Daj tym, których naprawdę popierasz

Najwyraźniej nie sprawdziły się obawy organizacji pozarządowych, że to może się odwrócić za sprawą zeszłorocznej afery prezesa fundacji Kid Protect, której celem była walka z przemocą wobec dzieci. Jej szef miał wydawać pieniądze z konta fundacji w sklepach odzieżowych, perfumeriach i sklepie z zegarkami, u optyka, a nawet na zagraniczne wakacje prezesa. Po podaniu tej informacji w mediach na forach internetowych zaroiło się od stwierdzeń typu: "już nigdy nie przekażę 1 proc. podatku, bo straciłem zaufanie". Wyniki wpłat z 2013 roku (z podatku za 2012 rok) szczęśliwie pokazały, że ta głośna sprawa jednak nie podkopała zaufania Polaków do organizacji i działających w nich ludzi.

OPP kontrolowane

Prawo pozbawia możliwości zbierania 1 proc. podatku każdą organizację, która nie wywiązuje się z obowiązków, jakie nakłada na nie wpis do rejestru organizacji pożytku publicznego (OPP). OPP są sprawdzane zarówno pod kątem realizacji misji zapisanej w statucie, jak i od strony finansowej. Pełna lista OPP uprawnionych do otrzymania 1 proc. podatku jest zamieszczana na stronie Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej. W wykazie tym na mocy ustawy nie uwzględnia się OPP, które nie przekazały ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego w ustawowym terminie sprawozdania merytorycznego z działalności oraz sprawozdania finansowego w roku, za który składane jest zeznanie podatkowe. Każda fundacja, która zbiera 1 proc., musi się więc liczyć z tym, że jeśli nie dopełni obowiązków, utraci prawa i najczęściej po prostu przestanie istnieć, bo dla większości OPP 1 proc. jest najważniejszym źródłem finansowania.

Fundacje szczególnie pilnują wszelkich norm prawnych, bo jakiekolwiek wykroczenie może je skazać na niebyt. Na przykład nawet wykrycie nielegalnego oprogramowania do wykorzystywanych w pracy komputerów może być podstawą do skreślenia z listy uprawnionych do otrzymywania 1 proc.

Tylko na działalność

Pieniądze z 1 proc. podatku dochodowego można przeznaczać jedynie na działalność statutową. Jeśli więc w statucie jest np. podnoszenie świadomości społecznej na temat jakiegoś problemu, można nimi zapłacić za kampanię telewizyjną. Jeśli jednak będzie to kampania reklamująca samą organizację, to już nie można. Nie wolno też wydawać tych środków na obsługę administracyjną fundacji, koszty reprezentacji itp.

Organizacji pożytku publicznego jest uprawnionych do otrzymywania 1 proc. jest ponad 72 tys. Ogólnokrajowych i lokalnych, zajmujących się rozmaitymi problemami społecznymi, ale nie tylko tym, co powszechnie uważa się za problem. Są też takie, które poświęcają się np. szerzeniu kultury, zachowaniu lokalnej tradycji. Innymi słowy: wsparcia potrzebują nie tylko organizacje walczące np. z chorobami czy ubóstwem, choć to właśnie one najczęściej kojarzą się z akcją zbierania 1 proc.

Niełatwo czasem zdecydować, jaką sprawę wesprzeć. Jak wybrać między chorymi dziećmi, bezdomnymi zwierzętami a pomocą weteranom wojennym? Praktycznie najwięcej (ponad 50 proc.) zbiera co roku ta sama pięćdziesiątka OPP, co nie musi oznaczać, że większość darczyńców nie dostrzega innych problemów niż te, z którymi walczą akurat te fundacje. Oprócz wagi spraw często decyduje sprawność marketingowa samych fundacji czy umiejętność znalezienia sprzymierzeńców. Duża część dystrybuowanych w tym okresie roku programów do rozliczania podatków ma automatycznie wpisaną organizację, której na wniosek podatnika naczelnik urzędu skarbowego przekaże wsparcie. Czy zawsze naprawdę zgodnie z jego przemyślaną decyzją? Może dlatego, że było za późno, by poszukać innego programu rozliczającego? Może dla wygody?

Dlatego bardzo ważne wydaje się, by decydować świadomie, zastanawiać się, które z problemów są dla nas najistotniejsze. Jest w czym wybierać. Od klasycznych fundacji działających na rzecz chorych, jak Fundacja Dzieciom "Zdążyć z Pomocą", która pozyskuje pieniądze na leczenie i rehabilitację dzieci, a także na pomoce dydaktyczne i własny ośrodek rehabilitacyjny, po organizacje zajmujące się zwalczaniem skutków ubóstwa. Taką działalnością zajmuje się np. Fundacja "Jeden Drugiemu" (www.jedendrugiemu.org), która pomaga ludziom, którzy znaleźli się w trudnej sytuacji materialnej. Stara się dać potrzebującym wsparcie nie tylko materialne, lecz także emocjonalne - troskę, nadzieję na odmianę losu, pracuje nad poprawą ich samooceny i - przede wszystkim - pomaga w powrocie do aktywnego życia. Od 2010 roku na warszawskiej Woli działa jej pierwszy w Polce sklep socjalny, w którym podopieczni (ponad 550 rodzin) mogą kupić niezbędne produkty po obniżonych cenach.

Dla wielu z nas ważna okaże się np. działalność Stowarzyszenia Rannych i Poszkodowanych w misjach poza granicami kraju, które organizuje m.in. warsztaty terapeutyczne (na początku były one skierowane głównie do weteranów i ich partnerek, teraz także do rodzin poległych na misjach) czy obozy dla dzieci żołnierzy.

Nie możemy też zostawić bez pomocy stowarzyszeń, które olbrzymią pracą - głównie wolontariuszy - poprawiają w Polsce los bezdomnych zwierząt, takich jak np. Viva! Akcja dla zwierząt, która poza stałą opieką nad potrzebującymi zwierzętami i akcjami uświadamiającymi problem społeczeństwu od 2012 roku prowadzi największe w Polsce prywatne schronisko w Korabiewicach, utrzymywane z darowizn, bez wsparcia np. ze strony gminy (placówka nie ma statusu gminnej).

Wielu powie: tym wszystkim powinno zająć się państwo. To prawda. Tymczasem żadnej ekipie nie udało się i pewnie nigdy się nie uda zwalczyć biedy i bezdomności, zapewnić wszystkim potrzebującym właściwego leczenia... przez przekazanie 1 proc. podatku, który i tak trzeba odprowadzić do wspólnej kiesy, każdy płacący podatki obywatel ma szansę przyczynić się do zmniejszenia skali problemów, które uzna za najbardziej palące.

Jeden PIT, jedna organizacja

Z zasady w jednym formularzu rozliczeniowym można wskazać tylko jedną organizację, na którą chcemy przelać 1 proc. podatku należnego. Wniosek o przekazanie 1 proc. może zostać złożony w każdym zeznaniu wypełnianym przez podatnika za dany rok podatkowy. Podatnicy, którzy wypełniają więcej niż jedno zeznanie, mają możliwość wskazania w każdym z nich innej organizacji pożytku publicznego.

Podatnicy, którzy chcieliby wesprzeć finansowo więcej niż jedną OPP, mogą przekazywać darowizny pieniężne na rzecz wybranej organizacji. Darowizny te, na zasadach przewidzianych w przepisach ustawy o PIT (tj. DzU z 2012 r., poz. 361 ze zm.), podlegają odliczeniu od dochodu.

MWW