Jak wybrać i leczyć się u lekarza podstawowej opieki zdrowotnej

Każdy pacjent, który chce mieć zapewniony bezpłatny dostęp do lekarza POZ, musi złożyć odpowiednią deklarację. Takiego wyboru dokonujemy poprzez wypełnienie odpowiedniego druku w rejestracji zakładu opieki zdrowotnej (np. przychodni), w której pracuje wybrany lekarz. W przypadku wyboru lekarza, który prowadzi prywatny gabinet, deklaracje składamy bezpośrednio u niego. Jednorazowo pacjent ma prawo wyboru tylko jednego lekarza czy pielęgniarki świadczącej usługi z zakresu POZ.

W przypadku wyboru lekarza POZ nie obowiązuje rejonizacja. Oznacza to, że pacjent nie musi wybierać lekarza np. w przychodni, która znajduje się najbliżej miejsca zamieszkania. Nie ma także obowiązku zapisywania całej rodziny do tego samego lekarza. Ten jednak nie może żadnemu pacjentowi odmówić zapisania się na listę podopiecznych bez względu na wiek, płeć czy stan zdrowia chorego. Jedyne dopuszczalne ograniczenia mogą być wynikiem zbyt dużej liczby osób ubezpieczonych zapisanych do konkretnego lekarza (tzw. lista aktywna).

Deklaracja wyboru złożona przez pacjenta musi być przechowywana w siedzibie, w której będzie udzielana opieka medyczna. Jednocześnie zapewnia się, na żądanie pacjenta, możliwość wglądu do wcześniej złożonej deklaracji.

Również osoby, które przebywają poza miejscem stałego zameldowania, mają prawo wyboru lekarza POZ. Taka sytuacja dotyczy np. studentów, którzy w związku z podjęciem nauki przebywają powyżej jednego miesiąca kalendarzowego w roku poza miejscem stałego zameldowania. Mają oni prawo do wypełnienia i zgłoszenia deklaracji wyboru lekarza pierwszego kontaktu w miejscu aktualnego pobytu. Tym samym mogą korzystać ze świadczeń zdrowotnych w zakresie POZ – przez dziewięć miesięcy w miejscu studiów oraz przez trzy miesięce w miejscu zameldowania w czasie wakacji. Przy wyborze lekarza POZ w miejscu nauki należy do deklaracji dołączyć egzemplarz deklaracji wyboru złożonej w stałym miejscu zamieszkania.

Z podobnego prawa mogą korzystać również osoby, które tylko czasowo, np. w związku z oddelegowaniem z pracy, przebywają poza stałym miejscem zameldowania. W sytuacji zmiany miejsca zamieszkania na stałe również należy zmienić lekarza rodzinnego. W tym celu należy wybrać przychodnię i wypełnić kolejną deklarację wyboru lekarza POZ.

Lekarz podstawowej opieki zdrowotnej (inaczej rodzinny) musi być lekarzem ubezpieczenia zdrowotnego, czyli takim, który ma podpisaną umowę (kontrakt) z NFZ na świadczenie usług medycznych w danym roku lub też pracuje w placówce z podpisanym kontraktem z funduszem. Nie ma więc znaczenia, czy pracuje on w przychodni, czy też przyjmuje pacjentów w tzw. prywatnym gabinecie. Ważna jest podpisana umowa z NFZ. Tylko w takiej sytuacji, korzystając z jego usług, pacjent nie zapłaci za udzieloną poradę.

Przyczyny zmiany lekarza mogą być różne (np. zmiana miejsca zamieszkania). Generalna zasada jest taka, że lekarza rodzinnego (ale także pielęgniarkę lub położną POZ) można zmienić nie częściej niż dwa razy w ciągu roku kalendarzowego. W przypadku każdej kolejnej zmiany lekarza rodzinnego pacjent będzie musiał zapłacić 80 zł. Jedynie w przypadku zmiany miejsca zamieszkania lub zaprzestania udzielania świadczeń POZ przez wybranego przez pacjenta lekarza, czyli z przyczyn niezależnych od osoby ubezpieczonej, opłata nie będzie pobierana.

