Zmienią się zasady w zakresie wspólnych ustaleń umownych

W tym roku Rada Międzynarodowych Standardów Rachunkowości wydała m.in. MSSF 11 - Wspólne ustalenia umowne i MSSF 12 - Ujawnienia na temat zaangażowania w inne jednostki. Będą one obowiązywały wobec okresów rocznych rozpoczynających się 1 stycznia 2013 r. z możliwością wcześniejszego zastosowania.

Nowe standardy upraszczają i eliminują rozbieżności w zakresie zasad rachunkowości odnośnie do wspólnych ustaleń umownych, wyjaśnia Marcin Samolik, starszy menedżer w dziale audytu Deloitte. MSSF 11 w pierwszej kolejności redukuje typy wspólnych ustaleń umownych do dwóch:

1) wspólne działania (połączenie aktualnej koncepcji aktywów i działalności współkontrolowanych),

2) wspólne przedsięwzięcia (odpowiednik aktualnej koncepcji jednostek współkontrolowanych).

Z kolei kryterium kwalifikacji do konkretnego typu będzie oparte na zakresie praw i obowiązków stron wspólnego ustalenia umownego:

wspólne działanie to wspólna inicjatywa, w ramach której strony współkontrolujące posiadają prawa do aktywów i obowiązki dotyczące zobowiązań wspólnej inicjatywy,

wspólne przedsięwzięcie to wspólna inicjatywa dająca stronom współkontrolującym prawa do jej aktywów netto.

- Wytyczne zawarte w MSSF 11 wskazują, że przy braku oddzielnej jednostki - wehikułu ustalenie umowne jest zawsze wspólnym działaniem - twierdzi ekspert. Dodaje, że istnienie jednak oddzielnej jednostki (wehikułu) jest konieczne, ale nie przesądza, że ustalenie umowne jest wspólnym przedsięwzięciem, należy bowiem do tego rozważyć wszystkie fakty i okoliczności takie jak na przykład:

forma prawna oddzielnej jednostki (wehikułu),

warunki i postanowienia ustaleń umownych.

Drugą istotną zmianą wprowadzoną przez MSSF 11 jest eliminacja metody konsolidacji proporcjonalnej i pozostawienie metody praw własności jako jedynej dopuszczalnej.

Z kolei wymogi w zakresie ujawnień odnośnie do zaangażowania w inne jednostki, zawarte obecnie w różnych standardach, będą zawarte w MSSF 12. Celem tego standardu, według Dariusza Gawrycha, starszego menedżera w dziale audytu Deloitte, jest zapewnienie, aby w sprawozdaniach finansowych były ujawnienia, które ułatwią użytkownikom sprawozdań finansowych ocenę rodzaju zaangażowania w inne jednostki i ryzyka z tym związanego oraz wpływu tego zaangażowania na sprawozdania finansowe.

W MSSF 12 podane są szczegółowe wytyczne odnośnie do ujawnień informacji na temat zaangażowania w jednostki zależne, wspólne ustalenia umowne oraz jednostki stowarzyszone. Wymagane ujawnienia są znacznie obszerniejsze od dotychczasowych.

- Dodatkowo MSSF 12 wprowadza - nieistniejący obecnie - wymóg ujawniania informacji na temat zaangażowania w niekonsolidowane tzw. strukturyzowane jednostki - twierdzi ekspert. Strukturyzowana jednostka to jednostka, która tak została zaprojektowana, że ustalenia umowne, a nie prawa głosu lub podobne prawa przesądzają o tym, kto ją kontroluje.

Marcin Samolik wyjaśnia również, że ponieważ nowe standardy wprowadzają duży poziom subiektywizmu przy ocenie, czy inwestycja będzie podlegała konsolidacji, czy nie, jednostka będzie musiała ujawnić istotne założenia i osądy, których dokonała w ocenie, czy posiada kontrolę, współkontrolę lub istotny wpływ nad inną jednostką. W szczególności chodzi tutaj o sytuację, kiedy jednostka ma powyżej 50 proc. praw głosu, a oceniono, że nie ma kontroli oraz na odwrót. Również w sytuacji kiedy wspólne ustalenie umowne jest prowadzone w postaci oddzielnej jednostki, jednostka będzie musiała ujawnić założenia i osądy, na bazie których zdecydowała, iż wspólne ustalenie umowne jest wspólnym działaniem albo wspólnym przedsięwzięciem.

Kierownik jednostki odpowiada za wykonywanie obowiązków w zakresie rachunkowości określonych ustawą, czyli m.in. za inwentaryzację. Jeśli obowiązki w zakresie rachunkowości zostaną powierzone innej osobie za jej zgodą, odpowiada z tytułu nadzoru. Nie dotyczy to odpowiedzialności za przeprowadzenie inwentaryzacji w formie spisu z natury

Zmiany w zakresie ujawnień informacji na temat zaangażowania w inne jednostki (MSSF 12) dotkną wszystkie grupy kapitałowe. Nowe wymogi dotyczące ujawniania informacji są rozbudowane, a zgromadzenie potrzebnych danych może się wiązać ze znacznym nakładem pracy.

Z drugiej strony, nowe podejście do rachunkowości wspólnych ustaleń umownych (MSSF 11) będzie miało wpływ jedynie na grupy kapitałowe, które posiadają wspólne ustalenia umowne, a przede wszystkim na te, które stosują metodę rachunkowości proporcjonalnej.

Agnieszka Pokojska

agnieszka.pokojska@infor.pl