Od ustanowienia służebności przesyłu nie będzie daniny

Ulga podatkowa z tytułu odszkodowania wypłaconego, na podstawie wyroków sądowych i zawartych umów (ugód), posiadaczom gruntów wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, z tytułu ustanowienia służebności gruntowej, przysługuje także z tytułu ustanowienia służebności przesyłu jako odmiany służebności gruntowej.

Skarżący jest rolnikiem i wspólnie z żoną prowadzi gospodarstwo rolne, do którego należą nieruchomości gruntowe. Majątek ten wchodzi w skład małżeńskiej wspólności ustawowej. Żadne z małżonków nie jest podatnikiem VAT. W maju 2011 r. ustanowili na nieruchomościach gruntowych (stanowiących grunty rolne) służebność przesyłu na rzecz przedsiębiorcy, polegającą na prawie budowy i utrzymania przez okres 25 lat na terenie nieruchomości obciążonej linii elektroenergetycznej, przebiegającej pod powierzchnią ziemi wraz z obiektami i urządzeniami niezbędnymi do jej eksploatacji. Za ustanowienie służebności skarżący dostaną 380 tys. zł płatne jednorazowo.

Podatnik chciał wiedzieć, czy odpłatne ustanowienie służebności przesyłu jest zwolnione z podatku dochodowego od osób fizycznych. Jak wyjaśnił sąd, zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 120 lit. a) ustawy z 26 lipca 1991 r. o PIT (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 361 z późn. zm.) wolne od podatku dochodowego są odszkodowania wypłacone, na podstawie wyroków sądowych i zawartych umów (ugód), posiadaczom gruntów wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, z tytułu ustanowienia służebności gruntowej.

Przepisem, który reguluje służebność przesyłu, jest natomiast art. 305⁴ ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. z 1964 r. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).

Sąd zwrócił uwagę, że w ostatnich latach nastąpiła zmiana stanu prawnego. Od 3 sierpnia 2008 r. nie jest możliwe ustanowienie służebności gruntowej w celu realizacji inwestycji liniowych. Można jedynie ustanowić służebność przesyłu, która jest odmianą służebności gruntowej.

Sąd wskazał, że aby rozstrzygnąć spór, należy zastosować wykładnię systemową zewnętrzną i odwołać się do przepisów dotyczących służebności gruntowych. Wyjaśnił, że istotą służebności przesyłu jest obciążenie nieruchomości na rzecz przedsiębiorcy, który zamierza wybudować lub którego własność stanowią urządzenia. Przedsiębiorca po ustanowieniu służebności może korzystać w ograniczonym zakresie z nieruchomości obciążonej, zgodnie z przeznaczeniem tych urządzeń. Służebność przesyłu staje się składnikiem przedsiębiorstwa. Ponadto służebność przesyłu jako szczególny rodzaj służebności gruntowej może być przedmiotem zasiedzenia. W ocenie sądu powyższe cechy służebności przesyłu, które co prawda różnią się w pewnym zakresie od służebności gruntowych, pozwalają na stwierdzenie, że stanowią odmianę służebności gruntowych i ze względu na swoją konstrukcję służą w korzystaniu przez przedsiębiorców z cudzej nieruchomości w celu wybudowania i eksploatacji urządzeń przesyłowych. Sąd uznał więc, że służebność przesyłu może być zwolniona z podatku dochodowego od osób fizycznych na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 120 lit. a) ustawy o PIT.

Sąd wyjaśnił też, że w sprawie ma zastosowanie wykładnia celowościowa. Zgodnie z nią służebność przesyłu nie musi mieć na celu zwiększenia użyteczności nieruchomości. Ponadto, jej wprowadzenie od ustawy było związane z potrzebami gospodarczymi. Potrzeba ta polegała na tym, że ustanowienie służebności przesyłu realizuje ważne cele społeczno-ekonomiczne. Zdaniem sądu te dwa czynniki przemawiają za tym, że służebność przesyłu jest zwolniona z PIT. Gdyby przyjąć stanowisko organu podatkowego, to okazałoby się, że ulga podatkowa nie ma praktycznego znaczenia.

W efekcie sąd orzekł, że ulga podatkowa określona w art. 21 ust. 1 pkt 120 lit. a) ustawy o PIT związana z odszkodowaniem wypłaconym na podstawie wyroków sądowych i zawartych umów (ugód) posiadaczom gruntów wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, z tytułu ustanowienia służebności gruntowej, przysługuje także z tytułu ustanowienia służebności przesyłu.

Oprac. Łukasz Zalewski

z 22 maja 2012 r., sygn. akt I SA/Gd 282/12, nieprawomocny.