Jakie są sankcje za nieprawidłowe prowadzenie księgi

młodszy prawnik z Kancelarii Prawnej Agata Adamczyk & Współpracownicy w Krakowie

Księga przychodów i rozchodów pozwala urzędowi skarbowemu na ustalenie wysokości zobowiązania podatkowego podmiotu, który ma obowiązek prowadzić księgę. Z tej przyczyny powinna być prowadzona w sposób rzetelny oraz niewadliwy. Nieprzestrzeganie tych zasad stanowi przestępstwo skarbowe i zagrożone jest karą przewidzianą w kodeksie karnym skarbowym (dalej: k.k.s.).

Wspomniana ustawa określa, kiedy mamy do czynienia z nierzetelnym, a kiedy z wadliwym prowadzeniem księgi. Rozróżnienie to zawarte jest w art. 53 k.k.s. Zgodnie z par. 22 tego artykułu księga nierzetelna to księga prowadzona niezgodnie ze stanem rzeczywistym. Nierzetelność może więc polegać zarówno na ujmowaniu w księgach zdarzeń niemających miejsca w rzeczywistości, jak i na nieujmowaniu pewnych zdarzeń przy jednoczesnym ujmowaniu innych. Przykładem nierzetelnego prowadzenia księgi jest więc m.in. niewpisanie otrzymanej faktury czy nieujawnienie uzyskanej kwoty przychodu. Powyższe oznacza, że księga przychodów i rozchodów jest prowadzona rzetelnie tylko wtedy, gdy dokonane w niej wpisy odzwierciedlają stan obiektywnie rzeczywisty.

Wadliwe prowadzenie księgi wynikające z naruszenia przepisu art. 53 par. 23 k.k.s. dotyczy niezgodności z przepisami prawa, przy czym chodzi tu o ujęty całościowo porządek prawny, a więc nie tylko ustawy (np. Ordynacja podatkowa), ale także akty wykonawcze do tych ustaw (np. rozporządzenie ministra finansów w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów). Warto zwrócić uwagę, że wadliwość jest pojęciem szerszym od nierzetelności. Oznacza to, że każda nierzetelność jest zarazem wadliwością.

Zgodnie z przepisem art. 61 par. 1 k.k.s. nierzetelne prowadzenie księgi stanowi przestępstwo zagrożone karą grzywny do 240 stawek dziennych. W przypadkach mniejszej wagi sprawca nierzetelnego prowadzenia księgi podlega - zgodnie z przepisem art. 61 par. 2 k.k.s. - grzywnie za wykroczenie skarbowe. Takiej samej karze podlega ten, kto księgę prowadzi wadliwie (art. 61 par. 3 k.k.s.).

Opisywane czyny można popełnić tylko umyślnie. W tym miejscu warto przytoczyć wyrok Sądu Najwyższego z 30 maja 2001 r. (sygn. akt II KKN 85/99), który stwierdza, że "liczba błędnych zapisów nie przesądza o umyślności ich wprowadzenia do ksiąg. Możliwe jest przecież z pewnością umyślne wprowadzenie jednego nierzetelnego zapisu do księgi rachunkowej, jak też możliwe jest prowadzenie ksiąg w sposób bardzo niedbały i nieumyślne wprowadzenie do nich wielu niezgodnych z rzeczywistością zapisów".

Art. 55 i 61 ustawy z 10 września 1999 r. - Kodeks karny skarbowy (t.j. Dz.U. z 2007 r. nr 111, poz. 765 z późn. zm.).