Karanie buduje solidarność

Współpraca luźno powiązanych ze sobą osób jest zjawiskiem osobliwym. Wyobraźmy sobie taką sytuację: wioślarze na barce są wynagradzani za dostarczenie ładunku; a ponieważ jest ich dużo, każdy z osobna ma minimalny wpływ na przemieszczanie się łodzi, zarazem brak jednego nie skutkuje jej zatrzymaniem. W tej sytuacji kierujący się własnym interesem wioślarz szybko dostrzeże, że markując pracę, i tak otrzyma swoją część wynagrodzenia.

Wiele struktur społecznych zmaga się z problemem jazdy na gapę, zaś ekonomia eksperymentalna bada czynniki, które sprawiają, że współpraca jednak zachodzi. Do badań wykorzystuje się np. grę w dobra publiczne. Każdy z uczestników dostaje pieniądze, które może zachować dla siebie bądź przekazać do wspólnej puli. Jeżeli zdecyduje się je oddać, kwota ta zostanie pomnożona, np. razy trzy, zsumowana z wkładami innych i rozdzielona po równo między wszystkich. Z jednej strony uczestnicy gry zyskaliby najwięcej, gdyby każdy się zaangażował i przekazał wszystkie pieniądze do wspólnej puli. Z drugiej – indywidualny wkład jest nieracjonalny, bo prawo do pomnożonej wpłaty mają też ci, którzy nic nie ofiarowali. Jak zachowują się ludzie w tej grze?