Wykorzystanie 1 proc. pod kontrolą

Część osób przekazujących 1 proc. podatku dla organizacji pożytku publicznego zastanawia się, jakie są gwarancje wykorzystania tych pieniędzy na właściwe cele.

Obowiązki sprawozdawcze

Zacznijmy od tego, że organizacje pożytku publicznego muszą wypełniać określone obowiązki sprawozdawcze. Warto podkreślić, że zainteresowała się tym m.in. Najwyższa Izba Kontroli. NIK w informacji opublikowanej pod koniec 2014 roku odnotowuje, że część organizacji pożytku publicznego z własnej inicjatywy dokonała wyodrębnienia przychodów i kosztów administracyjnych z odpisu w swojej ewidencji finansowo-księgowej. Takie działania na rzecz transparentności NIK wskazuje jako dobre praktyki godne upowszechnienia.

Także Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej (MPiPS) nadzorowało organizacje pożytku publicznego w badanym przez NIK okresie na tyle, na ile pozwalały mu na to określone prawem narzędzia. NIK odnotowała, że w ministerstwie powstał m.in. projekt Dobrych praktyk organizacji pożytku publicznego (2013 r.).

Kontrole przeprowadzone przez MPiPS wykazały, że część organizacji jednak nie przedkładała ministrowi sprawozdań merytorycznych i finansowych. Organizacje, które - mimo wezwania - sprawozdań nie składały, minister konsekwentnie wykreślał z rejestru organizacji pożytku publicznego. W ten sposób w latach 2011-2013 status organizacji pożytku publicznego utraciło - odpowiednio - 44, 371 i 338 organizacji. W opinii NIK stwierdzono, że minister nie dysponował wystarczająco szeroką skalą możliwych działań. W zasadzie w każdej sytuacji jedyną sankcją było pozbawienie danej organizacji statusu organizacji pożytku publicznego. W przypadku gdy skala stwierdzonych nieprawidłowości jest niewielka, wydaje się to karą nadmiernie rygorystyczną.

W sprawozdaniu NIK podkreślono, że organizacje pożytku publicznego są jednym z filarów wspierających obywatelską aktywność na rzecz dobra społecznego. Jednocześnie NIK wskazała m.in., że w świetle ustaleń z kontroli zasadne jest wprowadzenie zmian w prawie umożliwiających m.in. zobowiązanie organizacji pożytku publicznego z rocznym przychodem przekraczającym np. 100 tys. zł do wyodrębniania przychodów z 1 proc. oraz kosztów administracyjnych. Takie rozwiązanie stworzyłoby warunki dla transparentnego rozliczania środków i rzetelnego sporządzania sprawozdań, także w kontekście realizacji woli obywatela odnośnie do szczegółowego celu odpisu. NIK postulował też określenie jasnych i przejrzystych zasad dysponowania przez organizacje pożytku publicznego środkami z odpisu 1 proc.

Na konkretny cel

Warto zaznaczyć, że również sam podatnik ma duży wpływ na to, jak wykorzystywane są pieniądze przekazane przez niego organizacji pożytku publicznego. Może mianowicie podać cel szczegółowy dotyczący przeznaczenia 1 proc. podatku. Jak to zrobić? Przedstawmy to na przykładzie formularza rocznego zeznania PIT-37. Wypełnia go bowiem bardzo wielu podatników, m.in. pracownicy uzyskujący wynagrodzenia ze stosunku pracy czy też osoby, które uzyskały dochody jedynie z emerytur czy rent z ZUS, lecz chcą przekazać 1 proc. podatku dochodowego wybranej organizacji pożytku publicznego.

Otóż podatnicy wypełniający PIT-37 i zamierzający wesprzeć organizacje pożytku publicznego najpierw muszą wypełnić rubryki znajdujące się w części I tego zeznania. Część I stanowi bowiem wniosek o przekazanie 1 proc. podatku należnego na rzecz organizacji pożytku publicznego. Należy tam podać numer wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego (numer KRS) organizacji wybranej w wykazu prowadzonego przez ministra pracy i polityki społecznej oraz wysokość kwoty na jej rzecz. Dlatego też osoby, które zamierają przekazać 1 proc. podatku dochodowego, powinny upewnić się, czy dana organizacja pożytku publicznego jest uprawniona do otrzymywania takiego wsparcia.

Zaktualizowany wykaz organizacji pożytku publicznego uprawnionych do otrzymania 1 proc. podatku dochodowego od osób fizycznych dostępny jest na stronie internetowej Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej: www.mpips.gov.pl/bip/. Wykaz ten obejmuje obecnie ponad 8 tys. organizacji.

Osoby wypełniające zeznanie PIT-37 mogą podać wspomniany już cel szczegółowy dotyczący przeznaczenia 1 proc. podatku. Służy do tego pozycja znajdująca się w części J zeznania PIT-37, zawierająca tzw. informacje uzupełniające. W tej części można również wyrazić zgodę, aby naczelnik urzędu skarbowego przekazał organizacji pożytku publicznego dane identyfikacyjne osoby, która postanowiła ją wesprzeć, a także wysokość przekazanej kwoty. Wystarczy w tym celu zaznaczyć kwadrat "Wyrażam zgodę" w tej części. Należy podkreślić, że zaznaczenie tego kwadratu jest nieobowiązkowe i nie ma wpływu na realizację wniosku o przekazanie 1 proc. należnego podatku.

Przy okazji warto też zwrócić uwagę, że w części J zeznania PIT-37 podatnicy mogą również podać dodatkowe informacje, np. ułatwiające kontakt, a więc adres do korespondencji, swój numer telefonu czy e-mail. Podanie tych informacji nie jest obowiązkowe.

Przekazuje coraz więcej podatników

Możliwość przekazywania 1 proc. wprowadzono w 2004 roku. Wtedy - rozliczając dochody uzyskane w ubiegłym roku - jeden procent PIT przekazało około 80 tys. podatników. W 2005 roku było takich osób już 681 tys., w 2006 roku - już ponad milion, a dokładnie 1157 tys., w 2007 roku - 1604 tys., w 2008 roku - 5135 tys., w 2009 roku - 7325 tys., w 2010 rok - 8624 tys., w 2011 roku - 10 135 tys., w 2012 roku - 11 166 tys., natomiast w 2013 roku - 11 537. Natomiast w 2014 roku liczba podatników, którzy przekazali jeden procent PIT organizacjom pożytku publicznego przekroczyła 12 mln (dokładnie 12 034 tys.).

Krzysztof Tomaszewski

 krzysztof.tomaszewski@infor.pl