W przypadku rezygnacji z dotychczasowej opieki pacjent powinien wybrać innego świadczeniodawcę. Jeżeli już zdecyduje się na konkretną osobę, to ponownie musi wypełnić deklarację wyboru lekarza.

Lekarz POZ decyduje o sposobach leczenia chorego, kierowaniu pacjentów do poradni specjalistycznych oraz, jeżeli wymaga tego stan zdrowia chorego, do szpitala. Lekarz POZ wnioskuje również o wysłanie pacjenta na leczenie uzdrowiskowe, przedmioty ortopedyczne i środki pomocnicze. Ponadto odpowiada za przekazywanie pacjentom informacji dotyczących promocji zdrowia i dostępu np. do programów profilaktycznych finansowanych przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Lekarz rodzinny jest odpowiedzialny za wykonywanie szczepień ochronnych, w tym także szczepień u dzieci i młodzieży szkolnej.

Lekarz rodzinny musi dbać o jakość udzielanych przez niego usług. Do jego obowiązków należy prowadzenie dokumentacji medycznej pacjenta, która powinna mu być udostępniana na jego wyraźne żądanie.

Aby uzyskać skierowanie do gastrologa, wcześniej należy udać się do lekarza rodzinnego. To on decyduje, czy stan zdrowia pacjenta faktycznie wymaga konsultacji specjalisty. Lekarz rodzinny wystawia dwa rodzaje skierowań na wizyty u specjalisty:

● na konsultację – daje ono pacjentowi prawo do jednorazowej wizyty u wybranego specjalisty,

● na leczenie lub kontynuowanie leczenia – jest ono ważne aż do momentu zakończenia leczenia przez specjalistę.

Warto pamiętać, że do części lekarzy specjalistów można udać się bez skierowani od lekarza POZ. Są to:

● ginekolog i położnik,

● stomatolog,

● dermatolog i wenerolog,

● onkolog,

● psychiatra,

● okulista.

Skierowań nie wymaga się również przy przyjmowaniu na leczenie odwykowe osób uzależnionych od alkoholu, środków odurzających i substancji psychotropowych. Również inwalidzi wojenni i osoby represjonowane, chorzy z wirusem HIV nie muszą posiadać skierowania na leczenie.

Lekarz rodzinny decyduje również o tym, któremu pacjentowi przysługuje bezpłatny przejazd środkami transportu sanitarnego (np. karetką pogotowia), w tym także lotniczego, do najbliższego zakładu opieki zdrowotnej.

Pacjent zostanie bezpłatnie dowieziony do szpitala, w którym zostanie mu udzielona niezbędna pomoc medyczna, jeżeli:

● wymaga on natychmiastowego leczenia,

● wynika to z potrzeby zachowania ciągłości leczenia.

Najlepiej jednak jeszcze przed porodem udać się do poradni, w której jest pani zarejestrowana, i poinformować o zbliżającym się rozwiązaniu. Będzie pani mogła ustalić przynajmniej w przybliżeniu termin pierwszej wizyty kontrolnej. Wtedy też może pani wybrać lekarza rodzinnego (pediatrę) dla swojego dziecka. Rodzice noworodka mają obowiązek wystąpić do urzędu gminy lub miasta o nadanie dziecku numeru PESEL. Urząd musi to zrobić w ciągu trzech miesięcy. Przez pierwsze sześć miesięcy dziecko jest zatem zarejestrowane w poradni według tzw. numeru zerowego i daty urodzenia. Noworodek jest pod opieką lekarza, położnej i pielęgniarki środowiskowej – oczywiście bezpłatną. Jeśli jednak do szóstego miesiąca życia matka nie zgłosi w poradni numeru PESEL dziecka, zostanie ono skreślone z listy pacjentów.