemu legitymującemu się jednocześnie polskim obywatelstwem z państwowych funduszy emerytalnych Bułgarii z tytułu usług świadczonych na rzecz tego państwa (w ramach służby cywilnej).Taka emerytura podlegać będzie opodatkowaniu jedynie w Polsce.

Ewa Matyszewska

ewa.matyszewska@infor.pl