Tandeta albo wojna

Jeśli cofnąć się do czasów Brytyjczyków, to widzieliśmy, że angielskie czy europejskie towary były dobrej jakości, że towary indyjskie im nie dorównują. Wydaje mi się, że ludzie z pokolenia mojego ojca musieli być bardzo silni psychicznie czy intelektualnie, by nie upaść na duchu wśród tej całej indyjskiej tandety" - książka "Indie. Miliony zbuntowanych", z której pochodzi ten cytat, brytyjskiego laureata literackiej nagrody Nobla Vidiadhara Surajprasada Naipaula, jest próbą ukazania skutków zderzenia dwóch cywilizacji - zmian w społeczeństwie Wschodu, która się dokonała po inwazji zachodnich wzorców. Walki zachowawczej tradycji z nęcącą współczesnością, obiecującą świat łatwiejszy do życia, o wyższym komforcie, lepszej jakości. Wschodnia manufaktura, choć stała za nią wartość pracy człowieka, przegrała z rewolucją przemysłową - masową produkcją dóbr, w czasach kolonialnych rzeczywiście trwalszych, o większej użyteczności. Jednak ten olbrzymi, niekończący się popyt na zachodnią wersję nowoczesności szybko ją zdegenerował. Głód posiadania, przy stosunkowo niskim koszcie jego zaspokojenia, wywołał ogólnospołeczne uzależnienie - jak w podrzędnych dzielnicach wielkich miast, gdzie handlarze narkotyków, chcąc opanować kolejny lokalny rynek, rozdają początkowo działki za darmo, stwarzając nieznaną dotąd miejscowym potrzebę. W świecie niepohamowanego konsumpcjonizmu jakość i funkcjonalność produktu zastąpiła potrzeba uznania. A ta nie wymaga już długotrwałej użyteczności, wszak za chwilę pojawi się coś nowego, co trzeba mieć, by być. Jakość nie ma więc znaczenia, byle wytrwała do kolejnej odsłony "nowego".