Człowiek przegrywa z naturą

Najbardziej optymistycznie wobec świata nastawieni filozofowie byli jednak przekonani, że człowiek, który potrafi sobie poradzić ze wszystkim, nie poradzi sobie z naturą. Czasem było to powodem ich krytyki Pana Boga, jak to zrobił Wolter po trzęsieniu ziemi w Lizbonie, czasem zaś przyjmowali to ze stoickim spokojem. Oczywiście znaleźli się, jak zawsze, głupcy, którzy mniemali, że naturę da się całkowicie okiełznać. Najczęściej byli to socjaliści utopijni, nieszkodliwi mędrkowie z dziewiętnastowiecznego Paryża, czasem także socjaliści utopijni, ale straszliwie szkodliwi w postaci bolszewików, którzy chcieli zmienić wszystko: bieg rzek, kod genetyczny roślin czy ludzką naturę. Jeszcze inna tendencja polegała na lekceważeniu natury, czyli na przekonaniu, że uda się militarnie pokonać Rosję mimo mrozu.